“Bạn bè san sẻ cho nhau từng gói xôi” là câu văn nói về tình bạn rất quen. Hai tiếng “san” và “sẻ” cùng âm đầu s, lại đọc liền như một từ láy, nên nhiều bạn xếp nhầm. Thực ra cả hai tiếng đều nghĩa là chia. Bài này giải thích từng bước, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ San sẻ là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “san” (chia bớt ra) và “sẻ” (chia) đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng âm đầu s.
Từ loại: động từ, chỉ hoạt động. VD: Bạn bè san sẻ cho nhau từng gói xôi.
💡 Mẹo nhớ: cùng âm đầu S nhưng “san” (chia bớt) và “sẻ” (chia) đều có nghĩa → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “san sẻ” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra, xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | San | Sẻ |
|---|---|---|
| Âm đầu | s | s |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: chia bớt ra cho đều (san bớt gạo sang thúng khác) | Có: chia ra (như trong chia sẻ) |
| Góp nghĩa vào “san sẻ”? | ✅ Có | ✅ Có |
Điểm mấu chốt: cả “san” và “sẻ” đều mang nghĩa chia. “San” là chia bớt từ chỗ nhiều sang chỗ ít (san bớt gạo, san đều nước); “sẻ” là chia ra, như trong chia sẻ. Hai tiếng cùng nghĩa ghép lại, nhấn mạnh việc chia cho nhau, nên san sẻ là từ ghép. Hai tiếng trùng âm đầu s chỉ là tình cờ.
Hai tiếng ngang hàng (cùng nghĩa chia), nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5). Kiểu ghép hai tiếng cùng nghĩa này giống nóng nực (nực cũng là nóng) hay nhỏ bé.
Lưu ý chính tả: “sẻ” mang dấu hỏi. Viết “san sẽ” là sai, giống như “chia sẻ” không viết “chia sẽ”.
“San sẻ” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
San sẻ nghĩa là chia cho nhau để cùng hưởng (niềm vui, đồ ăn) hoặc cùng gánh (khó khăn, nỗi buồn). Từ này mang sắc thái tình cảm, nhường nhịn, quan tâm: san sẻ miếng ăn, san sẻ nỗi buồn, san sẻ gánh nặng.
Về từ loại, từ điển xếp “san sẻ” là động từ: có thể đặt sau “đang”, “hãy”, “biết” (hãy san sẻ, biết san sẻ). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ hoạt động.
- Cụm từ hay gặp: san sẻ niềm vui, san sẻ khó khăn, san sẻ gánh nặng, biết san sẻ, san sẻ yêu thương.
- Gần nghĩa: chia sẻ, sẻ chia, nhường nhịn, đùm bọc.
- Trái nghĩa: giữ riêng, hẹp hòi (chỉ nghĩ cho mình).
Đặt câu với “san sẻ”
- Bạn bè san sẻ cho nhau từng gói xôi.
- Mẹ dạy em biết san sẻ đồ chơi với em nhỏ.
- Cả lớp góp tiền để san sẻ khó khăn với bạn bị ốm.
- Anh chị em trong nhà luôn san sẻ việc nhà với bố mẹ.
- Người dân khắp nơi san sẻ yêu thương với đồng bào vùng lũ.
Ở cả năm câu, san sẻ đều chỉ hoạt động chia cho nhau, cùng hưởng hoặc cùng gánh.
Mẹo phân biệt từ ghép và từ láy có tiếng “sẻ”
| Từ | Hai tiếng | Xếp loại |
|---|---|---|
| san sẻ | “san” và “sẻ” đều nghĩa là chia | Từ ghép |
| chia sẻ | “chia” và “sẻ” đều có nghĩa | Từ ghép |
| sẻ chia | đảo trật tự của chia sẻ | Từ ghép |
| sạch sẽ | “sạch” có nghĩa, “sẽ” lặp âm s | Từ láy âm đầu |
San sẻ và sạch sẽ cùng lặp âm s, nhưng khác loại: “sẻ” (chia) có nghĩa nên san sẻ là từ ghép, còn “sẽ” trong sạch sẽ không góp nghĩa nên sạch sẽ là từ láy. Để ý cả dấu: san sẻ, chia sẻ mang dấu hỏi; sạch sẽ mang dấu ngã.
Mẹo 1 – Hai tiếng cùng nghĩa ghép lại là từ ghép đẳng lập: san sẻ (san = sẻ = chia), nóng nực, nhỏ bé.
Mẹo 2 – Trùng âm đầu chưa chắc là láy: san sẻ cùng âm s nhưng hai tiếng đều có nghĩa → từ ghép, giống học hỏi cùng âm h.
Mẹo 3 – Nhớ dấu hỏi: sẻ là chia, như trong chia sẻ, san sẻ, sẻ chia; không viết “san sẽ”.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Bạn bè san sẻ cho nhau từng miếng bánh.
- Em chia sẻ niềm vui với cả nhà.
- Phòng học được quét dọn sạch sẽ.
- Mẹ luôn che chở cho em.
- Lớp học mới có bao điều mới mẻ.
Xem đáp án
- Từ ghép: “san” và “sẻ” đều nghĩa là chia.
- Từ ghép: “chia” và “sẻ” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “sạch” có nghĩa, “sẽ” chỉ lặp âm s.
- Từ ghép: trùng âm đầu ch, nhưng “che” và “chở” (đỡ đần, bảo vệ) đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “mới” có nghĩa, còn “mẻ” dù đứng riêng có nghĩa (sứt mẻ) nhưng không góp nghĩa vào từ này.
Câu hỏi thường gặp
San sẻ là từ ghép gì?
San sẻ là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng ngang hàng, cùng nghĩa chia.
Vì sao san sẻ không phải từ láy?
Vì cả “san” (chia bớt ra) và “sẻ” (chia) đều có nghĩa và cùng góp nghĩa. Hai tiếng chỉ tình cờ cùng âm đầu s.
San sẻ viết dấu hỏi hay dấu ngã?
Viết san sẻ, dấu hỏi, giống chia sẻ. “San sẽ” là sai chính tả.
San sẻ là từ loại gì?
San sẻ là động từ, chỉ hoạt động chia cho nhau cùng hưởng hoặc cùng gánh. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ hoạt động.
