“Tết đến, họ hàng sum họp đông vui” là câu văn quen thuộc khi kể về ngày Tết. Hai tiếng “họ” và “hàng” cùng âm đầu h, đọc lên giống từ láy, nên nhiều bạn xếp nhầm. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Họ hàng là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “họ” và “hàng” (lớp người thân) đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng âm đầu h.
Từ loại: danh từ, chỉ người. VD: Tết đến, họ hàng sum họp đông vui.
💡 Mẹo nhớ: trùng âm (cùng âm đầu H) nhưng “họ” và “hàng” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “họ hàng” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Họ | Hàng |
|---|---|---|
| Âm đầu | h | h |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: những người cùng một dòng (họ Nguyễn, người trong họ) | Có: lớp, bậc người (hàng con cháu, hàng chú bác) |
| Góp nghĩa vào “họ hàng”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng giống nhau ở âm đầu h, nhưng cả hai đều có nghĩa riêng: “họ” là những người cùng một dòng (họ Nguyễn, họ Trần); “hàng” ở đây là lớp, bậc người trong gia đình (hàng con cháu, hàng chú bác). Ghép lại, họ hàng là những người cùng dòng họ, có quan hệ thân thích với nhau. Cả hai tiếng đều góp nghĩa, nên đây là từ ghép; việc trùng âm đầu chỉ là tình cờ.
Hai tiếng ngang hàng, gộp lại thành nghĩa chung, khái quát hơn từng tiếng, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Cùng kiểu “trùng âm đầu mà vẫn là từ ghép” với họ hàng có học hỏi (h), hài hòa (h), học hành (h).
“Họ hàng” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Họ hàng có hai nghĩa. Nghĩa thường gặp: những người có quan hệ máu mủ, cùng dòng họ, nói chung (họ hàng nội ngoại, họ hàng xa). Nghĩa rộng, ít gặp hơn: những vật cùng loại, cùng nguồn gốc với nhau (cam và quýt là họ hàng với nhau).
Về từ loại, “họ hàng” là danh từ: có thể đứng sau “những”, “cả” (cả họ hàng). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ sự vật (chỉ người).
- Cụm từ hay gặp: họ hàng nội ngoại, họ hàng xa, họ hàng thân thích, bà con họ hàng.
- Gần nghĩa: bà con, dòng họ, thân thích, ruột thịt (gần hơn).
Đặt câu với “họ hàng”
- Tết đến, họ hàng sum họp đông vui.
- Đám cưới chị Hai có đông đủ họ hàng hai bên.
- Bà dạy cháu phải biết kính trọng họ hàng nội ngoại.
- Chú ấy là họ hàng xa của nhà em.
- Cô giáo nói cam, quýt, bưởi là họ hàng với nhau.
Câu 1 đến 4 dùng nghĩa người cùng dòng họ; câu 5 dùng nghĩa rộng: những cây cùng loại.
Mẹo phân biệt họ hàng với các từ dễ nhầm
| Từ | Tiếng thứ hai đứng riêng | Xếp loại |
|---|---|---|
| họ hàng | có nghĩa: lớp, bậc người | Từ ghép đẳng lập |
| bà con | có nghĩa: con | Từ ghép đẳng lập |
| học hỏi | có nghĩa: hỏi | Từ ghép đẳng lập |
| hớn hở | “hở” không góp nghĩa vui | Từ láy âm đầu |
Họ hàng, học hỏi, hớn hở đều lặp âm đầu h. Cách phân biệt là thử tiếng thứ hai: “hàng”, “hỏi” có nghĩa riêng nên họ hàng, học hỏi là từ ghép; “hở” không góp nghĩa “vui” nên hớn hở là từ láy.
Mẹo 1 – Thấy trùng âm đầu, đừng vội kết luận là từ láy: tách từng tiếng, nếu cả hai đều có nghĩa thì là từ ghép (họ hàng, học hỏi).
Mẹo 2 – “Hàng” ở đây là lớp người: hàng con cháu, hàng chú bác; không phải hàng quán hay xếp hàng.
Mẹo 3 – Gộp chung những người thân → ghép tổng hợp: họ hàng, bà con, anh em.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Tết đến, họ hàng sum họp đông vui.
- Em luôn học hỏi các bạn học giỏi.
- Nhận quà, bé hớn hở ra mặt.
- Bà con trong xóm đến chúc Tết.
- Bà héo hon vì nhớ con.
Xem đáp án
- Từ ghép đẳng lập: “họ” và “hàng” đều có nghĩa, dù cùng âm đầu h.
- Từ ghép đẳng lập: “học” và “hỏi” đều có nghĩa, dù cùng âm đầu h.
- Từ láy âm đầu: “hớn” và “hở” lặp âm h, “hở” không góp nghĩa vui.
- Từ ghép đẳng lập: “bà” và “con” đều có nghĩa, chỉ chung những người thân quen.
- Từ láy âm đầu: “héo” có nghĩa, “hon” chỉ lặp âm h. Câu này dễ nhầm vì cùng âm đầu h như họ hàng nhưng tiếng sau không có nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Họ hàng là từ ghép gì?
Họ hàng là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng ngang hàng, nghĩa chung là những người cùng dòng họ.
Họ hàng có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng cùng âm đầu h, nhưng cả “họ” và “hàng” đều có nghĩa, nên đây là từ ghép.
Họ hàng là từ loại gì?
Họ hàng là danh từ, chỉ những người có quan hệ thân thích. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ sự vật (chỉ người).
Họ hàng và bà con khác nhau thế nào?
Họ hàng là người cùng dòng họ, có quan hệ máu mủ. Bà con rộng hơn: có thể là người thân, cũng có thể là người cùng làng, cùng xóm (bà con lối xóm).
