“Con đường ngoằn ngoèo quanh núi” là câu văn quen thuộc khi tả cảnh vùng cao. Khi học về từ tượng thanh và tượng hình, nhiều bạn phân vân “ngoằn ngoèo” thuộc loại nào, còn khi viết thì hay lẫn “ngoằn” với “ngoằng”. Bài này trả lời cả hai, giống các bài khác trong mục từ tượng thanh, tượng hình.
✅ Ngoằn ngoèo là từ tượng hình: nó gợi đường uốn cong, quanh co nhiều lần, không mô phỏng âm thanh. Về cấu tạo, ngoằn ngoèo là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu ng.
Từ loại: thường xếp là tính từ, chỉ đặc điểm (hình dáng). VD: Con đường ngoằn ngoèo quanh núi.
💡 Mẹo nhớ: từ gợi đường uốn cong nhiều lần, không mô phỏng âm thanh → từ tượng hình.
Vì sao “ngoằn ngoèo” là từ tượng hình?
Muốn biết một từ là tượng thanh hay tượng hình, hãy hỏi: từ ấy mô phỏng âm thanh, hay gợi ra hình ảnh, dáng vẻ?
| Tiêu chí | Từ tượng thanh | Từ tượng hình |
|---|---|---|
| Mô phỏng gì? | âm thanh của người, vật, thiên nhiên | hình ảnh, dáng vẻ, đường nét |
| Đọc lên có giống tiếng thật không? | có | không, chỉ gợi ra hình dáng |
| “Ngoằn ngoèo” thuộc bên nào? | ❌ không mô phỏng tiếng nào | ✅ gợi đường cong uốn lượn theo nhiều hướng |
Đọc “con đường ngoằn ngoèo”, ta thấy ngay một dải đường uốn sang trái, rồi sang phải, rồi lại vòng ngược, như con rắn đang bò. Từ này tả đường nét, hình dáng, không tả tiếng, nên là từ tượng hình. Cùng nhóm tượng hình tả đường cong với ngoằn ngoèo có khúc khuỷu (gấp khúc, khó đi) và loằng ngoằng (dài, rối).
“Ngoằn ngoèo” là từ láy gì?
Tách hai tiếng ra và so từng phần:
| Tiêu chí | Ngoằn | Ngoèo |
|---|---|---|
| Âm đầu | ng | ng |
| Vần | oăn | oeo |
| Đứng riêng có nghĩa “uốn cong nhiều lần”? | ❌ Không | ❌ Không |
Hai tiếng giống nhau ở âm đầu ng, khác vần (oăn – oeo). Tách riêng, không tiếng nào mang nghĩa “uốn cong nhiều lần”; nghĩa ấy chỉ có khi hai tiếng đi liền nhau. Vì vậy ngoằn ngoèo là từ láy âm đầu (cách gọi lớp 4), hay láy bộ phận (cách gọi lớp 7).
Cùng kiểu láy âm đầu ng, tả đường cong, có ngoắt ngoéo. Còn loằng ngoằng thì khác: hai tiếng “loằng” – “ngoằng” cùng vần oăng, nên là láy vần.
“Ngoằn ngoèo” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Ngoằn ngoèo nghĩa là uốn cong, quanh co nhiều lần theo nhiều hướng khác nhau. Từ này hay dùng cho con đường, dòng sông, dòng suối, nét chữ, nét vẽ, hoặc con vật bò uốn mình (con rắn bò ngoằn ngoèo).
Về từ loại, Wiktionary tiếng Việt giải nghĩa là “từ gợi tả dáng vẻ cong queo uốn lượn theo nhiều hướng khác nhau”, chưa ghi từ loại. Theo cách dùng (đường ngoằn ngoèo, viết ngoằn ngoèo), nó thường được xếp là tính từ. Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: đường ngoằn ngoèo, dòng sông ngoằn ngoèo, nét chữ ngoằn ngoèo, uốn lượn ngoằn ngoèo.
- Gần nghĩa: ngoắt ngoéo, khúc khuỷu, uốn lượn.
- Trái nghĩa: thẳng tắp, thẳng băng.
Về chính tả, tiếng đầu là “ngoằn” (vần oăn), không phải “ngoằng”. Nếu còn phân vân, xem thêm bài Ngoằn ngoèo hay ngoằng ngoèo?
Đặt câu với “ngoằn ngoèo”
- Con đường ngoằn ngoèo quanh núi.
- Dòng sông ngoằn ngoèo chảy qua cánh đồng.
- Con rắn bò ngoằn ngoèo trên bãi cát.
- Bé cầm bút vẽ những nét ngoằn ngoèo trên giấy.
- Từ trên đỉnh đèo nhìn xuống, con đường nhỏ ngoằn ngoèo như một sợi chỉ.
Ở cả năm câu, ngoằn ngoèo đều gợi đường nét uốn cong nhiều lần.
Mẹo phân biệt từ tượng thanh và tượng hình
| Từ | Gợi ra gì? | Xếp loại |
|---|---|---|
| ngoằn ngoèo | đường uốn cong nhiều lần | Tượng hình, láy âm đầu |
| khúc khuỷu | đường gấp khúc, khó đi | Tượng hình, láy âm đầu |
| nguệch ngoạc | nét chữ, nét vẽ xấu, không đều | Tượng hình, láy âm đầu |
| róc rách | tiếng suối chảy nhẹ | Tượng thanh, láy âm đầu |
Cả bốn từ đều là láy âm đầu, nhưng ba từ đầu gợi đường nét (tượng hình), còn róc rách bắt chước tiếng nước chảy (tượng thanh). Một dòng suối có thể vừa “chảy ngoằn ngoèo” (thấy) vừa “chảy róc rách” (nghe). Mẹo: nhắm mắt lại, đọc từ đó lên; “nghe” được thì tượng thanh, chỉ “thấy” thì tượng hình.
Mẹo 1 – Nghe hay thấy? Ngoằn ngoèo chỉ “thấy” đường cong uốn lượn → tượng hình.
Mẹo 2 – Cùng âm đầu, khác vần → láy âm đầu: ngoằn ngoèo (oăn – oeo), ngoắt ngoéo (oăt – oeo).
Mẹo 3 – Nhớ chính tả: ngoằn không có g cuối; đừng lẫn với loằng ngoằng (cùng vần oăng).
Bài tập: Từ in đậm là từ tượng thanh hay tượng hình?
- Con đường ngoằn ngoèo quanh núi.
- Đường đèo khúc khuỷu, xe phải đi chậm.
- Nét chữ của bé còn nguệch ngoạc.
- Dây điện chằng chịt, loằng ngoằng trên cột.
- Con suối nhỏ uốn quanh chân đồi, nước chảy róc rách.
Xem đáp án
- Tượng hình: gợi đường uốn cong nhiều lần.
- Tượng hình: gợi đường gấp khúc, khó đi.
- Tượng hình: gợi nét chữ xấu, không đều.
- Tượng hình: gợi dây dài, rối, uốn cong nhiều chỗ.
- Tượng thanh: mô phỏng tiếng nước suối chảy. Câu này dễ nhầm vì cả câu đang tả dáng con suối uốn quanh, nhưng từ in đậm lại là tiếng nước.
Câu hỏi thường gặp
Ngoằn ngoèo là từ tượng hình hay tượng thanh?
Ngoằn ngoèo là từ tượng hình: nó gợi đường uốn cong, quanh co nhiều lần, không mô phỏng âm thanh.
Ngoằn ngoèo là từ láy gì?
Ngoằn ngoèo là từ láy âm đầu (lặp âm ng). Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Ngoằn ngoèo hay ngoằng ngoèo?
Viết đúng là ngoằn ngoèo (tiếng đầu vần oăn). “Ngoằng ngoèo” là viết sai.
Ngoằn ngoèo là từ loại gì?
Ngoằn ngoèo thường được xếp là tính từ, chỉ đặc điểm hình dáng. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
