“Sân trường yên ắng trong giờ học” là câu văn quen thuộc. Câu hỏi “yên ắng là từ ghép hay từ láy” làm nhiều bạn lúng túng vì hai tiếng không có phụ âm đầu nào để so, nên không biết có “lặp âm” hay không. Bài này giải thích từng bước, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Yên ắng là từ láy, cụ thể là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng không có phụ âm đầu, chỉ tiếng “yên” mang nghĩa. ❌ Không phải từ ghép.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm. VD: Sân trường yên ắng trong giờ học.
💡 Mẹo nhớ: hai tiếng cùng mở đầu bằng nguyên âm (không phụ âm đầu), “ắng” không góp nghĩa → từ láy.
Vì sao “yên ắng” là từ láy?
Tách hai tiếng ra và so từng phần:
| Tiêu chí | Yên | Ắng |
|---|---|---|
| Âm đầu | không có phụ âm đầu | không có phụ âm đầu |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: lặng, không động (ngồi yên) | Không có nghĩa |
| Góp nghĩa vào “yên ắng”? | ✅ Có, đây là tiếng gốc | ❌ Không |
Cả hai tiếng đều bắt đầu ngay bằng nguyên âm (chữ y ở đây là nguyên âm, không phải phụ âm). Ở trường, kiểu giống nhau này được coi là “cùng âm đầu”: hai tiếng cùng khuyết phụ âm đầu. Nghĩa của cả từ nằm ở tiếng “yên”; tiếng “ắng” đứng riêng không có nghĩa, chỉ đi kèm làm sự yên lặng như bao trùm, kéo dài. Vì vậy yên ắng là từ láy âm đầu (cách gọi lớp 4), hay láy bộ phận (cách gọi lớp 7).
Tiếng “ắng” còn gặp trong im ắng, một từ láy cùng kiểu và gần nghĩa với yên ắng.
“Yên ắng” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Yên ắng nghĩa là yên lặng hoàn toàn, không có tiếng động, không có sự xáo trộn. Từ này hay dùng để tả không gian vắng lặng (sân trường yên ắng, làng quê yên ắng) và đôi khi để nói tình hình bình yên, không có chuyện gì xảy ra.
Về từ loại, “yên ắng” là tính từ: thêm “rất”, “thật” phía trước vẫn nghe xuôi (thật yên ắng). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: sân trường yên ắng, căn nhà yên ắng, đêm khuya yên ắng, yên ắng lạ thường.
- Gần nghĩa: im ắng, yên lặng, yên tĩnh, vắng lặng.
- Trái nghĩa: ồn ào, náo nhiệt, ầm ĩ.
Đặt câu với “yên ắng”
- Sân trường yên ắng trong giờ học.
- Đêm khuya, cả xóm yên ắng, chỉ còn tiếng côn trùng.
- Mọi người đi vắng, căn nhà bỗng yên ắng lạ thường.
- Sau cơn bão, mặt biển trở lại yên ắng.
- Thư viện yên ắng, ai cũng chăm chú đọc sách.
Ở cả năm câu, yên ắng đều nêu đặc điểm không có tiếng động, không có xáo trộn của nơi chốn.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép có tiếng “yên”
| Từ | Tiếng còn lại | Xếp loại |
|---|---|---|
| yên ắng | “ắng” không có nghĩa | Từ láy âm đầu |
| im ắng | “ắng” không có nghĩa | Từ láy âm đầu |
| yên lặng | “lặng” có nghĩa | Từ ghép |
| yên tĩnh | “tĩnh” có nghĩa (lặng, Hán Việt) | Từ ghép |
Yên ắng và yên lặng gần nghĩa nhưng khác cấu tạo: “lặng” có nghĩa riêng nên yên lặng là từ ghép, còn “ắng” không có nghĩa nên yên ắng là từ láy. Trái nghĩa với yên ắng là ồn ào, cũng là từ láy có hai tiếng không phụ âm đầu.
Mẹo 1 – Không có phụ âm đầu cũng là “giống âm đầu”: yên ắng, im ắng, êm ả, ồn ào đều là từ láy âm đầu.
Mẹo 2 – Chữ y đầu tiếng là nguyên âm: trong yên, yếu, chữ y không phải phụ âm đầu, nên các tiếng này cũng “không có phụ âm đầu”.
Mẹo 3 – Đọc riêng tiếng thứ hai: “ắng” không có nghĩa → từ láy; “lặng”, “tĩnh” có nghĩa → từ ghép.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Sân trường yên ắng trong giờ học.
- Cả lớp yên lặng nghe cô kể chuyện.
- Cả xóm im ắng lúc nửa đêm.
- Chú mèo con kêu yếu ớt.
- Thư viện là nơi yên tĩnh để đọc sách.
Xem đáp án
- Từ láy âm đầu: hai tiếng cùng không có phụ âm đầu, chỉ “yên” có nghĩa.
- Từ ghép: “yên” và “lặng” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: hai tiếng cùng không có phụ âm đầu, chỉ “im” có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: hai tiếng cùng không có phụ âm đầu, chỉ “yếu” có nghĩa.
- Từ ghép: có tiếng “yên” như yên ắng, nhưng “tĩnh” cũng có nghĩa (lặng).
Câu hỏi thường gặp
Yên ắng là từ láy gì?
Yên ắng là từ láy âm đầu: hai tiếng cùng không có phụ âm đầu. Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Yên ắng là từ loại gì?
Yên ắng là tính từ, chỉ đặc điểm yên lặng, không có tiếng động. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
Chữ y trong “yên” có phải phụ âm đầu không?
Không. Chữ y ở đầu tiếng “yên” là nguyên âm, nên “yên” được coi là tiếng không có phụ âm đầu, giống “ắng”.
Yên ắng và im ắng khác nhau thế nào?
Hai từ gần nghĩa, đều là từ láy âm đầu và đều có tiếng “ắng”. Có thể dùng thay nhau trong nhiều câu tả cảnh: căn nhà yên ắng, căn nhà im ắng.
