“Gắn bó” hay xuất hiện trong bài văn về tình bạn, về tình yêu quê hương, và cũng hay gặp trong bài tập: gắn bó là từ ghép gì, tổng hợp hay phân loại, đẳng lập hay chính phụ? Bài này tách từng tiếng để trả lời, kèm từ loại, cách đặt câu và mẹo nhớ, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Gắn bó là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “gắn” (làm dính liền) và “bó” (buộc chặt) đều có nghĩa, ngang hàng nhau. ❌ Không phải từ láy, cũng không phải từ ghép chính phụ.
Từ loại: động từ, chỉ quan hệ, tình cảm. VD: Hai bạn gắn bó với nhau từ nhỏ.
💡 Mẹo nhớ: “gắn” và “bó” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung (gần gũi, khó tách rời) → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “gắn bó” là từ ghép đẳng lập?
Trả lời câu hỏi này cần hai bước: xem đây có phải từ ghép không, rồi xem là ghép kiểu nào.
Bước 1 – Từ láy hay từ ghép? Tách hai tiếng ra:
| Tiêu chí | Gắn | Bó |
|---|---|---|
| Âm đầu | g | b |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: làm cho dính liền (gắn tem, gắn keo) | Có: buộc chặt lại (bó lúa, bó rau) |
| Góp nghĩa vào “gắn bó”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng không lặp âm (âm đầu g – b, vần ăn – o) và đều có nghĩa. “Gắn” là làm cho dính liền vào nhau, “bó” là buộc chặt lại thành một khối; ghép lại theo nghĩa bóng, “gắn bó” là gần gũi, khăng khít, khó tách rời. Nghĩa của từ được ghép từ nghĩa hai tiếng, nên đây là từ ghép.
Bước 2 – Ghép kiểu gì? Ở từ ghép chính phụ, cả từ chỉ “một loại” của tiếng chính: xe đạp là một loại xe, nhà máy là một loại nhà. “Gắn bó” không phải một kiểu “gắn” nào cả; hai tiếng ngang hàng, cùng tạo nên nghĩa chung. Vì vậy đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5), vì nghĩa của từ khái quát hơn nghĩa từng tiếng.
Cùng kiểu đẳng lập với gắn bó có nhà cửa, giúp đỡ, học hành.
“Gắn bó” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Gắn bó nghĩa là có quan hệ gần gũi, thân thiết, khó tách rời. Từ này dùng cho tình cảm giữa người với người (đôi bạn gắn bó), giữa người với nơi chốn hay công việc (gắn bó với quê hương, gắn bó với nghề).
Về từ loại, từ điển xếp “gắn bó” là động từ, thường đi với “với”: gắn bó với ai, gắn bó với nơi nào. Nó cũng hay đứng sau danh từ để nói về một mối quan hệ: tình bạn gắn bó, hai gia đình rất gắn bó. Vì là động từ chỉ tình cảm, quan hệ, gắn bó gần với các từ như yêu mến, kính trọng.
- Cụm từ hay gặp: gắn bó với quê hương, gắn bó với nghề, tình bạn gắn bó, gắn bó keo sơn, gắn bó lâu dài.
- Gần nghĩa: thân thiết, khăng khít, gần gũi, keo sơn.
- Trái nghĩa: xa cách, rời rạc, lạnh nhạt.
Đặt câu với “gắn bó”
- Hai bạn gắn bó với nhau từ nhỏ.
- Ông em đã gắn bó với nghề thợ mộc hơn bốn mươi năm.
- Dù đi xa, chú vẫn luôn gắn bó với quê hương.
- Những trò chơi tuổi thơ làm tình bạn của chúng em thêm gắn bó.
- Cây đa đầu làng gắn bó với tuổi thơ của bao thế hệ.
Câu 1, 2, 3 và 5 dùng “gắn bó với…”, đây là cách dùng phổ biến nhất. Ở câu 4, gắn bó đứng sau “thêm” để nói tình bạn trở nên khăng khít hơn.
Mẹo phân biệt từ ghép đẳng lập, chính phụ và từ láy qua “gắn bó”
| Từ | Quan hệ hai tiếng | Xếp loại |
|---|---|---|
| gắn bó | ngang hàng: gắn và bó | Ghép đẳng lập (tổng hợp) |
| thân thiết | ngang hàng: thân và thiết (gần gũi, Hán Việt) | Ghép đẳng lập (tổng hợp) |
| giúp đỡ | ngang hàng: giúp và đỡ | Ghép đẳng lập (tổng hợp) |
| xe đạp | “đạp” làm rõ: xe chạy bằng sức đạp chân | Ghép chính phụ (phân loại) |
| gần gũi | “gũi” không góp nghĩa, lặp âm đầu g | Từ láy âm đầu |
Gần gũi và gắn bó gần nghĩa nhau, lại cùng bắt đầu bằng âm g, nhưng khác cấu tạo: gần gũi là từ láy (tiếng “gũi” chỉ lặp âm đầu g), còn gắn bó là từ ghép vì cả hai tiếng đều có nghĩa.
Mẹo 1 – Hai việc, hai nghĩa gộp lại là từ ghép đẳng lập: gắn + bó, giúp + đỡ, học + hành.
Mẹo 2 – Hỏi “một loại… không?”: gắn bó không phải một kiểu gắn nào → đẳng lập; xe đạp là một loại xe → chính phụ.
Mẹo 3 – Gần nghĩa chưa chắc cùng cấu tạo: gắn bó (ghép) và gần gũi (láy) cùng chỉ sự thân thiết nhưng khác loại.
Bài tập: Từ nào là từ láy, từ ghép đẳng lập hay từ ghép chính phụ?
- gắn bó
- gần gũi
- giúp đỡ
- xe đạp
- bó buộc
Xem đáp án
- Từ ghép đẳng lập (tổng hợp): “gắn” và “bó” ngang hàng, cùng có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “gần” có nghĩa, “gũi” chỉ lặp âm g.
- Từ ghép đẳng lập (tổng hợp): “giúp” và “đỡ” ngang hàng, cùng có nghĩa.
- Từ ghép chính phụ (phân loại): xe đạp là một loại xe.
- Từ ghép đẳng lập: trùng âm đầu b, nhưng “bó” và “buộc” đều có nghĩa (buộc chặt lại), nghĩa chung là gò ép, không được tự do.
Câu hỏi thường gặp
Gắn bó là từ ghép tổng hợp hay phân loại?
Gắn bó là từ ghép tổng hợp: nghĩa của từ (thân thiết, khó tách rời) khái quát hơn nghĩa từng tiếng. Lớp 6–7 gọi đây là từ ghép đẳng lập.
Gắn bó là từ láy hay từ ghép?
Gắn bó là từ ghép. Hai tiếng không lặp âm, và cả “gắn” lẫn “bó” đều có nghĩa.
Gắn bó là từ loại gì?
Gắn bó là động từ, thường dùng trong cụm “gắn bó với…”, chỉ quan hệ, tình cảm thân thiết.
Gắn bó và gần gũi khác nhau thế nào?
Gần gũi là thân mật, không xa cách (cô giáo gần gũi với học sinh). Gắn bó nhấn vào sự thân thiết lâu dài, khó tách rời (gắn bó với quê hương). Về cấu tạo, gần gũi là từ láy, gắn bó là từ ghép.
