“Anh em máu mủ” là cách nói chỉ những người cùng dòng máu, ruột thịt. Hai tiếng “máu” và “mủ” cùng âm đầu m, đọc lên lại liền mạch như từ láy, nên câu hỏi “máu mủ là từ láy hay từ ghép” khiến nhiều bạn phân vân. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Máu mủ là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “máu” và “mủ” đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng âm đầu m.
Từ loại: danh từ (tình ruột thịt), cũng dùng để nói rõ quan hệ (anh em máu mủ). VD: Anh em máu mủ phải thương yêu nhau.
💡 Mẹo nhớ: cùng âm đầu M nhưng “máu” và “mủ” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “máu mủ” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra, xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Máu | Mủ |
|---|---|---|
| Âm đầu | m | m |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: chất lỏng màu đỏ trong cơ thể | Có: chất đặc tiết ra ở vết thương |
| Góp nghĩa vào “máu mủ”? | ✅ Có | ✅ Có |
Máu và mủ đều là những thứ có thật trong cơ thể. Ghép lại theo nghĩa bóng, “máu mủ” chỉ những người có chung dòng máu, tức là quan hệ ruột thịt. Hai tiếng đều góp nghĩa nên đây là từ ghép; trùng âm đầu m chỉ là tình cờ.
Hai tiếng ngang hàng, nghĩa chung (tình ruột thịt) khái quát và khác xa nghĩa từng tiếng. Vì vậy đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Cùng kiểu “trùng âm đầu m mà vẫn là từ ghép” có mặt mũi, mệt mỏi.
“Máu mủ” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Máu mủ nghĩa là quan hệ ruột thịt, cùng dòng máu, như anh chị em, cha mẹ và con cái. Từ này nhấn mạnh sự gắn bó tự nhiên giữa người thân: đã là máu mủ thì phải thương yêu, đùm bọc nhau. Dân gian có câu “Máu chảy ruột mềm” cũng nói về tình thương giữa những người ruột thịt.
Về từ loại, từ điển ghi “máu mủ” có thể dùng như danh từ (tình máu mủ, chỗ máu mủ) và cũng đứng sau danh từ để nói rõ quan hệ (anh em máu mủ). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, trong cụm “tình máu mủ” nó gần với nhóm từ chỉ sự vật (khái niệm).
- Cụm từ hay gặp: anh em máu mủ, tình máu mủ, máu mủ ruột rà, chỗ máu mủ.
- Gần nghĩa: ruột thịt, ruột rà, thân thích, họ hàng.
- Trái nghĩa: người dưng, người ngoài.
Đặt câu với “máu mủ”
- Anh em máu mủ phải thương yêu, đùm bọc nhau.
- Dù xa cách bao năm, tình máu mủ vẫn không phai nhạt.
- Bà coi cậu bé mồ côi như con cháu máu mủ trong nhà.
- Hai người tuy không phải máu mủ nhưng thương nhau như anh em.
- Ngày Tết là dịp những người máu mủ sum họp bên nhau.
Ở cả năm câu, máu mủ đều chỉ quan hệ ruột thịt, không nói về máu hay mủ theo nghĩa đen.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép có âm đầu “m”
| Từ | Tiếng thứ hai | Xếp loại |
|---|---|---|
| máu mủ | “mủ” có nghĩa | Từ ghép |
| mặt mũi | “mũi” có nghĩa | Từ ghép |
| mệt mỏi | “mỏi” có nghĩa | Từ ghép |
| mơ màng | “màng” không góp nghĩa | Từ láy âm đầu |
| mênh mông | không tiếng nào có nghĩa riêng | Từ láy âm đầu |
Các từ bắt đầu bằng âm m rất dễ bị đoán là từ láy. Hãy đọc riêng tiếng thứ hai: mủ, mũi, mỏi đều có nghĩa → từ ghép; “màng” trong mơ màng không góp nghĩa → từ láy.
Mẹo 1 – Trùng âm đầu chưa chắc là láy: máu mủ cùng âm m nhưng “máu” và “mủ” đều có nghĩa → từ ghép.
Mẹo 2 – Nghĩa bóng vẫn là từ ghép: máu mủ không còn nói về máu và mủ theo nghĩa đen, nhưng nghĩa chung vẫn được tạo từ hai tiếng có nghĩa.
Mẹo 3 – Đọc riêng tiếng thứ hai: mủ, mũi, mỏi có nghĩa → ghép; màng (mơ màng) không góp nghĩa → láy.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Anh em máu mủ phải thương nhau.
- Họ là anh em ruột thịt.
- Chơi xong, mặt mũi em lấm lem.
- Em mơ màng nghe tiếng mẹ gọi.
- Sau buổi lao động, ai cũng thấy mệt mỏi.
Xem đáp án
- Từ ghép: “máu” và “mủ” đều có nghĩa.
- Từ ghép: “ruột” và “thịt” đều có nghĩa, nghĩa chung là quan hệ thân thích.
- Từ ghép: “mặt” và “mũi” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “mơ” có nghĩa, “màng” chỉ lặp âm m.
- Từ ghép: trùng âm đầu m nhưng “mệt” và “mỏi” đều có nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Máu mủ là từ ghép gì?
Máu mủ là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng ngang hàng, cùng góp nghĩa.
Vì sao máu mủ không phải từ láy?
Vì “máu” và “mủ” đều có nghĩa. Hai tiếng chỉ tình cờ cùng âm đầu m.
Máu mủ nghĩa là gì?
Máu mủ là quan hệ ruột thịt, cùng dòng máu. Anh em máu mủ là anh em ruột thịt trong nhà.
Máu mủ là từ loại gì?
Máu mủ thường dùng như danh từ (tình máu mủ), và cũng đứng sau danh từ để nói rõ quan hệ (anh em máu mủ).
