Nhỏ mọn là từ ghép gì?

“Đừng chấp nhặt những chuyện nhỏ mọn” là lời khuyên quen thuộc của người lớn. Trong bài tập, từ này hay được hỏi: nhỏ mọn là từ ghép gì, đẳng lập hay chính phụ? Nó còn rất dễ lẫn với nhỏ nhen, nhỏ nhặt, vốn là từ láy. Bài này trả lời từng bước, giống các bài khác trong mục từ ghép.

Vì sao “nhỏ mọn” là từ ghép đẳng lập?

Bước 1 – Từ láy hay từ ghép? Tách hai tiếng ra:

Tiêu chí	Nhỏ	Mọn
Âm đầu, vần	nh + o	m + on
Đứng riêng có nghĩa không?	Có: bé, không to (quả nhỏ)	Có: nhỏ, không đáng kể (món quà mọn, tài mọn)
Góp nghĩa vào “nhỏ mọn”?	✅ Có	✅ Có

Hai tiếng không lặp âm: khác âm đầu (nh – m), khác vần (o – on). Cả hai đều có nghĩa: “nhỏ” là bé; “mọn” cũng là nhỏ, không đáng kể, như trong “món quà mọn”, “chút tài mọn” (lời nói khiêm tốn). Hai tiếng gần nghĩa ghép lại, nên nhỏ mọn là từ ghép, không thể là từ láy.

Bước 2 – Ghép kiểu gì? Nhỏ mọn không phải “một kiểu nhỏ” với tiếng chính và tiếng phụ. Hai tiếng ngang hàng, cùng nghĩa “nhỏ”, gộp lại thành nghĩa chung, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).

Cần phân biệt với nhỏ nhen và hẹp hòi: cùng chê tính nết nhỏ nhặt, nhưng là từ láy, vì tiếng sau (nhen, hòi) không có nghĩa riêng.

“Nhỏ mọn” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?

Nhỏ mọn có hai nghĩa. Nghĩa thứ nhất: nhỏ bé, ít ỏi, không đáng kể (món quà nhỏ mọn, chuyện nhỏ mọn). Nghĩa thứ hai, nói về tính nết: hẹp hòi, hay chấp nhặt, để ý đến những điều không đáng (người nhỏ mọn, tính nhỏ mọn).

Về từ loại, “nhỏ mọn” là tính từ: thêm “rất”, “quá” phía trước vẫn nghe xuôi (quá nhỏ mọn). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.

• Cụm từ hay gặp: chuyện nhỏ mọn, món quà nhỏ mọn, tính nhỏ mọn, đừng nhỏ mọn.
• Gần nghĩa: nhỏ nhen, hẹp hòi, nhỏ nhặt.
• Trái nghĩa: rộng lượng, hào phóng, lớn lao.

Đặt câu với “nhỏ mọn”

• Đừng chấp nhặt những chuyện nhỏ mọn.
• Đây là món quà nhỏ mọn, mong cô nhận cho.
• Chỉ vì một cái bút mà giận nhau thì nhỏ mọn quá.
• Người nhỏ mọn thường khó có bạn thân.
• Bà dạy cháu sống rộng lượng, đừng nhỏ mọn với ai.

Câu 1 và 2 dùng nghĩa “nhỏ bé, không đáng kể”; câu 3, 4 và 5 dùng nghĩa về tính nết: hẹp hòi, hay chấp nhặt.

Mẹo phân biệt các từ có tiếng “nhỏ”

Từ	Tiếng còn lại	Xếp loại
nhỏ mọn	“mọn” có nghĩa: nhỏ, không đáng kể	Ghép đẳng lập
nhỏ bé	“bé” có nghĩa, cùng nghĩa với “nhỏ”	Ghép đẳng lập
nhỏ nhen	“nhen” chỉ lặp âm đầu nh	Từ láy âm đầu
nhỏ nhoi	“nhoi” chỉ lặp âm đầu nh	Từ láy âm đầu

Bốn từ đều có tiếng “nhỏ”. Cách phân biệt là nhìn tiếng thứ hai: “mọn”, “bé” có nghĩa riêng nên nhỏ mọn, nhỏ bé là từ ghép; “nhen”, “nhoi” chỉ lặp âm nh nên nhỏ nhen, nhỏ nhoi là từ láy.

Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?

1. Đừng chấp nhặt những chuyện nhỏ mọn.
2. Chỉ vì chuyện nhỏ nhen mà hai bạn giận nhau.
3. Chú kiến nhỏ bé tha mồi về tổ.
4. Đừng hẹp hòi với bạn bè.
5. Em có một ước mơ nho nhỏ.

Xem đáp án

1. Từ ghép đẳng lập: “nhỏ” và “mọn” đều có nghĩa, không lặp âm.
2. Từ láy âm đầu: “nhỏ” có nghĩa, “nhen” chỉ lặp âm nh.
3. Từ ghép đẳng lập: “nhỏ” và “bé” đều có nghĩa.
4. Từ láy âm đầu: “hẹp” có nghĩa, “hòi” chỉ lặp âm h.
5. Từ láy toàn bộ: lặp lại tiếng “nhỏ”, tiếng đầu đổi thanh. Câu này dễ nhầm vì có tiếng “nhỏ” như nhỏ mọn, nhưng là từ láy.

Câu hỏi thường gặp

Nhỏ mọn là từ ghép gì?

Nhỏ mọn là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng ngang hàng, cùng nghĩa “nhỏ”.

Nhỏ mọn có phải từ láy không?

Không. Hai tiếng khác âm đầu (nh – m), khác vần (o – on), và cả hai đều có nghĩa, nên đây là từ ghép.

Nhỏ mọn và nhỏ nhen khác nhau thế nào?

Hai từ gần nghĩa khi nói về tính nết hẹp hòi. Nhỏ mọn là từ ghép, còn có nghĩa “nhỏ bé, không đáng kể” (món quà nhỏ mọn). Nhỏ nhen là từ láy, chỉ dùng để chê tính nết.

Nhỏ mọn là từ loại gì?

Nhỏ mọn là tính từ, chỉ đặc điểm nhỏ bé, không đáng kể, hoặc tính nết hẹp hòi. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.