“Họ là anh em ruột thịt” là câu nói quen thuộc. Trong bài tập, “ruột thịt” thường được hỏi: đây là từ ghép gì, tổng hợp hay phân loại? Bài này trả lời từng bước, kèm cách phân biệt với máu mủ, họ hàng, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Ruột thịt là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “ruột” và “thịt” đều có nghĩa, ngang hàng nhau, ghép lại chỉ quan hệ cùng máu mủ. ❌ Không phải từ ghép chính phụ, cũng không phải từ láy.
Từ loại: tính từ (anh em ruột thịt), cũng dùng như danh từ (tình ruột thịt). VD: Họ là anh em ruột thịt.
💡 Mẹo nhớ: “ruột” và “thịt” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “ruột thịt” là từ ghép đẳng lập?
Bước 1 – Từ láy hay từ ghép? Tách hai tiếng ra:
| Tiêu chí | Ruột | Thịt |
|---|---|---|
| Âm đầu, vần | r + uôt | th + it |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: bộ phận trong bụng | Có: phần mềm của cơ thể |
| Góp nghĩa vào “ruột thịt”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng không lặp âm (r – th, uôt – it) và đều có nghĩa: ruột và thịt là hai phần của cơ thể. Ghép lại theo nghĩa bóng, ruột thịt chỉ quan hệ máu mủ rất gần, như cùng một cơ thể. Nghĩa của từ được ghép từ nghĩa hai tiếng, nên đây là từ ghép, không thể là từ láy.
Bước 2 – Ghép kiểu gì? Ruột thịt không phải “một loại ruột” hay “một loại thịt”; hai tiếng ngang hàng, cùng tạo nên nghĩa chung khái quát (quan hệ máu mủ). Vì vậy đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Cùng kiểu “bộ phận cơ thể ghép lại, nghĩa bóng chỉ quan hệ ruột rà” với ruột thịt có máu mủ.
“Ruột thịt” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Ruột thịt nghĩa là có quan hệ cùng máu mủ rất gần, như cha mẹ với con cái, anh chị em ruột. Từ này cũng được dùng mở rộng để chỉ quan hệ gắn bó, thân thiết như người cùng một nhà (tình ruột thịt giữa hai dân tộc).
Về từ loại, “ruột thịt” thường là tính từ: đứng sau danh từ để nói rõ quan hệ (anh em ruột thịt, người thân ruột thịt). Khi đứng sau “tình” (tình ruột thịt), cả cụm gọi tên mối quan hệ ấy. Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó gần với nhóm từ chỉ đặc điểm (đặc điểm của quan hệ).
- Cụm từ hay gặp: anh em ruột thịt, người thân ruột thịt, tình ruột thịt, như ruột thịt.
- Gần nghĩa: máu mủ, ruột rà, thân thích.
- Trái nghĩa: người dưng, người ngoài, xa lạ.
Đặt câu với “ruột thịt”
- Họ là anh em ruột thịt.
- Bà coi các cháu hàng xóm như cháu ruột thịt.
- Dù không phải ruột thịt, hai người vẫn thương nhau như anh em.
- Tết đến, những người thân ruột thịt lại quây quần bên nhau.
- Tình ruột thịt giúp gia đình vượt qua mọi khó khăn.
Ở cả năm câu, ruột thịt đều nói về quan hệ cùng máu mủ, hoặc gắn bó như cùng máu mủ.
Mẹo phân biệt từ ghép chỉ quan hệ gia đình
| Từ | Quan hệ hai tiếng | Kiểu từ ghép |
|---|---|---|
| ruột thịt | ngang hàng: ruột và thịt | Đẳng lập (tổng hợp) |
| máu mủ | ngang hàng: máu và mủ | Đẳng lập (tổng hợp) |
| họ hàng | ngang hàng: họ và hàng | Đẳng lập (tổng hợp) |
| anh ruột | “ruột” làm rõ: anh cùng cha mẹ | Chính phụ (phân loại) |
Ruột thịt, máu mủ, họ hàng đều là từ ghép đẳng lập chỉ quan hệ gia đình nói chung. Còn anh ruột, em ruột là từ ghép chính phụ: “ruột” làm rõ đó là loại anh, em cùng cha mẹ.
Mẹo 1 – Không lặp âm thì không phải từ láy: ruột thịt khác âm đầu (r – th) và vần (uôt – it) → chắc chắn là từ ghép.
Mẹo 2 – Hỏi “một loại… không?”: anh ruột là một loại anh → chính phụ; ruột thịt không phải một loại ruột hay thịt → đẳng lập.
Mẹo 3 – Nghĩa bóng vẫn là từ ghép: ruột thịt không còn nói về ruột và thịt theo nghĩa đen, nhưng nghĩa chung vẫn được tạo từ hai tiếng có nghĩa.
Bài tập: Từ ghép đẳng lập hay từ ghép chính phụ?
- ruột thịt
- máu mủ
- anh ruột
- họ hàng
- nhà cửa
Xem đáp án
- Đẳng lập (tổng hợp): “ruột” và “thịt” ngang hàng, nghĩa chung là quan hệ máu mủ.
- Đẳng lập (tổng hợp): “máu” và “mủ” ngang hàng.
- Chính phụ (phân loại): anh ruột là một loại anh (cùng cha mẹ).
- Đẳng lập (tổng hợp): “họ” và “hàng” ngang hàng, nghĩa chung là những người có quan hệ thân thích.
- Đẳng lập (tổng hợp): “nhà” và “cửa” ngang hàng, nghĩa chung là chỗ ở.
Câu hỏi thường gặp
Ruột thịt là từ ghép tổng hợp hay phân loại?
Ruột thịt là từ ghép tổng hợp: nghĩa của từ (quan hệ máu mủ nói chung) khái quát hơn nghĩa từng tiếng. Lớp 6–7 gọi đây là từ ghép đẳng lập.
Ruột thịt là từ láy hay từ ghép?
Ruột thịt là từ ghép. Hai tiếng không lặp âm, và cả “ruột” lẫn “thịt” đều có nghĩa.
Ruột thịt là từ loại gì?
Ruột thịt thường là tính từ, đứng sau danh từ để nói rõ quan hệ (anh em ruột thịt). Trong cụm “tình ruột thịt”, cả cụm gọi tên mối quan hệ ấy.
Ruột thịt và máu mủ khác nhau thế nào?
Hai từ gần nghĩa, đều chỉ quan hệ cùng dòng máu và đều là từ ghép đẳng lập. “Ruột thịt” hay đứng sau danh từ (anh em ruột thịt); “máu mủ” hay dùng như danh từ (tình máu mủ, chỗ máu mủ).
