“Chú chim non kêu yếu ớt” là kiểu câu hay gặp trong văn tả con vật. Câu hỏi “yếu ớt là từ láy hay từ ghép” khiến nhiều bạn phân vân vì hai lẽ: hai tiếng không có phụ âm đầu nào để so, còn tiếng “ớt” lại trùng với quả ớt. Bài này giải thích từng bước, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Yếu ớt là từ láy, cụ thể là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng không có phụ âm đầu, chỉ tiếng “yếu” mang nghĩa. ❌ Không phải từ ghép.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm. VD: Chú chim non kêu yếu ớt trong tổ.
💡 Mẹo nhớ: hai tiếng cùng mở đầu bằng nguyên âm (không phụ âm đầu), “ớt” không góp nghĩa → từ láy.
Vì sao “yếu ớt” là từ láy?
Tách hai tiếng ra và so từng phần:
| Tiêu chí | Yếu | Ớt |
|---|---|---|
| Âm đầu | không có phụ âm đầu | không có phụ âm đầu |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: ít sức, không mạnh | Có (quả ớt), nhưng là nghĩa khác hẳn |
| Góp nghĩa vào “yếu ớt”? | ✅ Có, đây là tiếng gốc | ❌ Không |
Cả hai tiếng đều bắt đầu ngay bằng nguyên âm (y, ơ), không có phụ âm đầu. Ở trường, kiểu giống nhau này vẫn được coi là “cùng âm đầu”: hai tiếng cùng khuyết phụ âm đầu. Nghĩa của từ nằm ở tiếng “yếu”; tiếng “ớt” chỉ đi kèm để nhấn mạnh mức độ yếu, không liên quan gì đến quả ớt cay. Vì vậy yếu ớt là từ láy âm đầu (cách gọi lớp 4), hay láy bộ phận (cách gọi lớp 7).
Cùng kiểu “hai tiếng không có phụ âm đầu” với yếu ớt có êm ả, ồn ào, ầm ĩ, im ắng.
“Yếu ớt” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Yếu ớt nghĩa là rất yếu, gần như không còn sức, hoặc tác dụng rất nhỏ, không đáng kể. Từ này dùng cho người, con vật (chú chim non yếu ớt), cho âm thanh, ánh sáng (tiếng kêu yếu ớt, ánh đèn yếu ớt), và cả cho lời lẽ, sự phản đối thiếu sức thuyết phục (lời cãi yếu ớt).
Về từ loại, “yếu ớt” là tính từ: thêm “rất”, “quá” phía trước vẫn nghe xuôi (rất yếu ớt). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: tiếng kêu yếu ớt, ánh sáng yếu ớt, cơ thể yếu ớt, phản đối yếu ớt.
- Gần nghĩa: yếu đuối, ốm yếu, mỏng manh.
- Trái nghĩa: mạnh mẽ, cứng cáp, dẻo dai.
Đặt câu với “yếu ớt”
- Chú chim non kêu yếu ớt trong tổ.
- Ánh đèn dầu yếu ớt chỉ đủ soi một góc nhà.
- Sau trận ốm, cơ thể em còn yếu ớt.
- Mầm cây yếu ớt cố vươn lên khỏi lớp đất khô.
- Bạn ấy phản đối yếu ớt rồi cũng làm theo mọi người.
Câu 1, 3 và 4 nói về thể trạng, sức sống; câu 2 nói về ánh sáng; câu 5 nói về sự phản đối thiếu mạnh mẽ.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép có tiếng “yếu”
| Từ | Tiếng còn lại | Xếp loại |
|---|---|---|
| yếu ớt | “ớt” không góp nghĩa | Từ láy âm đầu |
| yếu đuối | “đuối” có nghĩa (kiệt sức, như đuối sức) | Từ ghép |
| ốm yếu | “ốm” có nghĩa | Từ ghép |
| ồn ào | “ào” không góp nghĩa | Từ láy âm đầu |
Yếu ớt và yếu đuối gần nghĩa nhưng khác cấu tạo: “đuối” có nghĩa riêng nên yếu đuối là từ ghép, còn “ớt” không góp nghĩa nên yếu ớt là từ láy. Cũng đừng nhầm điểm yếu (chỗ kém) với “yếu điểm” (điểm quan trọng): đó là một cặp từ dễ dùng sai nghĩa khác.
Mẹo 1 – Không có phụ âm đầu cũng là “giống âm đầu”: yếu ớt, êm ả, ồn ào, ầm ĩ đều là từ láy âm đầu.
Mẹo 2 – Có nghĩa riêng chưa đủ, phải góp nghĩa: “ớt” đứng riêng có nghĩa (quả ớt) nhưng không góp nghĩa vào yếu ớt.
Mẹo 3 – Vẫn phải xét nghĩa: ốm yếu cũng có hai tiếng không phụ âm đầu, nhưng “ốm” có nghĩa → từ ghép.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Chú chim non kêu yếu ớt.
- Cô bé trông yếu đuối nhưng rất kiên cường.
- Khu chợ ồn ào từ sáng sớm.
- Sau đêm mưa, không gian im ắng lạ thường.
- Hồi nhỏ, em ốm yếu nên hay phải nghỉ học.
Xem đáp án
- Từ láy âm đầu: hai tiếng cùng không có phụ âm đầu, chỉ “yếu” có nghĩa.
- Từ ghép: “yếu” và “đuối” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: chỉ “ồn” có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: hai tiếng cùng không có phụ âm đầu, chỉ “im” có nghĩa.
- Từ ghép: giống yếu ớt, hai tiếng không có phụ âm đầu, nhưng “ốm” và “yếu” đều có nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Yếu ớt là từ láy gì?
Yếu ớt là từ láy âm đầu: hai tiếng cùng không có phụ âm đầu. Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Yếu ớt là từ loại gì?
Yếu ớt là tính từ, chỉ đặc điểm rất yếu, ít sức. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
“Ớt” trong yếu ớt có phải quả ớt không?
Không. “Ớt” ở đây chỉ đi kèm “yếu” theo kiểu láy, không mang nghĩa quả ớt.
Yếu ớt và yếu đuối khác nhau thế nào?
Hai từ gần nghĩa. Yếu ớt nhấn vào sức lực, âm thanh, ánh sáng rất yếu và là từ láy. Yếu đuối hay nói về tinh thần, tính cách dễ gục ngã và là từ ghép.
