“Bạn ấy đối xử lạnh nhạt với mọi người” là câu văn hay gặp khi tả thái độ. Khi làm bài tập, nhiều bạn phân vân “lạnh nhạt” là từ ghép hay từ láy, nhất là khi đặt nó cạnh lạnh lùng, nhạt nhẽo, vốn là từ láy. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Lạnh nhạt là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “lạnh” và “nhạt” đều có nghĩa, không lặp âm. ❌ Không phải từ láy.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (thái độ, tình cảm). VD: Bạn ấy đối xử lạnh nhạt với mọi người.
💡 Mẹo nhớ: “lạnh” và “nhạt” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “lạnh nhạt” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Lạnh | Nhạt |
|---|---|---|
| Âm đầu, vần | l + anh | nh + at |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: nhiệt độ thấp; nghĩa bóng là thờ ơ (lạnh với ai) | Có: ít vị; nghĩa bóng là phai, nguội (tình cảm nhạt dần) |
| Góp nghĩa vào “lạnh nhạt”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng không lặp âm: khác âm đầu (l – nh), khác vần (anh – at). Cả hai đều có nghĩa, và khi dùng theo nghĩa bóng thì gần nhau: “lạnh” là thờ ơ, không ấm áp (cô ấy lạnh với tôi); “nhạt” là tình cảm phai đi, nguội đi (tình bạn nhạt dần). Ghép lại, lạnh nhạt là thờ ơ, thiếu tình cảm. Không lặp âm và đều có nghĩa, nên lạnh nhạt là từ ghép.
Hai tiếng ngang hàng, cùng tạo nên nghĩa chung, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Cần phân biệt với lạnh lùng: gần nghĩa, cùng tiếng “lạnh”, nhưng “lùng” không góp nghĩa, nên lạnh lùng là từ láy âm đầu.
“Lạnh nhạt” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Lạnh nhạt nghĩa là thờ ơ, thiếu tình cảm, không thân mật, không ân cần trong cách đối xử. Từ này hay dùng cho mối quan hệ giữa người với người, nhất là khi tình cảm đã nguội đi so với trước (đối xử lạnh nhạt, thái độ lạnh nhạt).
Về từ loại, “lạnh nhạt” là tính từ: thêm “rất”, “hơi” phía trước vẫn nghe xuôi (hơi lạnh nhạt). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: đối xử lạnh nhạt, thái độ lạnh nhạt, lạnh nhạt với nhau, tình cảm lạnh nhạt.
- Gần nghĩa: thờ ơ, hờ hững, lạnh lùng, dửng dưng.
- Trái nghĩa: niềm nở, ân cần, thắm thiết, nồng hậu.
Đặt câu với “lạnh nhạt”
- Bạn ấy đối xử lạnh nhạt với mọi người.
- Từ hôm cãi nhau, hai bạn lạnh nhạt hẳn với nhau.
- Cô bán hàng tiếp khách với thái độ lạnh nhạt.
- Dù bị lạnh nhạt, Lan vẫn vui vẻ hỏi han bạn mới.
- Đừng vì một chuyện nhỏ mà lạnh nhạt với người thân.
Ở cả năm câu, lạnh nhạt đều chỉ thái độ thờ ơ, thiếu ân cần giữa người với người.
Mẹo phân biệt các từ có tiếng “lạnh”, “nhạt”
| Từ | Tiếng còn lại | Xếp loại |
|---|---|---|
| lạnh nhạt | “lạnh” và “nhạt” đều có nghĩa | Từ ghép đẳng lập |
| lạnh lùng | “lùng” chỉ lặp âm đầu l | Từ láy âm đầu |
| nhạt nhẽo | “nhẽo” chỉ lặp âm đầu nh | Từ láy âm đầu |
| lạnh buốt | “buốt” làm rõ mức độ lạnh | Từ ghép chính phụ |
Lạnh nhạt và lạnh lùng là cặp dễ nhầm nhất: cùng chỉ thái độ thờ ơ, cùng tiếng “lạnh”. Lạnh nhạt là từ ghép vì “nhạt” có nghĩa riêng; lạnh lùng là từ láy vì “lùng” không góp nghĩa. Còn nhạt nhẽo nói về món ăn, câu chuyện vô vị, cũng là từ láy.
Mẹo 1 – Không lặp âm thì không phải từ láy: lạnh – nhạt khác cả âm đầu (l – nh) lẫn vần (anh – at).
Mẹo 2 – Thử nói riêng tiếng sau: “tình cảm nhạt dần” có nghĩa → lạnh nhạt là từ ghép; “lùng” không có nghĩa này → lạnh lùng là từ láy.
Mẹo 3 – Lạnh nhạt nói về quan hệ, lạnh lùng nói về tính cách: đối xử lạnh nhạt; ánh mắt lạnh lùng.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Bạn ấy đối xử lạnh nhạt với mọi người.
- Cô ấy trả lời bằng giọng lạnh lùng.
- Câu chuyện bạn kể nghe nhạt nhẽo quá.
- Gió mùa đông lạnh buốt.
- Những ngày nghỉ ốm ở nhà thật tẻ nhạt.
Xem đáp án
- Từ ghép đẳng lập: “lạnh” và “nhạt” đều có nghĩa, không lặp âm.
- Từ láy âm đầu: “lạnh” có nghĩa, “lùng” chỉ lặp âm l.
- Từ láy âm đầu: “nhạt” có nghĩa, “nhẽo” chỉ lặp âm nh.
- Từ ghép chính phụ: “lạnh” là tiếng chính, “buốt” làm rõ mức độ lạnh.
- Từ ghép đẳng lập: “tẻ” và “nhạt” đều có nghĩa. Câu này dễ nhầm vì có tiếng “nhạt” như câu 1 và 3.
Câu hỏi thường gặp
Lạnh nhạt là từ ghép gì?
Lạnh nhạt là từ ghép đẳng lập: hai tiếng ngang hàng, cùng có nghĩa. Lớp 4–5 gọi đây là từ ghép tổng hợp.
Lạnh nhạt có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng khác âm đầu (l – nh), khác vần (anh – at), và cả hai đều có nghĩa, nên đây là từ ghép.
Lạnh nhạt và lạnh lùng khác nhau thế nào?
Lạnh nhạt là từ ghép, nói về cách đối xử thờ ơ, tình cảm nguội đi giữa hai người. Lạnh lùng là từ láy, nói về tính cách, vẻ ngoài thờ ơ, không tình cảm.
Lạnh nhạt là từ loại gì?
Lạnh nhạt là tính từ, chỉ đặc điểm thái độ thờ ơ, thiếu tình cảm. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
