“Lá vàng rơi rụng đầy sân” là câu văn quen thuộc khi tả mùa thu. Hai tiếng “rơi” và “rụng” cùng âm đầu r, đọc lên giống từ láy, nên nhiều bạn xếp nhầm. Bài này tách từng tiếng để trả lời, kèm cách phân biệt với rơi rớt, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Rơi rụng là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “rơi” và “rụng” đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng âm đầu r.
Từ loại: động từ, chỉ hoạt động, quá trình. VD: Lá vàng rơi rụng đầy sân.
💡 Mẹo nhớ: trùng âm (cùng âm đầu R) nhưng “rơi” và “rụng” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “rơi rụng” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Rơi | Rụng |
|---|---|---|
| Âm đầu | r | r |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: từ trên cao rớt xuống (bút rơi) | Có: lìa khỏi cành, khỏi thân (lá rụng, tóc rụng) |
| Góp nghĩa vào “rơi rụng”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng giống nhau ở âm đầu r, nhưng cả hai đều có nghĩa riêng: “rơi” là từ trên cao rớt xuống, “rụng” là lìa ra khỏi cành, khỏi thân. Thử nói riêng từng tiếng: “lá rơi”, “lá rụng”, câu nào cũng có nghĩa. Ghép lại, rơi rụng là rụng ra rồi rơi xuống, và rụng dần từng ít một. Cả hai tiếng đều góp nghĩa, nên đây là từ ghép; việc trùng âm đầu chỉ là tình cờ.
Hai tiếng ngang hàng, cùng tạo nên nghĩa chung, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Cùng kiểu “trùng âm đầu mà vẫn là từ ghép” với rơi rụng có vụn vỡ (v), giam giữ (gi), và rơi rớt (r).
“Rơi rụng” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Rơi rụng có hai nghĩa. Nghĩa đen: (lá, hoa, quả, tóc) rụng ra và rơi xuống, thường là dần dần, từng ít một (lá rơi rụng, hoa rơi rụng). Nghĩa bóng: mất mát dần, hao hụt dần theo thời gian (kiến thức rơi rụng, thành viên rơi rụng dần).
Về từ loại, “rơi rụng” là động từ, chỉ hoạt động, quá trình: có thể đặt sau “đang”, “dần” (đang rơi rụng, rơi rụng dần). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ hoạt động.
- Cụm từ hay gặp: lá rơi rụng, hoa rơi rụng, rơi rụng dần, kiến thức rơi rụng, rơi rụng đầy sân.
- Gần nghĩa: rụng rơi, rơi rớt, hao hụt (nghĩa bóng).
Đặt câu với “rơi rụng”
- Lá vàng rơi rụng đầy sân.
- Sau cơn mưa, hoa phượng rơi rụng đỏ cả lối đi.
- Nghỉ hè không ôn bài, kiến thức dễ bị rơi rụng.
- Trên đường đi, đoàn người rơi rụng dần vì quá mệt.
- Mùa đông đến, cây bàng rơi rụng hết lá.
Câu 1, 2 và 5 dùng nghĩa đen (lá, hoa rụng xuống); câu 3 và 4 dùng nghĩa bóng (mất dần, hao hụt dần).
Mẹo phân biệt rơi rụng và rơi rớt
| Tiêu chí | Rơi rụng | Rơi rớt |
|---|---|---|
| Cấu tạo | ghép đẳng lập (rơi + rụng) | ghép đẳng lập (rơi + rớt) |
| Hay nói về | lá, hoa, quả, tóc lìa khỏi cành, khỏi thân | hạt, giọt, mẩu nhỏ rơi vãi ra |
| Nghĩa bóng | mất mát dần (kiến thức rơi rụng) | còn sót lại ít ỏi (vài giọt mưa rơi rớt) |
| Ví dụ | lá vàng rơi rụng | thóc rơi rớt trên đường |
Rơi rụng và rơi rớt đều là từ ghép đẳng lập, đều có tiếng “rơi”. Khác nhau ở tiếng sau: “rụng” gắn với thứ lìa khỏi cành, khỏi thân; “rớt” gắn với thứ rơi vãi ra từng chút.
Mẹo 1 – Thấy trùng âm đầu, đừng vội kết luận là từ láy: tách từng tiếng, nếu cả hai đều có nghĩa thì là từ ghép (rơi rụng, rơi rớt, vụn vỡ).
Mẹo 2 – Thử nói riêng từng tiếng: “lá rơi”, “lá rụng” đều có nghĩa → từ ghép.
Mẹo 3 – Rụng là lìa khỏi cành: lá, hoa, quả, tóc thì “rơi rụng”; hạt thóc, giọt mưa thì “rơi rớt”.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Lá vàng rơi rụng đầy sân.
- Thóc rơi rớt trên đường.
- Câu văn này còn rời rạc, ý không nối với nhau.
- Chiếc bình rơi xuống vụn vỡ.
- Lũ trẻ reo hò khi đội nhà ghi bàn.
Xem đáp án
- Từ ghép đẳng lập: “rơi” và “rụng” đều có nghĩa, dù cùng âm đầu r.
- Từ ghép đẳng lập: “rơi” và “rớt” (rơi) đều có nghĩa, dù cùng âm đầu r.
- Từ láy âm đầu: “rời” có nghĩa, “rạc” chỉ lặp âm r.
- Từ ghép đẳng lập: “vụn” và “vỡ” đều có nghĩa, dù cùng âm đầu v.
- Từ ghép: “reo” và “hò” đều có nghĩa (reo mừng, hò hét). Câu này dễ nhầm vì hai tiếng đọc lên rất êm, giống từ láy.
Câu hỏi thường gặp
Rơi rụng là từ ghép gì?
Rơi rụng là từ ghép đẳng lập: hai tiếng ngang hàng, cùng có nghĩa. Lớp 4–5 gọi đây là từ ghép tổng hợp.
Rơi rụng có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng cùng âm đầu r, nhưng cả “rơi” và “rụng” đều có nghĩa, nên đây là từ ghép.
Rơi rụng là từ loại gì?
Rơi rụng là động từ, chỉ hoạt động rụng xuống hoặc mất dần. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ hoạt động.
Rơi rụng và rơi rớt khác nhau thế nào?
Cả hai là từ ghép đẳng lập. Rơi rụng nói về lá, hoa, tóc lìa khỏi cành, khỏi thân, hoặc mất dần (kiến thức rơi rụng). Rơi rớt nói về hạt, giọt rơi vãi ra, hoặc còn sót lại ít ỏi.
