“Em nhanh chóng làm xong bài tập” là câu văn quen thuộc trong bài kể chuyện. Khi làm bài tập, nhiều bạn phân vân “nhanh chóng” là từ ghép hay từ láy, vì nó đứng chung với rất nhiều từ có tiếng “nhanh”: nhanh nhẹn, nhanh nhảu (từ láy), nhanh nhạy (từ ghép). Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Nhanh chóng là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “nhanh” và “chóng” (cũng nghĩa là nhanh) đều có nghĩa, không lặp âm. ❌ Không phải từ láy.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (tốc độ). VD: Em nhanh chóng làm xong bài tập.
💡 Mẹo nhớ: không lặp âm; “chóng” cũng nghĩa là nhanh (chóng lớn) → từ ghép.
Vì sao “nhanh chóng” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Nhanh | Chóng |
|---|---|---|
| Âm đầu, vần | nh + anh | ch + ong |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: mất ít thời gian (chạy nhanh) | Có: nhanh, mau (chóng lớn, chóng quên) |
| Góp nghĩa vào “nhanh chóng”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng không lặp âm: khác âm đầu (nh – ch), khác vần (anh – ong). Cả hai đều có nghĩa, và lại cùng một nghĩa: “chóng” cũng là nhanh, mau, như trong “chóng lớn”, “chóng quên” (còn “chóng mặt” là nghĩa khác). Hai tiếng cùng nghĩa ghép lại, nên nhanh chóng là từ ghép, không thể là từ láy.
Hai tiếng ngang hàng, cùng tạo nên nghĩa chung, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
“Nhanh chóng” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Nhanh chóng nghĩa là nhanh, mất ít thời gian, gọn gàng. Từ này hay đứng trước động từ để nói một việc được làm nhanh (nhanh chóng có mặt, nhanh chóng giải quyết), hoặc đứng sau để nhận xét (làm việc nhanh chóng).
Về từ loại, “nhanh chóng” là tính từ: thêm “rất”, “khá” phía trước vẫn nghe xuôi (rất nhanh chóng). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: nhanh chóng có mặt, nhanh chóng hoàn thành, giải quyết nhanh chóng, phát triển nhanh chóng.
- Gần nghĩa: mau chóng, nhanh, mau lẹ, khẩn trương.
- Trái nghĩa: chậm chạp, chậm trễ, lề mề.
Đặt câu với “nhanh chóng”
- Em nhanh chóng làm xong bài tập.
- Xe cứu thương nhanh chóng có mặt.
- Nhờ chăm chỉ, Lan tiến bộ nhanh chóng.
- Thị trấn nhỏ phát triển nhanh chóng sau khi có cây cầu mới.
- Nghe tiếng trống, học sinh nhanh chóng xếp hàng vào lớp.
Ở cả năm câu, nhanh chóng đều chỉ việc diễn ra nhanh, mất ít thời gian.
Mẹo phân biệt các từ có tiếng “nhanh”
| Từ | Tiếng còn lại | Xếp loại |
|---|---|---|
| nhanh chóng | “chóng” cũng nghĩa là nhanh | Từ ghép đẳng lập |
| nhanh nhạy | “nhạy” có nghĩa: nhạy bén | Từ ghép đẳng lập |
| nhanh nhẹn | “nhẹn” chỉ lặp âm đầu nh | Từ láy âm đầu |
| nhanh nhảu | “nhảu” chỉ lặp âm đầu nh | Từ láy âm đầu |
Nhanh chóng và nhanh nhạy là từ ghép, vì tiếng sau có nghĩa riêng. Nhanh nhẹn, nhanh nhảu là từ láy, vì tiếng sau chỉ lặp âm nh. Về nghĩa: nhanh chóng nói về tốc độ làm việc; nhanh nhẹn nói về cử chỉ, tay chân; nhanh nhạy nói về đầu óc.
Mẹo 1 – Không lặp âm thì không phải từ láy: nhanh – chóng khác cả âm đầu (nh – ch) lẫn vần (anh – ong).
Mẹo 2 – “Chóng” cũng là nhanh: chóng lớn, chóng quên; vì vậy “chóng” góp nghĩa vào nhanh chóng.
Mẹo 3 – Hai tiếng cùng nghĩa → ghép đẳng lập: nhanh + chóng, nhỏ + bé, buồn rầu.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Em nhanh chóng làm xong bài tập.
- Chú sóc nhanh nhẹn chuyền cành.
- Cô bé nhanh nhảu trả lời câu hỏi.
- Bạn ấy rất nhanh nhạy với cái mới.
- Mong bạn mau chóng khỏi bệnh.
Xem đáp án
- Từ ghép đẳng lập: “nhanh” và “chóng” đều có nghĩa, không lặp âm.
- Từ láy âm đầu: “nhanh” có nghĩa, “nhẹn” chỉ lặp âm nh.
- Từ láy âm đầu: “nhanh” có nghĩa, “nhảu” chỉ lặp âm nh.
- Từ ghép đẳng lập: “nhanh” và “nhạy” đều có nghĩa, dù cùng âm đầu nh.
- Từ ghép đẳng lập: “mau” và “chóng” đều nghĩa là nhanh. Câu này dễ nhầm vì không có tiếng “nhanh”, nhưng cùng kiểu ghép với nhanh chóng.
Câu hỏi thường gặp
Nhanh chóng là từ ghép gì?
Nhanh chóng là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng cùng nghĩa “nhanh”, ngang hàng.
Nhanh chóng có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng khác âm đầu (nh – ch), khác vần (anh – ong), nên nhanh chóng là từ ghép.
Nhanh chóng và nhanh nhẹn khác nhau thế nào?
Nhanh chóng là từ ghép, nói về việc làm xong nhanh. Nhanh nhẹn là từ láy, nói về cử chỉ, tay chân nhanh và gọn.
Nhanh chóng là từ loại gì?
Nhanh chóng là tính từ, chỉ đặc điểm nhanh, mất ít thời gian. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
