“Mùa hè, vườn nhà ngoại sai trĩu chôm chôm”: “chôm chôm” là từ đơn hay từ phức? Hai tiếng giống hệt nhau nên nhiều bạn nghĩ ngay tới từ láy, trong khi sách ngôn ngữ học lại xếp nó là từ đơn. Bài này nêu cả hai cách xếp và cách trả lời khi làm bài, giống các bài khác trong mục từ đơn, từ phức.
✅ Theo định nghĩa ở trường, chôm chôm là từ phức: từ đơn chỉ có một tiếng, còn “chôm chôm” có hai tiếng.
⚠️ Còn cách xếp khác: nhiều nhà ngôn ngữ học xếp chôm chôm là từ đơn (nhiều âm tiết), vì hai tiếng không tách nghĩa được: “chôm” đứng riêng không chỉ loại quả.
Từ loại: danh từ, chỉ sự vật (cây, quả). VD: Mùa hè, vườn nhà ngoại sai trĩu chôm chôm.
💡 Mẹo nhớ: làm bài ở trường: từ có hai tiếng trở lên là từ phức; sách ngôn ngữ học gọi đây là từ đơn nhiều âm tiết.
Hai cách xếp “chôm chôm”
Ở trường, từ chỉ gồm một tiếng là từ đơn; từ gồm hai tiếng trở lên là từ phức. Sách ngôn ngữ học còn xét các tiếng có tách nghĩa được không:
| Cách xếp | Kết luận | Vì sao |
|---|---|---|
| Theo định nghĩa ở trường | Từ phức | Từ đơn chỉ có một tiếng, “chôm chôm” có hai tiếng. |
| Theo nhiều nhà ngôn ngữ học | Từ đơn (nhiều âm tiết) | Hai tiếng không tách nghĩa được: “chôm” đứng riêng không chỉ loại quả. |
Đứng một mình, “chôm” thường gặp trong lối nói thân mật với nghĩa lấy trộm (“bị chôm mất cây bút”), chẳng liên quan gì đến loại quả. Tên quả chỉ có nghĩa khi đi đủ hai tiếng. Vì vậy, xét theo nghĩa, chôm chôm giống một “khối” không chia nhỏ được, nên sách ngôn ngữ học xếp vào từ đơn nhiều âm tiết, như chuồn chuồn, đu đủ.
Làm bài ở trường nên trả lời thế nào?
Khi đề hỏi “từ đơn hay từ phức”, hãy trả lời theo số tiếng: chôm chôm là từ phức.
Nếu đề hỏi tiếp “từ ghép hay từ láy”, hãy cẩn thận. Hai tiếng giống hệt nhau nên chôm chôm dễ bị xếp vào từ láy toàn bộ, nhưng nó không giống những từ láy quen thuộc như xanh xanh, đo đỏ (có tiếng gốc mang nghĩa: xanh, đỏ). Chôm chôm cũng không phải từ ghép, vì “chôm” không góp nghĩa. Đây là chỗ các sách xếp khác nhau, nên hãy theo cách giải thích của sách lớp mình đang học.
“Chôm chôm” nghĩa là gì?
Chôm chôm là loại cây ăn quả vùng nhiệt đới, trồng nhiều ở các tỉnh Nam Bộ. Quả chôm chôm mọc thành chùm, vỏ đỏ, phủ nhiều lông mềm; bên trong là cùi trắng, mọng nước, ăn ngọt.
Về từ loại, chôm chôm là danh từ. Theo cách chia ở lớp 2–3, đây là từ chỉ sự vật (cây cối, hoa quả).
- Cụm từ hay gặp: quả chôm chôm, chùm chôm chôm, vườn chôm chôm, cây chôm chôm.
- Tên cây, quả cùng kiểu (hai tiếng, tách ra không chỉ loại quả): đu đủ.
Đặt câu với “chôm chôm”
- Mùa hè, vườn nhà ngoại sai trĩu chôm chôm.
- Những chùm chôm chôm chín đỏ lủng lẳng trên cành.
- Mẹ bóc chôm chôm, để lộ phần cùi trắng mọng.
- Bà mua một rổ chôm chôm về cho cả nhà.
- Quả chôm chôm có lớp lông mềm như chiếc áo lông.
Ở cả năm câu, chôm chôm đều là danh từ, gọi tên một loại cây, quả.
Mẹo nhớ cách xếp từ đơn, từ phức
| Từ | Số tiếng | Tách nghĩa được không? | Theo định nghĩa ở trường |
|---|---|---|---|
| chôm chôm | 2 | Không (“chôm” không chỉ loại quả) | Từ phức (sách ngôn ngữ học: từ đơn nhiều âm tiết) |
| đu đủ | 2 | Không | Từ phức (sách ngôn ngữ học: từ đơn nhiều âm tiết) |
| hoa hồng | 2 | Có (hoa + hồng) | Từ phức – từ ghép |
| xoài | 1 | – | Từ đơn |
Mẹo: đếm tiếng trước; một tiếng → từ đơn, hai tiếng trở lên → từ phức. Hai tiếng giống nhau chưa chắc là từ láy: phải xem có tiếng gốc mang nghĩa không. Xanh xanh có “xanh”, còn chôm chôm thì “chôm” không chỉ loại quả.
Mẹo 1 – Đếm tiếng: chôm chôm có hai tiếng → từ phức (theo định nghĩa ở trường).
Mẹo 2 – Thử tách nghĩa: “chôm” đứng riêng không chỉ loại quả → sách ngôn ngữ học gọi là từ đơn nhiều âm tiết.
Mẹo 3 – Hai tiếng giống nhau chưa chắc là từ láy: xem có tiếng gốc mang nghĩa không.
Bài tập: Theo định nghĩa ở trường, từ in đậm là từ đơn hay từ phức?
- Mùa hè, vườn nhà ngoại sai trĩu chôm chôm.
- Mẹ mua một quả xoài chín.
- Quả đu đủ chín vàng ươm.
- Bà trồng một luống rau muống sau nhà.
- Em bóc một quả chôm chôm mời bà.
Xem đáp án
- Từ phức: có hai tiếng (sách ngôn ngữ học: từ đơn nhiều âm tiết).
- Từ đơn: chỉ có một tiếng.
- Từ phức: có hai tiếng (sách ngôn ngữ học: từ đơn nhiều âm tiết).
- Từ phức – từ ghép chính phụ: “rau” là tiếng chính, “muống” chỉ loại rau.
- Từ đơn: từ in đậm chỉ là “quả”, có một tiếng. Câu này dễ nhầm vì “quả” đứng ngay trước chôm chôm, nhưng chỉ phần in đậm mới cần xếp.
Câu hỏi thường gặp
Chôm chôm là từ đơn hay từ phức?
Theo định nghĩa ở trường, chôm chôm là từ phức (có hai tiếng). Nhiều nhà ngôn ngữ học xếp là từ đơn nhiều âm tiết, vì hai tiếng không tách nghĩa được.
Chôm chôm có phải từ láy không?
Chôm chôm có hai tiếng giống nhau nên dễ bị xếp vào từ láy toàn bộ, nhưng nó không có tiếng gốc mang nghĩa như các từ láy quen thuộc (đo đỏ, xanh xanh). Các sách xếp khác nhau; hãy theo cách giải thích của sách lớp mình.
Chôm chôm là từ loại gì?
Chôm chôm là danh từ, chỉ một loại cây, quả. Theo cách chia ở lớp 2–3, đây là từ chỉ sự vật.
Chôm chôm có phải từ ghép không?
Không. Từ ghép cần các tiếng cùng góp nghĩa, mà “chôm” đứng riêng không chỉ loại quả. Cũng như chuồn chuồn, chôm chôm không phải từ ghép; còn hoa hồng (hoa + hồng) mới là từ ghép thật sự.
