“Ở nơi xa lạ, em rất nhớ nhà” là câu văn quen thuộc trong bài văn kể chuyện. Nhiều bạn phân vân “xa lạ” là từ ghép hay từ láy, vì hai tiếng cùng vần “a”, mà tiếng “lạ” lại hay đi trong các từ láy như lạ lẫm, lạ lùng. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Xa lạ là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “xa” và “lạ” đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng vần a.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm. VD: Ở nơi xa lạ, em rất nhớ nhà.
💡 Mẹo nhớ: trùng âm (cùng vần A) nhưng “xa” và “lạ” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “xa lạ” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra, xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Xa | Lạ |
|---|---|---|
| Âm đầu | x | l |
| Vần | a | a |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: cách một khoảng dài (đường xa) | Có: chưa quen, chưa từng biết (người lạ) |
| Góp nghĩa vào “xa lạ”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng khác âm đầu (x – l) nhưng cùng vần “a”, nên nhìn qua giống một từ láy vần. Điều quyết định là cả hai tiếng đều có nghĩa: xa lạ là vừa xa vừa lạ: ở xa, không quen biết, không gần gũi. Nghĩa của cả từ được ghép từ nghĩa hai tiếng, nên đây là từ ghép; việc cùng vần a chỉ là tình cờ.
Hai tiếng ngang hàng, không tiếng nào làm rõ cho tiếng nào, nghĩa chung khái quát hơn từng tiếng. Vì vậy đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Cần phân biệt với các từ láy có tiếng “lạ” như lạ lẫm, lạ lùng: ở đó chỉ “lạ” mang nghĩa, tiếng còn lại (lẫm, lùng) chỉ lặp âm đầu l.
“Xa lạ” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Xa lạ nghĩa là không quen biết, không gần gũi, chưa từng tiếp xúc. Từ này dùng cho nơi chốn (vùng đất xa lạ), cho người (người xa lạ), và cả cho những điều ta chưa từng nghĩ đến (một khái niệm xa lạ với em).
Về từ loại, “xa lạ” là tính từ: thêm “rất”, “hoàn toàn” phía trước vẫn nghe xuôi (hoàn toàn xa lạ). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: nơi xa lạ, người xa lạ, vùng đất xa lạ, hoàn toàn xa lạ, xa lạ với.
- Gần nghĩa: lạ lẫm, lạ lùng, lạ hoắc.
- Trái nghĩa: quen thuộc, gần gũi, thân quen.
Đặt câu với “xa lạ”
- Ở nơi xa lạ, em rất nhớ nhà.
- Mẹ dặn không đi theo người xa lạ.
- Lần đầu lên thành phố, mọi thứ đều xa lạ với bà.
- Lâu ngày không gặp, hai người bạn bỗng thấy xa lạ với nhau.
- Với các bạn nhỏ, chiếc máy chữ là đồ vật khá xa lạ.
Ở cả năm câu, xa lạ đều nêu đặc điểm: không quen biết, không gần gũi.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép có tiếng “lạ”, “xa”
| Từ | Hai tiếng | Xếp loại |
|---|---|---|
| xa lạ | cùng vần a, nhưng “xa” và “lạ” đều có nghĩa | Từ ghép |
| lạ lẫm | “lạ” có nghĩa, “lẫm” lặp âm l | Từ láy âm đầu |
| lạ lùng | “lạ” có nghĩa, “lùng” lặp âm l | Từ láy âm đầu |
| xa xôi | “xa” có nghĩa, “xôi” lặp âm x | Từ láy âm đầu |
Xa lạ dễ bị nhầm là láy vần vì hai tiếng cùng vần a, nhưng khác các từ láy ở bảng trên, cả hai tiếng của nó đều có nghĩa. Trái nghĩa của nó là gần gũi, một từ láy âm đầu. Cảm giác “lạ, chưa quen” còn có từ láy vần bỡ ngỡ.
Mẹo 1 – Cùng vần chưa chắc là láy vần: xa lạ cùng vần a nhưng “xa” và “lạ” đều có nghĩa → từ ghép, giống tươi tốt cùng âm đầu t mà vẫn là từ ghép.
Mẹo 2 – Cùng tiếng gốc, khác cấu tạo: xa lạ (ghép) khác lạ lẫm, lạ lùng (láy); xa lạ khác xa xôi (láy).
Mẹo 3 – Nhớ cặp trái nghĩa: xa lạ (từ ghép) – gần gũi (từ láy).
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Ở nơi xa lạ, em rất nhớ nhà.
- Ngày đầu đi học, em thấy mọi thứ thật lạ lẫm.
- Bố làm việc ở một vùng xa xôi.
- Chuyện xảy ra thật lạ lùng.
- Cô giáo luôn gần gũi với học sinh.
Xem đáp án
- Từ ghép: “xa” và “lạ” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “lạ” có nghĩa, “lẫm” chỉ lặp âm l.
- Từ láy âm đầu: “xa” có nghĩa, “xôi” chỉ lặp âm x.
- Từ láy âm đầu: “lạ” có nghĩa, “lùng” chỉ lặp âm l.
- Từ láy âm đầu: “gần” có nghĩa, “gũi” chỉ lặp âm g. Gần gũi là từ trái nghĩa với xa lạ nhưng khác cấu tạo.
Câu hỏi thường gặp
Xa lạ là từ ghép gì?
Xa lạ là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng ngang hàng, cùng góp nghĩa.
Vì sao xa lạ không phải từ láy?
Vì cả “xa” và “lạ” đều có nghĩa riêng và cùng góp nghĩa vào từ. Hai tiếng cùng vần a chỉ là tình cờ.
Xa lạ là từ loại gì?
Xa lạ là tính từ, chỉ đặc điểm không quen biết, không gần gũi. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
Từ trái nghĩa với xa lạ là gì?
Hay dùng là quen thuộc, gần gũi, thân quen.
