“Chú kiến nhỏ bé tha mồi về tổ” là câu văn quen thuộc khi tả con vật. Trong bài tập, từ này hay được hỏi: nhỏ bé là từ ghép gì, tổng hợp hay phân loại? Nó còn có cách nói đảo là “bé nhỏ”, và rất dễ lẫn với nho nhỏ, bé bỏng. Bài này trả lời từng bước, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Nhỏ bé là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “nhỏ” và “bé” đều có nghĩa, lại cùng nghĩa với nhau. Đảo lại “bé nhỏ” cũng đúng, cũng là từ ghép. ❌ Không phải từ láy.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (kích thước). VD: Chú kiến nhỏ bé tha mồi về tổ.
💡 Mẹo nhớ: “nhỏ” và “bé” đều có nghĩa (cùng nghĩa), ghép lại → từ ghép. Đảo lại “bé nhỏ” cũng đúng.
Vì sao “nhỏ bé” là từ ghép đẳng lập?
Bước 1 – Từ láy hay từ ghép? Tách hai tiếng ra:
| Tiêu chí | Nhỏ | Bé |
|---|---|---|
| Âm đầu, vần | nh + o | b + e |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: không to (quả nhỏ) | Có: không to, ít tuổi (em bé, cái bàn bé) |
| Góp nghĩa vào “nhỏ bé”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng không lặp âm: khác âm đầu (nh – b), khác vần (o – e). Cả hai đều có nghĩa, và lại cùng một nghĩa: không to. Thử nói riêng từng tiếng: “con kiến nhỏ”, “con kiến bé”, câu nào cũng có nghĩa. Hai tiếng cùng nghĩa ghép lại, nên nhỏ bé là từ ghép, không thể là từ láy.
Bước 2 – Ghép kiểu gì? Hai tiếng ngang hàng, không tiếng nào làm rõ cho tiếng nào, nên đổi chỗ được mà nghĩa vẫn giữ (nhỏ bé – bé nhỏ). Nghĩa chung khái quát hơn từng tiếng: không chỉ nói kích thước mà còn gợi vẻ yếu ớt, đáng thương. Vì vậy đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Cần phân biệt với nho nhỏ (láy toàn bộ, nghĩa là hơi nhỏ) và bé bỏng (láy âm đầu b, gợi sự non nớt, đáng yêu).
“Nhỏ bé” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Nhỏ bé có hai nghĩa. Nghĩa thường gặp: có kích thước nhỏ, thường gợi vẻ yếu ớt, cần được che chở (thân hình nhỏ bé, con chim nhỏ bé). Nghĩa thứ hai: không quan trọng, không to tát (đóng góp nhỏ bé, công việc nhỏ bé). “Bé nhỏ” cùng nghĩa, hay gặp trong văn thơ (em bé nhỏ, tấm lòng bé nhỏ).
Về từ loại, “nhỏ bé” là tính từ: thêm “rất”, “thật” phía trước vẫn nghe xuôi (thật nhỏ bé). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: thân hình nhỏ bé, con vật nhỏ bé, đóng góp nhỏ bé, cảm thấy nhỏ bé, bé nhỏ đáng thương.
- Gần nghĩa: bé nhỏ, nhỏ nhắn, bé bỏng, nhỏ nhoi.
- Trái nghĩa: to lớn, khổng lồ, đồ sộ.
Đặt câu với “nhỏ bé”
- Chú kiến nhỏ bé tha mồi về tổ.
- Đứng trước biển, em thấy mình thật nhỏ bé.
- Cô bé có thân hình nhỏ bé nhưng chạy rất nhanh.
- Đây là món quà bé nhỏ em tự tay làm tặng mẹ.
- Mỗi người góp một phần nhỏ bé, cả lớp đã có một tủ sách.
Câu 1, 2 và 3 nói về kích thước; câu 4 dùng cách nói đảo “bé nhỏ”; câu 5 dùng nghĩa “không lớn, không đáng kể”.
Mẹo phân biệt các từ chỉ cái nhỏ
| Từ | Cấu tạo | Xếp loại |
|---|---|---|
| nhỏ bé | “nhỏ” và “bé” đều có nghĩa, không lặp âm | Ghép đẳng lập |
| nho nhỏ | lặp lại tiếng “nhỏ”, đổi thanh | Từ láy toàn bộ |
| nhỏ nhắn | “nhỏ” có nghĩa, “nhắn” lặp âm nh | Từ láy âm đầu |
| bé bỏng | “bé” có nghĩa, “bỏng” lặp âm b | Từ láy âm đầu |
Bốn từ đều nói về cái nhỏ nhưng chỉ nhỏ bé là từ ghép, vì hai tiếng đều có nghĩa và không lặp âm. Ba từ còn lại đều có một tiếng lặp âm mà không góp nghĩa, nên là từ láy. Nghĩa cũng khác: nhỏ nhắn là nhỏ mà xinh, bé bỏng là nhỏ mà non nớt, nho nhỏ là hơi nhỏ.
Mẹo 1 – Không lặp âm thì không phải từ láy: nhỏ – bé khác cả âm đầu lẫn vần → chắc chắn là từ ghép.
Mẹo 2 – Hai tiếng cùng nghĩa, đổi chỗ được → ghép đẳng lập: nhỏ bé – bé nhỏ.
Mẹo 3 – Có tiếng chỉ lặp âm → từ láy: nho nhỏ, nhỏ nhắn, bé bỏng đều là từ láy.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Chú kiến nhỏ bé tha mồi về tổ.
- Em có một ước mơ nho nhỏ.
- Cô bé có dáng người nhỏ nhắn.
- Đây là món quà bé nhỏ em tự tay làm.
- Chú mèo con bé bỏng nằm ngủ trong giỏ.
Xem đáp án
- Từ ghép đẳng lập: “nhỏ” và “bé” đều có nghĩa, không lặp âm.
- Từ láy toàn bộ: lặp lại tiếng “nhỏ”, tiếng đầu đổi thanh.
- Từ láy âm đầu: “nhỏ” có nghĩa, “nhắn” chỉ lặp âm nh.
- Từ ghép đẳng lập: đảo lại từ “nhỏ bé”, hai tiếng vẫn đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “bé” có nghĩa, “bỏng” chỉ lặp âm b. Câu này dễ nhầm vì có tiếng “bé” như câu 4, nhưng “bỏng” không góp nghĩa “nhỏ”.
Câu hỏi thường gặp
Nhỏ bé là từ ghép gì?
Nhỏ bé là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng ngang hàng, cùng nghĩa “không to”.
Bé nhỏ là từ láy hay từ ghép?
Bé nhỏ cũng là từ ghép đẳng lập: chỉ là nhỏ bé đảo trật tự, hai tiếng vẫn đều có nghĩa.
Nhỏ bé có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng khác âm đầu (nh – b), khác vần (o – e), và cả hai đều có nghĩa, nên đây là từ ghép.
Nhỏ bé là từ loại gì?
Nhỏ bé là tính từ, chỉ đặc điểm kích thước nhỏ, hoặc không quan trọng. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
