“Non sông Việt Nam tươi đẹp” là câu văn quen thuộc trong những bài viết về đất nước. Trong bài tập, từ này hay được hỏi: non sông là từ ghép gì, đẳng lập hay chính phụ? Tiếng “non” ở đây còn dễ bị hiểu nhầm là non nớt. Bài này trả lời từng bước, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Non sông là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “non” (núi) và “sông” đều có nghĩa, ghép lại chỉ đất nước. ❌ Không phải từ ghép chính phụ, cũng không phải từ láy.
Từ loại: danh từ, chỉ sự vật (đất nước). VD: Non sông Việt Nam tươi đẹp.
💡 Mẹo nhớ: “non” (núi) và “sông” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “non sông” là từ ghép đẳng lập?
Bước 1 – Từ láy hay từ ghép? Tách hai tiếng ra:
| Tiêu chí | Non | Sông |
|---|---|---|
| Âm đầu, vần | n + on | s + ông |
| Nghĩa trong từ | núi (từ cũ, như non cao) | dòng nước lớn chảy dài (dòng sông) |
| Góp nghĩa vào “non sông”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng không lặp âm: khác âm đầu (n – s), khác vần (on – ông). Cả hai đều có nghĩa: “non” ở đây là từ cũ nghĩa là núi (non cao, non xanh nước biếc), không phải non nớt; “sông” là dòng nước lớn. Không lặp âm và đều có nghĩa, nên non sông là từ ghép, không thể là từ láy.
Bước 2 – Ghép kiểu gì? Non sông không phải “một loại sông” hay “một loại núi”. Hai tiếng ngang hàng, gộp lại thành nghĩa chung, khái quát hơn: núi sông, rộng ra là cả đất nước. Vì vậy đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Cùng kiểu với non sông, cũng có tiếng “non” nghĩa là núi, có nước non và núi non.
“Non sông” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Non sông nghĩa là núi và sông, và thường được dùng để chỉ cả đất nước, Tổ quốc (non sông Việt Nam, giữ gìn non sông). Từ này mang sắc thái trang trọng, hay gặp trong thơ ca, lời kêu gọi, bài hát yêu nước.
Về từ loại, “non sông” là danh từ: có thể đứng trước “này”, “ta” hay sau “cả” (cả non sông). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ sự vật.
- Cụm từ hay gặp: non sông Việt Nam, non sông gấm vóc, giữ gìn non sông, non sông đất nước.
- Gần nghĩa: nước non, sông núi, giang sơn, đất nước.
Về chính tả, “sông” trong dòng sông, non sông viết s, không viết x. Đừng nhầm “dòng sông” thành “giòng sông”.
Đặt câu với “non sông”
- Non sông Việt Nam tươi đẹp.
- Các anh bộ đội ngày đêm giữ gìn non sông.
- Bài thơ ca ngợi non sông gấm vóc của quê hương.
- Từ trên máy bay nhìn xuống, non sông hiện ra như một bức tranh.
- Ông kể chuyện những người đã ngã xuống để bảo vệ non sông.
Ở cả năm câu, non sông đều chỉ đất nước, quê hương, với ý trang trọng, tự hào.
Mẹo phân biệt các từ chỉ đất nước
| Từ | Quan hệ hai tiếng | Xếp loại |
|---|---|---|
| non sông | ngang hàng: non (núi) và sông | Ghép đẳng lập (tổng hợp) |
| nước non | ngang hàng: nước và non (núi) | Ghép đẳng lập (tổng hợp) |
| sông núi | ngang hàng: sông và núi | Ghép đẳng lập (tổng hợp) |
| núi non | “non” cũng nghĩa là núi | Ghép đẳng lập (tổng hợp) |
Non sông, nước non, sông núi, núi non đều gộp hai cảnh vật ngang hàng, nên là ghép đẳng lập. Mẹo nhớ: khi “non” đi cùng sông, nước, núi, nó nghĩa là núi.
Mẹo 1 – “Non” đi với sông, nước là núi: non sông, nước non, núi non, non xanh nước biếc.
Mẹo 2 – Không lặp âm thì không phải từ láy: non – sông khác cả âm đầu (n – s) lẫn vần (on – ông).
Mẹo 3 – Hai cảnh vật gộp lại → ghép tổng hợp: non sông, sông núi, trời đất.
Bài tập: Từ nào là từ ghép, từ nào là từ láy?
- non sông
- nước non
- non nớt
- núi non
- sông nước
Xem đáp án
- Từ ghép đẳng lập: “non” (núi) và “sông” đều có nghĩa.
- Từ ghép đẳng lập: “nước” và “non” (núi) đều có nghĩa, dù cùng âm đầu n.
- Từ láy âm đầu: “non” (còn nhỏ, chưa cứng) có nghĩa, “nớt” chỉ lặp âm n.
- Từ ghép đẳng lập: “núi” và “non” (cũng là núi) đều có nghĩa.
- Từ ghép đẳng lập: “sông” và “nước” đều có nghĩa, chỉ chung cảnh sông nước. Câu này dễ nhầm vì không có tiếng “non”, nhưng cùng kiểu ghép với non sông.
Câu hỏi thường gặp
Non sông là từ ghép gì?
Non sông là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng ngang hàng, nghĩa chung là đất nước.
“Non” trong non sông nghĩa là gì?
“Non” ở đây là từ cũ, nghĩa là núi, như trong núi non, nước non, non cao. Nó không phải “non” trong non nớt.
Non sông là từ loại gì?
Non sông là danh từ, chỉ núi sông, đất nước. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ sự vật.
Non sông và nước non khác nhau thế nào?
Hai từ gần như cùng nghĩa, đều là từ ghép đẳng lập chỉ đất nước. Non sông trang trọng hơn, hay gặp trong lời kêu gọi, bài hát yêu nước; nước non hay gặp trong thơ ca dân gian.
