“Sau mưa, cây cỏ xanh tươi” là câu văn quen thuộc khi tả cảnh vật. Trong bài tập, từ này hay được hỏi: cây cỏ là từ ghép đẳng lập hay chính phụ? Đây cũng là một từ có trong bài tập phân loại từ ghép của sách Ngữ văn 7, và có cách nói đảo là “cỏ cây”. Bài này trả lời từng bước, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Cây cỏ là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “cây” và “cỏ” đều có nghĩa, ngang hàng nhau. Đảo lại “cỏ cây” cũng đúng. ❌ Không phải từ ghép chính phụ, cũng không phải từ láy.
Từ loại: danh từ, chỉ sự vật. VD: Sau mưa, cây cỏ xanh tươi.
💡 Mẹo nhớ: “cây” và “cỏ” đều có nghĩa, ngang hàng nhau → từ ghép đẳng lập. Đảo lại “cỏ cây” cũng đúng.
Vì sao “cây cỏ” là từ ghép đẳng lập?
Bước 1 – Từ láy hay từ ghép? Tách hai tiếng ra:
| Tiêu chí | Cây | Cỏ |
|---|---|---|
| Âm đầu | c | c |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: loài thực vật có thân, lá (cây bàng) | Có: loài thực vật nhỏ, mọc thành đám (bãi cỏ) |
| Góp nghĩa vào “cây cỏ”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng giống nhau ở âm đầu c, nhưng cả hai đều có nghĩa riêng rõ ràng: “cây” và “cỏ” đều là tên loài thực vật. Thử nói riêng từng tiếng: “cây bàng”, “bãi cỏ”, cụm nào cũng có nghĩa. Cả hai tiếng đều góp nghĩa, nên cây cỏ là từ ghép; việc trùng âm đầu chỉ là tình cờ.
Bước 2 – Đẳng lập hay chính phụ? Ở từ ghép chính phụ, cả từ chỉ “một loại” của tiếng chính (cây bàng là một loại cây). Cây cỏ thì không phải một loại cây hay một loại cỏ: hai tiếng ngang hàng, gộp lại chỉ chung các loài thực vật. Đổi chỗ được mà nghĩa vẫn giữ (cây cỏ – cỏ cây). Vì vậy đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Đáp án bài tập trong sách giáo khoa cũng xếp như vậy: trong bài tập phân loại của bài “Từ ghép” (Ngữ văn 7, sách cũ), cây cỏ được xếp vào nhóm từ ghép đẳng lập, cùng với đầu đuôi; còn xanh ngắt được xếp vào nhóm chính phụ.
“Cây cỏ” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Cây cỏ nghĩa là cây và cỏ nói chung, các loài thực vật nói chung. Từ này hay dùng khi tả cảnh thiên nhiên (cây cỏ xanh tươi, cây cỏ úa vàng). “Cỏ cây” cùng nghĩa, hay gặp trong thơ (cỏ cây hoa lá).
Về từ loại, “cây cỏ” là danh từ: có thể đứng sau “những”, “cả” (cả cây cỏ). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ sự vật.
- Cụm từ hay gặp: cây cỏ xanh tươi, cây cỏ héo úa, cỏ cây hoa lá, cây cỏ ven đường.
- Gần nghĩa: cỏ cây, thực vật, cây xanh.
Đặt câu với “cây cỏ”
- Sau mưa, cây cỏ xanh tươi.
- Nắng hạn kéo dài làm cây cỏ héo úa.
- Mùa xuân, cỏ cây hoa lá đua nhau khoe sắc.
- Con đường làng hai bên đầy cây cỏ.
- Ông em thuộc tên rất nhiều cây cỏ làm thuốc.
Ở cả năm câu, cây cỏ đều chỉ chung các loài cây, cỏ, không chỉ riêng một cây nào.
Mẹo phân biệt đẳng lập và chính phụ với tiếng “cây”, “cỏ”
| Từ | Nghĩa | Xếp loại |
|---|---|---|
| cây cỏ | cây và cỏ nói chung | Ghép đẳng lập (tổng hợp) |
| cây bàng | một loại cây | Ghép chính phụ (phân loại) |
| cỏ gà | một loại cỏ | Ghép chính phụ (phân loại) |
| cây cối | “cối” đã mờ nghĩa | Còn tranh cãi (láy hay ghép) |
Cách thử nhanh: hỏi “đây có phải một loại… không?”. Cây bàng là một loại cây, cỏ gà là một loại cỏ → chính phụ. Cây cỏ không phải một loại cây nào → đẳng lập. Riêng “cây cối” thì tiếng “cối” đã mờ nghĩa, nên có tài liệu xếp láy, có tài liệu xếp ghép.
Mẹo 1 – Hỏi “một loại… không?”: cây bàng là một loại cây → chính phụ; cây cỏ không phải một loại cây → đẳng lập.
Mẹo 2 – Đổi chỗ được → đẳng lập: cây cỏ – cỏ cây, giống nhỏ bé – bé nhỏ.
Mẹo 3 – Trùng âm đầu chưa chắc là từ láy: “cây” và “cỏ” đều có nghĩa → từ ghép.
Bài tập: Từ nào là từ ghép đẳng lập, từ nào là từ ghép chính phụ?
- cây cỏ
- cây bàng
- cỏ cây
- cỏ gà
- hoa lá
Xem đáp án
- Đẳng lập: “cây” và “cỏ” ngang hàng, chỉ chung các loài thực vật.
- Chính phụ: một loại cây, “cây” là tiếng chính.
- Đẳng lập: đảo lại từ “cây cỏ”, hai tiếng vẫn ngang hàng.
- Chính phụ: một loại cỏ, “cỏ” là tiếng chính.
- Đẳng lập: “hoa” và “lá” ngang hàng, chỉ chung cây cỏ. Câu này dễ nhầm vì hai tiếng cùng vần a, nghe như từ láy, nhưng cả hai đều có nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Cây cỏ là từ ghép đẳng lập hay chính phụ?
Cây cỏ là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “cây” và “cỏ” ngang hàng, chỉ chung các loài thực vật.
Cỏ cây là từ láy hay từ ghép?
Cỏ cây cũng là từ ghép đẳng lập: chỉ là cây cỏ đảo trật tự, hai tiếng vẫn đều có nghĩa.
Cây cỏ có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng cùng âm đầu c, nhưng cả “cây” và “cỏ” đều có nghĩa, nên đây là từ ghép.
Cây cỏ là từ loại gì?
Cây cỏ là danh từ, chỉ chung các loài cây, cỏ. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ sự vật.
