Trời mùa hè oi ả, ai cũng than “nóng nực quá”. Hai tiếng “nóng” và “nực” cùng âm đầu n, lại ít khi thấy “nực” đứng một mình, nên nhiều bạn xếp “nóng nực” vào từ láy. Bài này giải thích vì sao đáp án đúng là từ ghép, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Nóng nực là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “nóng” có nghĩa, “nực” cũng có nghĩa là nóng bức. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng âm đầu n.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (thời tiết). VD: Trưa hè nóng nực, cả nhà bật quạt.
💡 Mẹo nhớ: cùng âm đầu N nhưng “nóng” và “nực” (nóng bức) đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “nóng nực” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra, xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Nóng | Nực |
|---|---|---|
| Âm đầu | n | n |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: nhiệt độ cao (nước nóng) | Có: nóng bức, ngột ngạt (trời nực) |
| Góp nghĩa vào “nóng nực”? | ✅ Có | ✅ Có |
Điểm mấu chốt là tiếng “nực”. Ngày nay ta ít dùng nó một mình, nhưng “nực” vẫn có nghĩa là nóng bức, khó chịu: người ta vẫn nói “trời nực quá”. Vì cả hai tiếng đều mang nghĩa nóng và cùng góp nghĩa vào từ, “nóng nực” là từ ghép, không phải từ láy. Đừng nhầm với “nực” trong “nực cười”: đó là một nghĩa khác.
Hai tiếng cùng nói về cái nóng, ngang hàng nhau, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7). Nghĩa của cả từ khái quát cái nóng bức nói chung, nên sách lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp. Kiểu ghép hai tiếng gần nghĩa nhau này khá phổ biến: nhỏ bé (nhỏ và bé), núi non (non cũng là núi), buồn rầu (rầu cũng là buồn).
“Nóng nực” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Nóng nực nghĩa là nóng và bức bối, ngột ngạt, khiến người ta khó chịu. Từ này chủ yếu tả thời tiết, không khí: trưa hè nóng nực, căn phòng nóng nực, những ngày nóng nực. Khác với “nóng” có thể dùng cho đồ vật (nước nóng, cơm nóng), “nóng nực” hầu như chỉ dùng cho thời tiết, bầu không khí.
Về từ loại, “nóng nực” là tính từ: thêm “rất”, “quá” vẫn nghe xuôi (nóng nực quá). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm, cụ thể là đặc điểm của thời tiết.
- Cụm từ hay gặp: trời nóng nực, mùa hè nóng nực, buổi trưa nóng nực, không khí nóng nực.
- Gần nghĩa: oi bức, nóng bức, oi ả.
- Trái nghĩa: mát mẻ, mát dịu, se lạnh.
Đặt câu với “nóng nực”
- Trưa hè nóng nực, cả nhà bật quạt.
- Căn phòng đóng kín cửa nên rất nóng nực.
- Những ngày nóng nực, em thích ăn kem và uống nước chanh.
- Sau cơn mưa rào, không khí bớt nóng nực hẳn.
- Dù trời nóng nực, các chú công nhân vẫn làm việc ngoài công trường.
Ở cả năm câu, “nóng nực” đều tả trời, không khí hoặc một nơi chốn. Đây là cách dùng tự nhiên nhất của từ này.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép có tiếng “nóng”
Tiếng “nóng” tạo ra nhiều từ có hai tiếng cùng âm đầu n, nhưng không cùng loại:
| Từ | Tiếng thứ hai | Xếp loại |
|---|---|---|
| nóng nực | “nực” có nghĩa (nóng bức) | Từ ghép đẳng lập |
| nóng nảy | “nảy” không góp nghĩa | Từ láy âm đầu |
| nóng bỏng | “bỏng” có nghĩa, làm rõ mức độ nóng | Từ ghép chính phụ |
| nóng hổi | “hổi” làm rõ: vẫn còn nóng | Từ ghép chính phụ |
Cặp dễ nhầm nhất là nóng nực và nóng nảy. “Nóng nảy” tả tính người dễ nổi giận (tính nóng nảy); tiếng “nảy” không mang nghĩa đó, nên là từ láy. “Nóng nực” tả thời tiết, tiếng “nực” có nghĩa, nên là từ ghép.
Cùng kiểu “trùng âm đầu mà vẫn là từ ghép” còn có tươi tốt và mệt mỏi: hai tiếng đều có nghĩa, chỉ tình cờ cùng âm đầu.
Mẹo 1 – Ít dùng một mình chưa chắc là vô nghĩa: “nực” ít đứng riêng nhưng vẫn nghĩa là nóng bức (trời nực). Hai tiếng có nghĩa → từ ghép.
Mẹo 2 – Hai tiếng gần nghĩa ghép lại là từ ghép đẳng lập: nóng nực (nực cũng là nóng), núi non (non cũng là núi), buồn rầu (rầu cũng là buồn).
Mẹo 3 – Nhớ cặp nóng nực / nóng nảy: trời nóng nực (từ ghép, tả thời tiết); tính nóng nảy (từ láy, tả tính người).
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Buổi trưa hè rất nóng nực.
- Bạn ấy có tính nóng nảy, hay cáu gắt.
- Mẹ bưng ra nồi cơm nóng hổi.
- Chiều nay trời mát mẻ hơn hôm qua.
- Sau trận mưa, núi non phủ một màu xanh.
Xem đáp án
- Từ ghép: “nóng” và “nực” (nóng bức) đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “nóng” có nghĩa, “nảy” chỉ lặp âm n.
- Từ ghép chính phụ: “hổi” làm rõ là vẫn còn nóng.
- Từ láy âm đầu: “mát” có nghĩa, “mẻ” chỉ lặp âm m.
- Từ ghép: trùng âm đầu n, nhưng “non” cũng nghĩa là núi (non sông, non nước).
Câu hỏi thường gặp
Nóng nực là từ ghép gì?
Nóng nực là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng cùng nói về cái nóng, ngang hàng nhau.
Vì sao nóng nực không phải từ láy?
Vì tiếng “nực” có nghĩa (nóng bức, như trong “trời nực”) và cùng góp nghĩa với “nóng”. Hai tiếng chỉ tình cờ cùng âm đầu n, giống như học hỏi cùng âm đầu h mà vẫn là từ ghép.
“Nực” trong “nóng nực” nghĩa là gì?
“Nực” nghĩa là nóng bức, ngột ngạt. Ngày nay tiếng này ít đứng một mình hơn “nóng”, nhưng vẫn gặp trong “trời nực”. “Nực” trong “nực cười” là nghĩa khác, chỉ điều đáng cười vì ngược đời.
Nóng nực là từ loại gì?
Nóng nực là tính từ, chỉ đặc điểm của thời tiết (nóng và bức bối). Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
