“Vùng núi non trùng điệp” là cách tả quen thuộc trong bài văn về quê hương. Hai tiếng “núi” và “non” cùng âm đầu n, và tiếng “non” lại hay được hiểu là còn non, chưa già, nên nhiều bạn xếp nhầm núi non vào từ láy. Bài này giải thích vì sao đáp án là từ ghép, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Núi non là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “núi” có nghĩa, “non” cũng nghĩa là núi (từ cũ). ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng âm đầu n.
Từ loại: danh từ, chỉ sự vật (núi nói chung). VD: Vùng núi non trùng điệp ở phía Bắc.
💡 Mẹo nhớ: cùng âm đầu N nhưng “núi” và “non” (núi, từ cũ) đều có nghĩa → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “núi non” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra, xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Núi | Non |
|---|---|---|
| Âm đầu | n | n |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: khối đất đá cao | Có: núi (từ cũ, như trong non sông, non nước) |
| Góp nghĩa vào “núi non”? | ✅ Có | ✅ Có |
Điểm mấu chốt là tiếng “non”. Ngoài nghĩa quen thuộc là còn non, chưa già (cây non), “non” còn có một nghĩa cũ là núi. Nghĩa này vẫn còn trong non sông, non nước (sông núi, đất nước), lên non (lên núi). Ghép “núi” với “non” (cùng nghĩa núi), ta được nghĩa núi nói chung. Cả hai tiếng đều góp nghĩa nên núi non là từ ghép; trùng âm đầu n chỉ là tình cờ.
Hai tiếng cùng nghĩa, ngang hàng nhau, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5). Kiểu ghép hai tiếng cùng nghĩa này giống nóng nực (nực là nóng) hay san sẻ (san và sẻ đều là chia).
“Núi non” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Núi non nghĩa là núi nói chung, cả một vùng núi. Từ này hay dùng khi tả cảnh thiên nhiên rộng lớn: núi non hùng vĩ, núi non trùng điệp, vùng núi non.
Về từ loại, “núi non” là danh từ, chỉ sự vật. Vì chỉ chung, ta không nói “một núi non”; muốn đếm thì dùng từ đơn: một ngọn núi. Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, núi non thuộc nhóm từ chỉ sự vật.
- Cụm từ hay gặp: núi non trùng điệp, núi non hùng vĩ, vùng núi non, cảnh núi non.
- Gần nghĩa: đồi núi, rừng núi, non sông (khi nói về đất nước).
- Từ ghép cùng kiểu: non sông, nước non, sông núi.
Đặt câu với “núi non”
- Vùng núi non trùng điệp ở phía Bắc đẹp như tranh.
- Đứng trên đỉnh đèo, em ngắm nhìn núi non hùng vĩ.
- Sau trận mưa, núi non phủ một màu xanh.
- Bản làng nằm nép mình giữa núi non.
- Mùa đông, sương mù bao phủ khắp núi non.
Ở cả năm câu, núi non đều chỉ núi nói chung, cả một vùng núi, không nói riêng một ngọn núi nào.
Mẹo phân biệt từ ghép có tiếng “non”
| Từ | Nghĩa của “non” | Xếp loại |
|---|---|---|
| núi non | núi (từ cũ) | Từ ghép đẳng lập |
| non sông | núi | Từ ghép đẳng lập |
| nước non | núi | Từ ghép đẳng lập |
| non nớt | còn non, chưa trưởng thành | Từ láy âm đầu |
Cùng tiếng “non” nhưng nghĩa khác nhau: trong núi non, non sông, nước non, “non” là núi; trong non nớt, “non” là còn non, và “nớt” chỉ lặp âm n, nên non nớt là từ láy.
Mẹo 1 – Nhớ nghĩa cũ “non” là núi: núi non, non sông, nước non, lên non đều dùng nghĩa này → các từ đó là từ ghép.
Mẹo 2 – Hai tiếng cùng nghĩa ghép lại là từ ghép đẳng lập: núi non (núi = non), nóng nực, san sẻ.
Mẹo 3 – Trùng âm đầu chưa chắc là láy: núi non cùng âm n nhưng hai tiếng đều có nghĩa → từ ghép, giống mặt mũi cùng âm m.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Vùng núi non trùng điệp.
- Non sông Việt Nam tươi đẹp.
- Em bé còn non nớt, chưa biết gì.
- Trưa hè nóng nực, cả nhà bật quạt.
- Ông nội để râu ria bạc trắng.
Xem đáp án
- Từ ghép: “núi” và “non” (núi) đều có nghĩa.
- Từ ghép: “non” (núi) và “sông” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “non” (còn non) có nghĩa, “nớt” chỉ lặp âm n.
- Từ ghép: “nóng” và “nực” (nóng bức) đều có nghĩa.
- Từ ghép: trùng âm đầu r, nhưng “râu” và “ria” (râu mép) đều có nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Núi non là từ ghép gì?
Núi non là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng ngang hàng, cùng nghĩa núi.
“Non” trong núi non nghĩa là gì?
“Non” ở đây là núi, một nghĩa cũ vẫn còn trong non sông, nước non, lên non. Nó khác “non” trong cây non, non nớt (chưa trưởng thành).
Vì sao núi non không phải từ láy?
Vì cả “núi” và “non” (núi) đều có nghĩa và cùng góp nghĩa. Hai tiếng chỉ tình cờ cùng âm đầu n.
Núi non là từ loại gì?
Núi non là danh từ, chỉ núi nói chung. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ sự vật.
