“Ngọn núi sừng sững trước mặt” là câu văn quen thuộc khi tả núi non, cây cổ thụ, nhà cao tầng. Khi làm bài tập, nhiều bạn phân vân “sừng sững” là từ ghép hay từ láy, vì tiếng “sừng” cũng là một từ có nghĩa (sừng trâu). Bài này so từng phần của hai tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Sừng sững là từ láy, cụ thể là từ láy toàn bộ: hai tiếng giống hệt nhau về âm đầu và vần (s + ưng), chỉ khác thanh (sừng – sững). ❌ Không phải từ ghép.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (dáng vẻ). VD: Ngọn núi sừng sững trước mặt.
💡 Mẹo nhớ: lặp lại cả tiếng, chỉ đổi thanh → từ láy toàn bộ.
Vì sao “sừng sững” là từ láy?
Đặt hai tiếng cạnh nhau và so từng phần:
| Tiêu chí | Sừng | Sững |
|---|---|---|
| Âm đầu | s | s |
| Vần | ưng | ưng |
| Thanh | huyền | ngã |
Hai tiếng chung âm đầu s, chung vần ưng; chỗ khác duy nhất là thanh điệu (huyền và ngã). Cả tiếng được lặp lại, chỉ đổi thanh, nên đây là từ láy toàn bộ (cách gọi lớp 7). Sách lớp 4 gọi kiểu này là láy cả âm đầu và vần.
Tiếng “sừng” ở đây không phải sừng trâu, sừng bò; nó chỉ là tiếng lặp lại, đổi thanh để tạo nhạc điệu. Hai tiếng phải đi liền nhau mới gợi ra hình ảnh cao lớn, vững chãi, không lay chuyển.
Cùng kiểu láy toàn bộ đổi thanh với sừng sững có lừng lững, đo đỏ, tim tím.
“Sừng sững” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Sừng sững nghĩa là (vật) cao lớn, đứng thẳng, chắn ngay trước mặt, trông vững chãi, không gì lay chuyển được. Từ này hay dùng cho núi, cây cổ thụ, cổng thành, nhà cao tầng; đôi khi dùng cho người đứng thẳng, bất động (đứng sừng sững giữa đường).
Về từ loại, “sừng sững” là tính từ, chỉ đặc điểm về dáng vẻ. Nó là một từ tượng hình: gợi tả hình dáng chứ không mô phỏng âm thanh. Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: núi sừng sững, đứng sừng sững, sừng sững giữa trời, cây đa sừng sững.
- Gần nghĩa: lừng lững, chót vót, cao ngất, đồ sộ.
- Trái nghĩa: lè tè, thấp bé, lụp xụp.
Đặt câu với “sừng sững”
- Ngọn núi sừng sững trước mặt.
- Cây đa cổ thụ đứng sừng sững ở đầu làng.
- Giữa cánh đồng, tháp nước sừng sững vươn lên.
- Chú bộ đội đứng gác sừng sững bên cột cờ.
- Những ngôi nhà cao tầng sừng sững hai bên đường phố.
Ở cả năm câu, sừng sững đều tả dáng cao lớn, đứng thẳng, vững chãi của sự vật hoặc con người.
Mẹo phân biệt từ láy toàn bộ với từ láy âm đầu
| Từ | Phần lặp | Xếp loại |
|---|---|---|
| sừng sững | cả âm đầu s và vần ưng, đổi thanh | Từ láy toàn bộ |
| lừng lững | cả âm đầu l và vần ưng, đổi thanh | Từ láy toàn bộ |
| sững sờ | chỉ âm đầu s | Từ láy âm đầu |
| sạch sẽ | chỉ âm đầu s | Từ láy âm đầu |
Sừng sững và sững sờ cùng có tiếng “sững” nhưng khác kiểu láy: sừng sững lặp lại cả vần ưng nên là láy toàn bộ; sững sờ chỉ lặp âm đầu s (vần ưng – ơ khác nhau) nên là láy âm đầu. Về chính tả, “sững sờ” viết thanh ngã ở tiếng đầu, không viết “sửng sờ”.
Mẹo 1 – Giống cả âm đầu lẫn vần, chỉ khác thanh → láy toàn bộ: sừng sững, lừng lững, đo đỏ.
Mẹo 2 – Đừng để tiếng đầu đánh lừa: “sừng” trong sừng sững không phải sừng trâu; nó chỉ là tiếng lặp lại, đổi thanh.
Mẹo 3 – Tả dáng vẻ → từ tượng hình: sừng sững gợi hình dáng cao lớn, không mô phỏng âm thanh.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy gì?
- Ngọn núi sừng sững trước mặt.
- Nghe tin, cả nhà sững sờ.
- Con voi lừng lững bước ra khỏi rừng.
- Má em bé đo đỏ vì lạnh.
- Em quét nhà sạch sẽ.
Xem đáp án
- Láy toàn bộ: lặp cả âm đầu s và vần ưng, chỉ đổi thanh.
- Láy âm đầu: chỉ lặp âm s, vần ưng – ơ khác nhau.
- Láy toàn bộ: lặp cả âm đầu l và vần ưng, chỉ đổi thanh.
- Láy toàn bộ: lặp lại tiếng “đỏ”, tiếng đầu đổi thanh.
- Láy âm đầu: chỉ lặp âm s (sạch – sẽ). Câu này dễ nhầm vì cùng âm s như sừng sững nhưng khác kiểu láy.
Câu hỏi thường gặp
Sừng sững là từ láy gì?
Sừng sững là từ láy toàn bộ: hai tiếng giống nhau cả âm đầu lẫn vần, chỉ khác thanh. Sách lớp 4 gọi là láy cả âm đầu và vần.
Sừng sững là từ loại gì?
Sừng sững là tính từ, chỉ đặc điểm dáng vẻ cao lớn, vững chãi. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
Sừng sững là từ tượng hình hay tượng thanh?
Sừng sững là từ tượng hình: nó gợi tả dáng cao lớn, đứng thẳng, không mô phỏng âm thanh.
Sừng sững có phải từ ghép không?
Không. “Sừng” ở đây không mang nghĩa sừng trâu, sừng bò; hai tiếng chỉ là một tiếng lặp lại và đổi thanh, nên đây là từ láy.
