Phần lớn từ láy có hai tiếng, nên khi gặp đề “tìm từ láy có 3 tiếng”, nhiều bạn không biết bắt đầu từ đâu. Thật ra tiếng Việt có cả từ láy ba tiếng (sạch sành sanh) và bốn tiếng (lấp la lấp lánh), được tạo theo những kiểu khá đều đặn. Bài này giải thích cách nhận biết, ví dụ và bài tập có đáp án. Xem thêm các bài trong mục kiến thức cấu tạo từ.
✅ Từ láy có 3 tiếng thường được tạo từ một tiếng gốc chỉ tính chất, để nhấn mạnh mức độ: sạch → sạch sành sanh, sát → sát sàn sạt, khít → khít khìn khịt.
✅ Từ láy có 4 tiếng thường được tạo từ một từ láy hai tiếng: lấp lánh → lấp la lấp lánh, hớt hải → hớt ha hớt hải.
💡 Mẹo nhớ: láy ba: một tiếng gốc + hai tiếng lặp âm đầu (sạch sành sanh); láy tư: chen tiếng có vần “a” vào giữa và lặp lại từ láy đôi (lấp la lấp lánh).
Từ láy có 3 tiếng
Từ láy là từ phức gồm các tiếng giống nhau về âm, và có thể có hai, ba hoặc bốn tiếng. Từ láy ba tiếng không nhiều, nhưng rất hay xuất hiện trong lời nói hằng ngày:
| Tiếng gốc | Từ láy ba tiếng | Nghĩa |
|---|---|---|
| sạch | sạch sành sanh | sạch hết, không còn gì |
| sát | sát sàn sạt | sát rất gần, gần như chạm vào |
| khít | khít khìn khịt | khít chặt, không còn kẽ hở |
| dửng dưng | dửng dừng dưng | thờ ơ, chẳng hề để tâm |
Đặc điểm chung: tiếng gốc đứng đầu, hai tiếng sau lặp lại âm đầu của tiếng gốc và biến đổi vần, thanh. Nghĩa của từ láy ba tiếng thường mạnh hơn nghĩa tiếng gốc: “sạch sành sanh” là sạch đến mức không còn sót lại gì.
Từ láy có 4 tiếng
Từ láy bốn tiếng thường được tạo từ một từ láy hai tiếng có sẵn, bằng cách chen thêm một tiếng (thường mang vần “a”) và lặp lại:
| Từ láy hai tiếng | Từ láy bốn tiếng |
|---|---|
| lấp lánh | lấp la lấp lánh |
| hớt hải | hớt ha hớt hải |
| lúng túng | lúng ta lúng túng |
| khấp khểnh | khấp kha khấp khểnh |
| bồi hồi | bổi hổi bồi hồi |
Từ láy bốn tiếng gợi trạng thái kéo dài, lặp đi lặp lại, hoặc cảm xúc dâng lên dồn dập. Câu ca dao “Nhớ ai bổi hổi bồi hồi / Như đứng đống lửa như ngồi đống than” dùng từ láy bốn tiếng để tả nỗi nhớ day dứt, không yên.
Từ láy hai tiếng làm gốc thường là từ láy âm đầu (lấp lánh, lúng túng, khấp khểnh): âm đầu được lặp ở cả bốn tiếng.
Phân biệt từ láy ba, bốn tiếng với từ ghép nhiều tiếng
Không phải từ nào có ba, bốn tiếng cũng là từ láy:
| Từ | Số tiếng | Loại |
|---|---|---|
| sạch sành sanh | 3 | Từ láy (lặp âm đầu s) |
| xe đạp điện | 3 | Từ ghép (xe đạp + điện, các tiếng đều có nghĩa) |
| lấp la lấp lánh | 4 | Từ láy (lặp từ láy lấp lánh) |
| máy bay trực thăng | 4 | Từ ghép (các tiếng đều có nghĩa) |
Mẹo: từ láy nhiều tiếng thì các tiếng lặp âm rõ ràng (cùng âm đầu s, cùng âm đầu l); từ ghép nhiều tiếng thì tiếng nào cũng có nghĩa, ghép lại theo nghĩa.
Tác dụng của từ láy ba, bốn tiếng
- Nhấn mạnh mức độ: “Đàn chuột ăn sạch sành sanh nồi cơm” cho thấy không còn một hạt nào.
- Gợi hình ảnh sinh động: “Mặt hồ lấp la lấp lánh dưới nắng” gợi ánh sáng chớp lên liên tục.
- Bộc lộ cảm xúc: “Cậu bé lúng ta lúng túng khi bị gọi tên” làm rõ vẻ bối rối kéo dài.
Từ láy hai tiếng như lấp lánh, hớt hải cũng có bài riêng trên trang. Muốn hiểu thêm vì sao từ láy làm câu văn sinh động, xem bài tác dụng của từ láy.
Mẹo 1 – Láy ba từ một tiếng gốc: sạch → sạch sành sanh; sát → sát sàn sạt.
Mẹo 2 – Láy tư từ một từ láy đôi: lấp lánh → lấp la lấp lánh; lúng túng → lúng ta lúng túng.
Mẹo 3 – Nhiều tiếng chưa chắc là láy: xe đạp điện có ba tiếng nhưng là từ ghép.
Bài tập: Từ láy ba, bốn tiếng
- Tìm từ láy ba tiếng tạo từ tiếng sạch.
- Từ láy hai tiếng nào tạo ra lấp la lấp lánh?
- Tạo từ láy bốn tiếng từ lúng túng.
- Xe đạp điện có phải từ láy ba tiếng không?
- Trong câu “Nhớ ai bổi hổi bồi hồi”, từ láy nào có bốn tiếng?
Xem đáp án
- Sạch sành sanh.
- Lấp lánh (từ láy âm đầu l).
- Lúng ta lúng túng.
- Không. Xe đạp điện là từ ghép: các tiếng đều có nghĩa, ghép lại theo nghĩa (xe đạp chạy bằng điện).
- Bổi hổi bồi hồi, tạo từ từ láy bồi hồi. Câu này dễ lừa vì bốn tiếng nhìn như hai từ đứng cạnh nhau, nhưng thực ra là một từ láy bốn tiếng.
Câu hỏi thường gặp
Từ láy có 3 tiếng không?
Có, tuy không nhiều: sạch sành sanh, sát sàn sạt, khít khìn khịt, dửng dừng dưng.
Từ láy 4 tiếng là gì?
Là từ láy có bốn tiếng, thường tạo từ một từ láy hai tiếng: lấp la lấp lánh, hớt ha hớt hải, lúng ta lúng túng.
Từ láy ba tiếng có tác dụng gì?
Từ láy ba tiếng thường nhấn mạnh mức độ của tính chất: sạch sành sanh là sạch hết, không còn gì.
Tìm 5 từ láy có 3 hoặc 4 tiếng?
Sạch sành sanh, sát sàn sạt, khít khìn khịt, lấp la lấp lánh, lúng ta lúng túng.
