Tiếng mưa “lộp độp”, tiếng suối “róc rách”, tiếng gà “cục tác”: những từ mô phỏng âm thanh như vậy gọi là từ tượng thanh. Bài này giải thích từ tượng thanh là gì, cách nhận biết, khác từ tượng hình ra sao, từ tượng thanh có phải từ láy không, kèm ví dụ theo chủ đề và bài tập có đáp án. Xem thêm các bài trong mục kiến thức cấu tạo từ.
✅ Từ tượng thanh là từ mô phỏng âm thanh của tự nhiên, của con người, của con vật, đồ vật. Đọc lên nghe giống tiếng thật. VD: lộp độp (mưa), róc rách (suối), khúc khích (cười), cục tác (gà).
Có phải từ láy không? Phần lớn từ tượng thanh là từ láy (ào ào, xào xạc), nhưng không phải tất cả: “bốp”, “bịch”, “cục tác” cũng là từ tượng thanh.
💡 Mẹo nhớ: đọc to từ đó lên: nghe giống tiếng động thật → tượng thanh; gợi hình ảnh, dáng vẻ (lom khom, lấm tấm) → tượng hình.
Từ tượng thanh là gì?
Từ tượng thanh là từ mô phỏng âm thanh của tự nhiên (mưa, gió, sấm, nước chảy), của con người (cười, khóc, nói), của con vật (gà, chim, chó) và của đồ vật (đồng hồ, cửa, xe). Khi đọc lên, từ tượng thanh nghe gần giống âm thanh thật.
“Tượng” là mô phỏng, “thanh” là âm thanh: tượng thanh nghĩa là mô phỏng âm thanh. Đây là kiến thức học ở Ngữ văn 8 (sách cũ), cùng bài với từ tượng hình.
Ví dụ:
- Mưa rơi lộp độp trên mái tôn.
- Đồng hồ kêu tích tắc.
- Lũ trẻ cười khúc khích.
Từ tượng thanh có phải từ láy không?
Phần lớn là từ láy, nhưng không phải tất cả. Vì âm thanh thường lặp đi lặp lại, nhiều từ tượng thanh có dạng láy:
| Kiểu cấu tạo | Ví dụ |
|---|---|
| Láy toàn bộ | ào ào, ầm ầm, oa oa |
| Láy âm đầu | xào xạc, rì rào, rả rích, tí tách, khúc khích, ríu rít |
| Láy vần | lộp độp, lao xao |
| Không phải từ láy | bốp, bịch, cục tác |
Trong bài tập Ngữ văn 8 (đoạn trích “Tắt đèn”), đáp án xếp soàn soạt, nham nhảm, bịch, bốp vào từ tượng thanh, trong đó “bịch”, “bốp” chỉ có một tiếng. Vậy khi gặp câu hỏi “từ tượng thanh có phải từ láy không”, hãy trả lời: nhiều từ tượng thanh là từ láy, nhưng có từ tượng thanh không phải từ láy.
Ngược lại, không phải từ láy nào cũng là từ tượng thanh: vui vẻ, xinh xắn là từ láy nhưng không mô phỏng âm thanh.
Phân biệt từ tượng thanh và từ tượng hình
| Tiêu chí | Từ tượng thanh | Từ tượng hình |
|---|---|---|
| Mô phỏng, gợi tả | Âm thanh | Hình ảnh, dáng vẻ, trạng thái |
| Cảm nhận bằng | Tai (nghe) | Mắt (nhìn) |
| Ví dụ | lộp độp, róc rách, khúc khích | lom khom, lấm tấm, ngoằn ngoèo |
Mẹo: tự hỏi “mình nghe thấy hay nhìn thấy điều từ ấy tả?”. Nghe thấy → tượng thanh; nhìn thấy → tượng hình. Chi tiết ở bài từ tượng hình là gì.
Một số từ vừa gợi âm thanh vừa gợi hình ảnh, xét theo câu, như “lộp độp”, “rì rào”: khi làm bài, xét xem trong câu ấy từ được dùng để tả tiếng hay tả hình.
Ví dụ từ tượng thanh theo chủ đề
- Tiếng mưa: lộp độp, tí tách, rả rích, ào ào.
- Tiếng gió, lá cây: xào xạc, rì rào, vi vu, lao xao.
- Tiếng nước: róc rách, rì rầm, ầm ầm, ào ào.
- Tiếng người: khúc khích, ha hả, oa oa, hu hu.
- Tiếng con vật: cục tác, ríu rít, chiêm chiếp, gâu gâu.
- Tiếng đồ vật: tích tắc, kẽo kẹt, cót két, leng keng.
Hầu hết các từ trên đều có bài riêng trên trang, giải thích vì sao là từ tượng thanh, láy kiểu gì, kèm câu ví dụ.
Tác dụng của từ tượng thanh
Từ tượng thanh giúp câu văn sống động, gần với thực tế: người đọc như nghe được tiếng mưa, tiếng gió. Nó cũng có giá trị biểu cảm cao: “cười khúc khích” gợi niềm vui tinh nghịch, “mưa rả rích” gợi nỗi buồn dai dẳng. Vì vậy từ tượng thanh hay xuất hiện trong văn tả cảnh, kể chuyện và trong thơ.
Mẹo 1 – Đọc to lên: nghe giống tiếng động thật → từ tượng thanh.
Mẹo 2 – Không phải từ tượng thanh nào cũng là từ láy: bốp, bịch, cục tác vẫn là tượng thanh.
Mẹo 3 – Nghe hay nhìn: nghe thấy → tượng thanh; nhìn thấy → tượng hình.
Bài tập: Từ nào là từ tượng thanh?
- Mưa rơi tí tách ngoài hiên.
- Ông cụ lom khom nhặt củi.
- Tiếng suối chảy róc rách.
- Mặt hồ lăn tăn gợn sóng.
- Tiếng gà cục tác sau vườn.
Xem đáp án
- Tượng thanh: mô phỏng tiếng mưa rơi.
- Không phải: lom khom gợi dáng cúi → tượng hình.
- Tượng thanh: mô phỏng tiếng nước chảy.
- Không phải: lăn tăn gợi hình ảnh sóng nhỏ → tượng hình.
- Tượng thanh: mô phỏng tiếng gà mái kêu. Câu này dễ lừa vì cục tác không có dạng láy rõ ràng như ào ào, nhưng vẫn là từ tượng thanh.
Câu hỏi thường gặp
Từ tượng thanh là gì? Ví dụ.
Từ tượng thanh là từ mô phỏng âm thanh của tự nhiên, con người, con vật, đồ vật. VD: lộp độp, róc rách, khúc khích, tích tắc.
Từ tượng thanh có phải từ láy không?
Không phải tất cả. Phần lớn từ tượng thanh là từ láy (ào ào, xào xạc), nhưng có từ không phải từ láy (bốp, bịch, cục tác).
Từ tượng thanh và từ tượng hình khác nhau thế nào?
Từ tượng thanh mô phỏng âm thanh (nghe thấy); từ tượng hình gợi tả hình ảnh, dáng vẻ (nhìn thấy).
Từ tượng thanh học lớp mấy?
Từ tượng thanh được học thành bài riêng ở lớp 8 (Ngữ văn 8, cùng bài với từ tượng hình); ở tiểu học, các bạn đã gặp các từ này khi học từ láy.
