“Bàn tay nhỏ nhắn”, “dáng người nhỏ nhắn” là cách tả rất quen trong văn tả người. Khi làm bài tập, nhiều bạn phân vân “nhỏ nhắn” là từ láy hay từ ghép, nhất là khi thấy tiếng “nhắn” trùng với chữ nhắn trong nhắn tin. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Nhỏ nhắn là từ láy, cụ thể là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu nh, chỉ tiếng “nhỏ” mang nghĩa. ❌ Không phải từ ghép.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (hình dáng). VD: Bàn tay nhỏ nhắn của em bé.
💡 Mẹo nhớ: hai tiếng cùng âm đầu NH, “nhắn” không góp nghĩa → từ láy.
Vì sao “nhỏ nhắn” là từ láy?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Nhỏ | Nhắn |
|---|---|---|
| Âm đầu | nh | nh |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: không to | Có (nhắn tin, nhắn lời), nhưng là nghĩa khác hẳn |
| Góp nghĩa vào “nhỏ nhắn”? | ✅ Có, đây là tiếng gốc | ❌ Không |
Nghĩa của cả từ đến từ tiếng “nhỏ”. Tiếng “nhắn” chỉ lặp âm đầu nh, làm cho từ có thêm sắc thái xinh xắn, dễ thương; nó không mang nghĩa “nhắn tin, nhắn lời”. Hai tiếng giống âm, chỉ một tiếng góp nghĩa → từ láy âm đầu (cách gọi lớp 4), hay láy bộ phận (cách gọi lớp 7).
Tiếng “nhỏ” tạo ra rất nhiều từ láy và từ ghép. Ngoài nhỏ nhắn còn có nhỏ nhoi (láy), nho nhỏ (láy toàn bộ), nhỏ bé (ghép).
“Nhỏ nhắn” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Nhỏ nhắn nghĩa là nhỏ mà xinh, cân đối, trông dễ thương. So với “nhỏ”, từ này mang ý khen: không chỉ nói kích thước mà còn nói vẻ đẹp gọn gàng. Từ này hay dùng để tả dáng người, khuôn mặt, bàn tay, hoặc đồ vật nhỏ xinh.
Về từ loại, “nhỏ nhắn” là tính từ: thêm “rất”, “thật” phía trước vẫn nghe xuôi (rất nhỏ nhắn). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm (hình dáng).
- Cụm từ hay gặp: dáng người nhỏ nhắn, bàn tay nhỏ nhắn, khuôn mặt nhỏ nhắn, căn phòng nhỏ nhắn.
- Gần nghĩa: nhỏ xinh, xinh xắn, nho nhỏ, bé bỏng.
- Trái nghĩa: to lớn, to béo, đồ sộ.
Đặt câu với “nhỏ nhắn”
- Bàn tay nhỏ nhắn của em bé nắm chặt ngón tay mẹ.
- Cô giáo mới có dáng người nhỏ nhắn, nụ cười hiền.
- Chú mèo con nhỏ nhắn cuộn tròn trên ghế.
- Chiếc hộp nhỏ nhắn đựng đầy kẹp tóc nhiều màu.
- Ngôi nhà tuy nhỏ nhắn nhưng lúc nào cũng gọn gàng.
Ở cả năm câu, nhỏ nhắn đều nêu đặc điểm hình dáng, kèm ý khen nhỏ mà xinh.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép có tiếng “nhỏ”
| Từ | Cách tạo | Xếp loại |
|---|---|---|
| nhỏ nhắn | “nhắn” không góp nghĩa, lặp âm nh | Từ láy âm đầu |
| nhỏ nhoi | “nhoi” không có nghĩa, lặp âm nh | Từ láy âm đầu |
| nho nhỏ | lặp lại cả tiếng “nhỏ”, đổi thanh | Từ láy toàn bộ |
| nhỏ nhẹ | “nhỏ” và “nhẹ” đều có nghĩa | Từ ghép |
| nhỏ bé | “nhỏ” và “bé” đều có nghĩa | Từ ghép |
Nhỏ nhắn, nhỏ nhoi và nhỏ nhẹ đều bắt đầu bằng “nhỏ nh…”, nhìn rất giống nhau. Cách gỡ: đọc riêng tiếng thứ hai. “Nhẹ” có nghĩa và góp nghĩa → từ ghép; “nhắn”, “nhoi” không góp nghĩa → từ láy.
Mẹo 1 – Hỏi “góp nghĩa” chứ không hỏi “có nghĩa”: “nhắn” đứng riêng có nghĩa (nhắn tin) nhưng không góp nghĩa vào “nhỏ nhắn”, nên từ vẫn là từ láy.
Mẹo 2 – Đọc riêng tiếng thứ hai: nhẹ, bé có nghĩa → ghép (nhỏ nhẹ, nhỏ bé); nhắn, nhoi không góp nghĩa → láy.
Mẹo 3 – Lặp cả tiếng là láy toàn bộ: nho nhỏ khác nhỏ nhắn ở chỗ lặp cả tiếng “nhỏ”, chứ không chỉ lặp âm đầu.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Em bé có bàn tay nhỏ nhắn.
- Cây non nhỏ nhoi giữa bãi đá.
- Chú kiến nhỏ bé tha mồi về tổ.
- Ngôi nhà nho nhỏ nằm cuối làng.
- Chị ấy nói năng nhỏ nhẹ.
Xem đáp án
- Từ láy âm đầu: “nhỏ” có nghĩa, “nhắn” chỉ lặp âm nh.
- Từ láy âm đầu: “nhỏ” có nghĩa, “nhoi” chỉ lặp âm nh.
- Từ ghép: “nhỏ” và “bé” đều có nghĩa.
- Từ láy toàn bộ: lặp lại tiếng “nhỏ”, tiếng đầu đổi thanh.
- Từ ghép: trông giống nhỏ nhắn, nhưng “nhẹ” có nghĩa riêng và góp nghĩa vào từ.
Câu hỏi thường gặp
Nhỏ nhắn là từ láy gì?
Nhỏ nhắn là từ láy âm đầu (lặp âm nh). Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Nhỏ nhắn là từ loại gì?
Nhỏ nhắn là tính từ, chỉ đặc điểm hình dáng: nhỏ mà xinh. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
“Nhắn” trong nhỏ nhắn có nghĩa không?
Không. “Nhắn” ở đây chỉ lặp âm đầu nh với “nhỏ”, không mang nghĩa nhắn tin, nhắn lời.
Nhỏ nhắn và nhỏ bé khác nhau thế nào?
Nhỏ bé chỉ kích thước nhỏ, có khi mang ý yếu ớt (con kiến nhỏ bé) và là từ ghép. Nhỏ nhắn mang ý khen nhỏ mà xinh (dáng người nhỏ nhắn) và là từ láy.
