“Nói năng nhỏ nhẹ” là lời khen quen thuộc dành cho người hiền lành, lễ phép. Vì hai tiếng “nhỏ” và “nhẹ” cùng âm đầu nh, nhiều bạn xếp nhầm từ này vào từ láy; bạn khác thì biết là từ ghép nhưng chưa rõ ghép kiểu gì. Bài này trả lời cả hai, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Nhỏ nhẹ là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “nhỏ” và “nhẹ” đều có nghĩa, ngang hàng nhau. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng âm đầu nh.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (cách nói năng, cư xử). VD: Cô bé nói năng nhỏ nhẹ.
💡 Mẹo nhớ: trùng âm đầu NH nhưng “nhỏ” (không to) và “nhẹ” (êm, không nặng) đều có nghĩa → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “nhỏ nhẹ” là từ ghép đẳng lập?
Bước 1 – Từ láy hay từ ghép? Tách hai tiếng ra:
| Tiêu chí | Nhỏ | Nhẹ |
|---|---|---|
| Âm đầu | nh | nh |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: không to (nói nhỏ) | Có: êm, không nặng (nói nhẹ) |
| Góp nghĩa vào “nhỏ nhẹ”? | ✅ Có | ✅ Có |
Nói nhỏ nhẹ là nói vừa nhỏ (không to tiếng) vừa nhẹ (êm, dịu dàng). Nghĩa của cả từ được ghép từ nghĩa hai tiếng, nên đây là từ ghép. Hai tiếng cùng âm đầu nh chỉ là tình cờ.
Bước 2 – Ghép kiểu gì? Hai tiếng ngang hàng, không tiếng nào làm rõ cho tiếng nào; “nhỏ nhẹ” không phải một kiểu “nhỏ” nào cả. Vì vậy đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5), vì nghĩa chung khái quát hơn nghĩa từng tiếng: chỉ cả một cách nói năng, cư xử dịu dàng.
Cần phân biệt với nho nhỏ: đó là tiếng “nhỏ” lặp lại và đổi thanh, nên là từ láy toàn bộ.
“Nhỏ nhẹ” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Nhỏ nhẹ nghĩa là (lời nói, cử chỉ) nhẹ nhàng, dịu dàng, dễ nghe, không to tiếng, không nặng lời. Từ này thường dùng để khen cách nói năng, cư xử của một người: nói năng nhỏ nhẹ, nhỏ nhẹ khuyên bảo.
Về từ loại, “nhỏ nhẹ” là tính từ: thêm “rất”, “thật” phía trước vẫn nghe xuôi (rất nhỏ nhẹ). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm (tính nết, cách cư xử).
- Cụm từ hay gặp: nói năng nhỏ nhẹ, giọng nói nhỏ nhẹ, nhỏ nhẹ khuyên bảo, nhỏ nhẹ hỏi han.
- Gần nghĩa: nhẹ nhàng, dịu dàng, từ tốn.
- Trái nghĩa: to tiếng, gắt gỏng, cộc cằn.
Đặt câu với “nhỏ nhẹ”
- Cô bé nói năng nhỏ nhẹ, ai cũng quý.
- Cô giáo nhỏ nhẹ khuyên bảo bạn Nam.
- Bà nhỏ nhẹ hỏi han từng đứa cháu.
- Trong thư viện, mọi người trò chuyện nhỏ nhẹ để không làm phiền nhau.
- Mẹ dạy em phải nhỏ nhẹ với em bé.
Ở cả năm câu, nhỏ nhẹ đều nói về cách nói năng, cư xử dịu dàng, không to tiếng.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép có tiếng “nhỏ”
| Từ | Cách tạo | Xếp loại |
|---|---|---|
| nhỏ nhẹ | “nhỏ” và “nhẹ” đều có nghĩa | Từ ghép đẳng lập |
| nhỏ bé | “nhỏ” và “bé” đều có nghĩa | Từ ghép đẳng lập |
| nhỏ nhắn | “nhắn” không góp nghĩa, lặp âm nh | Từ láy âm đầu |
| nhỏ nhoi | “nhoi” không góp nghĩa, lặp âm nh | Từ láy âm đầu |
| nho nhỏ | lặp lại cả tiếng “nhỏ”, đổi thanh | Từ láy toàn bộ |
Nhỏ nhẹ, nhỏ nhắn, nhỏ nhoi đều bắt đầu bằng “nhỏ nh…”, nhìn rất giống nhau. Cách gỡ: hỏi tiếng thứ hai đứng riêng có nghĩa và có góp nghĩa không. “Nhẹ” có nghĩa → ghép; “nhắn”, “nhoi” không góp nghĩa → láy.
Mẹo 1 – Trùng âm đầu chưa chắc là láy: nhỏ nhẹ cùng âm nh nhưng “nhẹ” có nghĩa → từ ghép, giống tươi tốt, học hỏi.
Mẹo 2 – Đọc tiếng thứ hai một mình: “nhẹ” đứng riêng có nghĩa (nói nhẹ) → ghép; “nhắn”, “nhoi” trong nhỏ nhắn, nhỏ nhoi không góp nghĩa → láy.
Mẹo 3 – Đừng nhầm với nho nhỏ: nho nhỏ là tiếng “nhỏ” lặp lại (láy toàn bộ), còn nhỏ nhẹ là hai tiếng khác nhau ghép lại.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Chị ấy nói năng nhỏ nhẹ.
- Bé Na có dáng người nhỏ nhắn.
- Chú kiến nhỏ bé tha mồi về tổ.
- Cây non nhỏ nhoi mọc giữa bãi đá.
- Mẹ nhẹ nhàng đắp chăn cho em.
Xem đáp án
- Từ ghép: “nhỏ” và “nhẹ” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “nhỏ” có nghĩa, “nhắn” chỉ lặp âm nh.
- Từ ghép: “nhỏ” và “bé” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “nhỏ” có nghĩa, “nhoi” chỉ lặp âm nh.
- Từ láy âm đầu: có tiếng “nhẹ” như nhỏ nhẹ, nhưng ở đây “nhàng” không có nghĩa, chỉ lặp âm nh.
Câu hỏi thường gặp
Nhỏ nhẹ là từ ghép gì?
Nhỏ nhẹ là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng ngang hàng, cùng góp nghĩa.
Nhỏ nhẹ là từ láy hay từ ghép?
Nhỏ nhẹ là từ ghép. Hai tiếng cùng âm đầu nh, nhưng “nhỏ” và “nhẹ” đều có nghĩa.
Nhỏ nhẹ là từ loại gì?
Nhỏ nhẹ là tính từ, chỉ đặc điểm của cách nói năng, cư xử. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
Nhỏ nhẹ và nhẹ nhàng khác nhau thế nào?
Hai từ gần nghĩa. Nhỏ nhẹ thường dùng cho lời nói (nói năng nhỏ nhẹ) và là từ ghép. Nhẹ nhàng dùng rộng hơn, cho cả cử chỉ, công việc (bước đi nhẹ nhàng) và là từ láy âm đầu.
