“Chiếc nơ xinh xinh trên tóc em” là kiểu câu rất quen trong văn tả đồ vật. “Xinh xinh” chỉ là tiếng “xinh” nhắc lại hai lần, nhưng nhiều bạn vẫn băn khoăn: hai tiếng đều có nghĩa “xinh”, vậy sao không phải từ ghép? Bài này giải thích ngắn gọn, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Xinh xinh là từ láy, cụ thể là từ láy toàn bộ: lặp nguyên tiếng “xinh”, giữ nguyên cả âm đầu, vần và thanh (xinh – xinh). ❌ Không phải từ ghép.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm. VD: Chiếc nơ xinh xinh trên tóc em.
💡 Mẹo nhớ: lặp nguyên tiếng “xinh” → từ láy toàn bộ, nghĩa nhẹ đi: xinh xinh là nhỏ xinh.
Vì sao “xinh xinh” là từ láy?
So hai tiếng với nhau:
| Tiêu chí | Xinh | Xinh |
|---|---|---|
| Âm đầu | x | x |
| Vần và thanh | inh, thanh ngang | inh, thanh ngang |
| Vai trò trong từ | tiếng lặp | tiếng gốc |
Hai tiếng giống hệt nhau. Đây không phải hai từ “xinh” ghép lại thành nghĩa mới, mà là một tiếng gốc được nhắc lại để đổi sắc thái nghĩa: xinh xinh là nhỏ xinh, xinh một cách nhẹ nhàng, dễ thương. Kiểu tạo từ bằng cách lặp lại cả tiếng như vậy là từ láy toàn bộ (cách gọi lớp 7); sách lớp 4 gọi là láy cả âm đầu và vần.
“Xinh” mang thanh ngang nên khi lặp lại vẫn dễ đọc, không cần đổi thanh như đo đỏ hay nho nhỏ. Cùng kiểu lặp nguyên tiếng với xinh xinh có xanh xanh, xa xa.
“Xinh xinh” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Xinh xinh nghĩa là nhỏ và xinh, dễ thương, trông vui mắt. So với “xinh”, nghĩa của xinh xinh nhẹ nhàng hơn và gợi thêm vẻ nhỏ nhắn. Từ này hay dùng cho đồ vật nhỏ, hoa lá, con vật nhỏ (chiếc nơ xinh xinh, bông hoa xinh xinh).
Về từ loại, “xinh xinh” là tính từ, chỉ đặc điểm. Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: chiếc nơ xinh xinh, bông hoa xinh xinh, ngôi nhà xinh xinh, đôi má xinh xinh.
- Gần nghĩa: xinh xắn, nhỏ xinh, nho nhỏ, dễ thương.
- Trái nghĩa: xấu xí, thô kệch.
Đặt câu với “xinh xinh”
- Chiếc nơ xinh xinh trên tóc em.
- Trên cành, mấy bông hoa nhỏ xinh xinh vừa nở.
- Mẹ mua cho em một chiếc cặp xinh xinh.
- Ngôi nhà xinh xinh nằm cạnh hồ nước.
- Chú chim sâu xinh xinh nhảy nhót trên giàn mướp.
Ở cả năm câu, xinh xinh đều nêu đặc điểm nhỏ và xinh, dễ thương của đồ vật, hoa lá, con vật.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép có tiếng “xinh”
| Từ | Cách tạo | Xếp loại |
|---|---|---|
| xinh xinh | lặp nguyên tiếng “xinh” | Từ láy toàn bộ |
| xinh xắn | lặp âm đầu x, “xắn” không mang nghĩa “đẹp” | Từ láy âm đầu |
| xinh đẹp | “xinh” và “đẹp” đều có nghĩa | Từ ghép |
| xinh tươi | “xinh” và “tươi” đều có nghĩa | Từ ghép |
Xinh xinh và xinh xắn đều là từ láy nhưng khác kiểu: xinh xinh lặp nguyên tiếng (láy toàn bộ), còn xinh xắn chỉ lặp âm đầu x (láy âm đầu). Xinh đẹp, xinh tươi thì là từ ghép vì tiếng đi cùng có nghĩa riêng.
Mẹo 1 – Lặp nguyên tiếng là láy toàn bộ: xinh xinh, xanh xanh, xa xa. Có khi tiếng đầu đổi thanh (đo đỏ, nho nhỏ) nhưng vẫn là láy toàn bộ.
Mẹo 2 – Láy toàn bộ thường làm nghĩa nhẹ đi: xinh xinh là nhỏ xinh, xanh xanh là hơi xanh.
Mẹo 3 – Hai tiếng giống nhau vẫn không phải từ ghép: từ ghép phải có hai tiếng khác nhau cùng góp nghĩa; xinh xinh chỉ là một tiếng lặp lại.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Chiếc nơ xinh xinh trên tóc em.
- Em bé có khuôn mặt xinh xắn.
- Cô dâu hôm nay thật xinh đẹp.
- Đồi chè xanh xanh nối tiếp nhau.
- Những bông hoa xinh tươi trong nắng sớm.
Xem đáp án
- Từ láy toàn bộ: lặp nguyên tiếng “xinh”.
- Từ láy âm đầu: “xinh” có nghĩa, “xắn” chỉ lặp âm x.
- Từ ghép: “xinh” và “đẹp” đều có nghĩa.
- Từ láy toàn bộ: lặp nguyên tiếng “xanh”.
- Từ ghép: có tiếng “xinh” như xinh xinh, nhưng “tươi” là một tiếng khác có nghĩa riêng.
Câu hỏi thường gặp
Xinh xinh là từ láy gì?
Xinh xinh là từ láy toàn bộ: lặp nguyên tiếng “xinh”, không đổi âm hay thanh. Sách lớp 4 gọi kiểu này là láy cả âm đầu và vần.
Xinh xinh là từ loại gì?
Xinh xinh là tính từ, chỉ đặc điểm nhỏ và xinh. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
Hai tiếng “xinh” đều có nghĩa, sao không phải từ ghép?
Vì từ ghép phải ghép hai tiếng khác nhau để tạo nghĩa chung. Xinh xinh chỉ là một tiếng lặp lại để làm nhẹ nghĩa, nên là từ láy toàn bộ.
Xinh xinh và xinh xắn khác nhau thế nào?
Cả hai là từ láy và đều chỉ vẻ dễ thương. Xinh xinh lặp nguyên tiếng (láy toàn bộ), hay dùng cho đồ vật, hoa lá nhỏ. Xinh xắn chỉ lặp âm đầu (láy âm đầu), dùng cho cả người lẫn vật.
