“Bạn ấy rất nhanh nhạy với cái mới” là lời khen hay gặp ở trường, ở nơi làm việc. Hai tiếng “nhanh” và “nhạy” cùng âm đầu nh, lại rất giống “nhanh nhẹn”, nên nhiều bạn xếp nhầm. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Nhanh nhạy là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “nhanh” và “nhạy” đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng âm đầu nh.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (phẩm chất). VD: Bạn ấy rất nhanh nhạy với cái mới.
💡 Mẹo nhớ: trùng âm (cùng âm đầu NH) nhưng “nhanh” và “nhạy” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “nhanh nhạy” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Nhanh | Nhạy |
|---|---|---|
| Âm đầu | nh | nh |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: mất ít thời gian (chạy nhanh) | Có: dễ cảm nhận, phản ứng ngay (mũi nhạy, nhạy bén) |
| Góp nghĩa vào “nhanh nhạy”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng giống nhau ở âm đầu nh, nhưng cả hai đều có nghĩa riêng: “nhanh” là mất ít thời gian; “nhạy” là dễ cảm nhận, phản ứng ngay (chó có mũi rất nhạy, máy rất nhạy). Thử nói riêng từng tiếng: “bạn ấy rất nhanh”, “bạn ấy rất nhạy”, câu nào cũng có nghĩa. Ghép lại, nhanh nhạy là vừa nhanh vừa nhạy bén, nắm bắt kịp thời. Cả hai tiếng đều góp nghĩa, nên đây là từ ghép; việc trùng âm đầu chỉ là tình cờ.
Hai tiếng ngang hàng, cùng tạo nên nghĩa chung, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
“Nhanh nhạy” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Nhanh nhạy nghĩa là nhanh và nhạy bén: nắm bắt, hiểu ra hoặc phản ứng kịp thời với điều mới, tình huống mới. Từ này thiên về trí óc, cách nghĩ (đầu óc nhanh nhạy, nhanh nhạy nắm bắt thời cơ), khác với “nhanh nhẹn” thiên về tay chân, cử chỉ.
Về từ loại, “nhanh nhạy” là tính từ: thêm “rất”, “khá” phía trước vẫn nghe xuôi (rất nhanh nhạy). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: nhanh nhạy với cái mới, đầu óc nhanh nhạy, nhanh nhạy nắm bắt, phản ứng nhanh nhạy.
- Gần nghĩa: nhạy bén, nhanh trí, sắc sảo.
- Trái nghĩa: chậm chạp, chậm hiểu, chậm trễ.
Đặt câu với “nhanh nhạy”
- Bạn ấy rất nhanh nhạy với cái mới.
- Nhờ đầu óc nhanh nhạy, bạn Lan đã giải được câu đố khó nhất.
- Chú bán hàng nhanh nhạy đổi sang bán ô khi trời đổ mưa.
- Đội trưởng phản ứng nhanh nhạy, kịp kéo bạn tránh khỏi vũng nước.
- Người làm báo cần nhanh nhạy để đưa tin kịp thời.
Ở cả năm câu, nhanh nhạy đều khen khả năng nắm bắt, phản ứng kịp thời của người.
Mẹo phân biệt các từ có tiếng “nhanh”
| Từ | Tiếng còn lại | Xếp loại |
|---|---|---|
| nhanh nhạy | “nhạy” có nghĩa: nhạy bén | Từ ghép đẳng lập |
| nhanh chóng | “chóng” cũng nghĩa là nhanh | Từ ghép đẳng lập |
| nhanh nhẹn | “nhẹn” không có nghĩa riêng | Từ láy âm đầu |
| nhanh nhảu | “nhảu” không có nghĩa riêng | Từ láy âm đầu |
Đây là nhóm dễ nhầm nhất. Nhanh nhạy, nhanh nhẹn, nhanh nhảu đều lặp âm đầu nh, nhưng chỉ nhanh nhạy có tiếng sau mang nghĩa riêng nên là từ ghép. Nhanh nhẹn, nhanh nhảu là từ láy. Nhanh chóng không lặp âm, hai tiếng cùng nghĩa “nhanh”, nên là từ ghép.
Mẹo 1 – Thử nói riêng tiếng sau: “mũi rất nhạy” có nghĩa → nhanh nhạy là từ ghép; “nhẹn”, “nhảu” không có nghĩa → nhanh nhẹn, nhanh nhảu là từ láy.
Mẹo 2 – Trùng âm đầu chưa chắc là từ láy: nhanh nhạy (ghép) và nhanh nhẹn (láy) cùng lặp âm nh nhưng khác loại, giống cặp tươi tốt (ghép) – tươi tắn (láy).
Mẹo 3 – Nhanh nhạy là đầu óc, nhanh nhẹn là tay chân: đầu óc nhanh nhạy, đôi tay nhanh nhẹn.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Bạn ấy rất nhanh nhạy với cái mới.
- Chú sóc nhanh nhẹn chuyền từ cành này sang cành khác.
- Cô bé nhanh nhảu trả lời câu hỏi của thầy.
- Đội cứu hộ nhanh chóng có mặt.
- Chú rùa bò chậm chạp trên cát.
Xem đáp án
- Từ ghép đẳng lập: “nhanh” và “nhạy” đều có nghĩa, dù cùng âm đầu nh.
- Từ láy âm đầu: “nhanh” có nghĩa, “nhẹn” chỉ lặp âm nh.
- Từ láy âm đầu: “nhanh” có nghĩa, “nhảu” chỉ lặp âm nh.
- Từ ghép đẳng lập: “nhanh” và “chóng” đều có nghĩa, không lặp âm.
- Từ láy âm đầu: “chậm” có nghĩa, “chạp” chỉ lặp âm ch. Đây là từ trái nghĩa với nhanh nhạy, nhưng lại là từ láy.
Câu hỏi thường gặp
Nhanh nhạy là từ ghép gì?
Nhanh nhạy là từ ghép đẳng lập: hai tiếng ngang hàng, cùng có nghĩa. Lớp 4–5 gọi đây là từ ghép tổng hợp.
Nhanh nhạy có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng cùng âm đầu nh, nhưng cả “nhanh” và “nhạy” đều có nghĩa, nên đây là từ ghép.
Nhanh nhạy và nhanh nhẹn khác nhau thế nào?
Nhanh nhạy là từ ghép, khen đầu óc nắm bắt kịp thời. Nhanh nhẹn là từ láy, khen tay chân, cử chỉ nhanh và gọn.
Nhanh nhạy là từ loại gì?
Nhanh nhạy là tính từ, chỉ đặc điểm nhanh và nhạy bén. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
