“Xanh xanh” lặp nguyên tiếng, còn “đo đỏ” lại đổi dấu, “thăm thẳm” đổi cả dấu lẫn cách đọc: vậy chúng có cùng là từ láy toàn bộ không? Câu trả lời là có. Bài này giải thích từ láy toàn bộ là gì, các kiểu biến âm, sắc thái nghĩa, cách phân biệt với láy bộ phận, kèm danh sách ví dụ và bài tập có đáp án. Xem thêm các bài trong mục kiến thức cấu tạo từ.
✅ Từ láy toàn bộ là từ láy có các tiếng lặp lại nhau hoàn toàn, như xanh xanh, ào ào. Có khi tiếng đứng trước đổi thanh điệu hoặc âm cuối cho dễ đọc, như đo đỏ, thăm thẳm, chiêm chiếp: vẫn là láy toàn bộ.
Tên gọi: lớp 7 gọi là láy toàn bộ; lớp 4 gọi là láy cả âm đầu và vần (láy tiếng).
💡 Mẹo nhớ: hai tiếng giống nhau cả âm đầu lẫn phần vần chính (có thể khác dấu, khác âm cuối) → láy toàn bộ; chỉ giống âm đầu hoặc chỉ giống vần → láy bộ phận.
Từ láy toàn bộ là gì?
Từ láy được chia thành hai loại: láy toàn bộ và láy bộ phận. Theo Ngữ văn 7, ở từ láy toàn bộ, các tiếng lặp lại nhau hoàn toàn; nhưng cũng có trường hợp tiếng đứng trước biến đổi thanh điệu hoặc phụ âm cuối, để hai tiếng đọc lên nhịp nhàng, êm tai.
Như vậy, từ láy toàn bộ là từ mà gần như cả tiếng được lặp lại: giống âm đầu, giống phần vần. Đây chính là kiểu “láy cả âm đầu và vần” (láy tiếng) trong cách gọi của sách lớp 4.
Các kiểu từ láy toàn bộ
| Kiểu | Ví dụ | Giải thích |
|---|---|---|
| Lặp nguyên vẹn | xanh xanh, xinh xinh, ào ào, ầm ầm | Hai tiếng giống hệt nhau, kể cả dấu |
| Đổi thanh điệu | đo đỏ, nho nhỏ, trăng trắng, tim tím, sừng sững | Tiếng trước đổi dấu (đỏ → đo, nhỏ → nho, trắng → trăng) |
| Đổi âm cuối và thanh điệu | thăm thẳm, bần bật, chiêm chiếp, khang khác | Tiếng trước đổi cả âm cuối (t → n, p → m, c → ng) lẫn dấu |
Hai kiểu sau gọi chung là láy toàn bộ biến âm. Đáp án bài tập Ngữ văn 7 xếp thăm thẳm, bần bật, chiêm chiếp vào nhóm láy toàn bộ, dù tiếng trước đã đổi âm.
Một quy luật dễ thấy: tiếng gốc mang nghĩa thường đứng sau (đỏ trong đo đỏ, nhỏ trong nho nhỏ, thẳm trong thăm thẳm), tiếng đứng trước là tiếng láy đã đổi âm.
Sắc thái nghĩa của từ láy toàn bộ
So với tiếng gốc, từ láy toàn bộ thường mang thêm sắc thái:
- Giảm nhẹ (với từ chỉ màu sắc, kích thước): đo đỏ là hơi đỏ, nho nhỏ là hơi nhỏ, xanh xanh là hơi xanh.
- Nhấn mạnh, tăng mức độ: thăm thẳm là rất sâu, sừng sững là cao lớn vững chãi.
- Gợi âm thanh lặp lại liên tục (từ tượng thanh): ào ào, ầm ầm, chiêm chiếp.
- Gợi hình ảnh, nhịp động tác: thoăn thoắt (tay chân nhanh nhẹn).
Phân biệt láy toàn bộ và láy bộ phận
| So sánh | Láy toàn bộ | Láy bộ phận |
|---|---|---|
| Phần giống nhau | Cả tiếng (âm đầu và vần) | Chỉ âm đầu hoặc chỉ vần |
| Ví dụ | xanh xanh, đo đỏ, thăm thẳm | vui vẻ (âm đầu), khéo léo (vần) |
| Tên gọi lớp 4 | Láy cả âm đầu và vần | Láy âm đầu / láy vần |
Mẹo: so phần vần (bỏ qua dấu và âm cuối đã đổi). Đỏ – đo, thẳm – thăm có phần vần gần như trùng nhau → láy toàn bộ. Vui – vẻ chỉ giống âm đầu, khéo – léo chỉ giống vần → láy bộ phận. Chi tiết ở bài từ láy bộ phận.
Dễ nhầm: hai tiếng giống hệt nhưng chưa chắc là từ láy toàn bộ
Một số từ có hai tiếng giống hệt nhau nhưng không có tiếng gốc mang nghĩa, như chuồn chuồn, chôm chôm, ba ba. Tách ra, “chuồn” không chỉ con vật, “chôm” không chỉ loại quả. Có tài liệu xếp chúng vào từ láy, còn sách ngôn ngữ học gọi là từ đơn đa âm tiết. Khi làm bài, hãy trả lời theo cách thầy cô lớp mình đã dạy, và nhớ rằng các từ láy toàn bộ quen thuộc (xanh xanh, đo đỏ) luôn có tiếng gốc mang nghĩa. Bài chôm chôm nêu chi tiết cả hai cách xếp.
15 từ láy toàn bộ thường gặp
- Chỉ màu sắc: xanh xanh, đo đỏ, trăng trắng, tim tím, vàng vàng, hồng hồng.
- Chỉ kích thước, đặc điểm: nho nhỏ, xinh xinh, khang khác, thăm thẳm, sừng sững.
- Chỉ âm thanh: ào ào, ầm ầm, chiêm chiếp, bần bật.
- Chỉ dáng vẻ, động tác: thoăn thoắt.
Mẹo 1 – Giống cả âm đầu và vần: xanh xanh, ào ào → láy toàn bộ.
Mẹo 2 – Đổi dấu, đổi âm cuối vẫn là láy toàn bộ: đo đỏ, thăm thẳm, chiêm chiếp.
Mẹo 3 – Tiếng gốc thường đứng sau: đỏ trong đo đỏ, nhỏ trong nho nhỏ.
Bài tập: Từ nào là từ láy toàn bộ?
- Xanh xanh
- Đo đỏ
- Vui vẻ
- Thăm thẳm
- Lom khom
Xem đáp án
- Láy toàn bộ: lặp nguyên tiếng “xanh”.
- Láy toàn bộ (biến âm): tiếng trước đổi thanh (đỏ → đo).
- Láy bộ phận (láy âm đầu): chỉ giống âm đầu v.
- Láy toàn bộ (biến âm): tiếng trước đổi thanh (thẳm → thăm); đáp án bài tập Ngữ văn 7 cũng xếp như vậy.
- Láy bộ phận (láy vần): “lom” và “khom” chỉ giống vần om, khác âm đầu. Câu này dễ lừa vì hai tiếng đọc lên rất giống nhau, nhưng âm đầu l và kh khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Từ láy toàn bộ là gì?
Là từ láy có các tiếng lặp lại nhau hoàn toàn (xanh xanh), có khi tiếng trước đổi thanh điệu hoặc âm cuối (đo đỏ, thăm thẳm).
Từ láy toàn bộ biến âm là gì?
Là từ láy toàn bộ mà tiếng đứng trước đổi thanh điệu hoặc âm cuối cho dễ đọc: đo đỏ (đổi thanh), bần bật, chiêm chiếp (đổi âm cuối và thanh).
Đo đỏ là từ láy toàn bộ hay bộ phận?
Đo đỏ là từ láy toàn bộ (biến âm): lặp cả tiếng “đỏ”, tiếng trước chỉ đổi thanh hỏi thành thanh ngang.
Cho 10 từ láy toàn bộ?
Xanh xanh, đo đỏ, nho nhỏ, xinh xinh, trăng trắng, tim tím, thăm thẳm, sừng sững, ào ào, ầm ầm.
