“Những chú ong cần mẫn hút mật” là câu văn quen thuộc khi khen sự chăm chỉ. Hai tiếng “cần” và “mẫn” cùng vần ân, đọc lên rất êm, nên nhiều bạn đoán đây là từ láy vần. Thực ra đây là từ Hán Việt, mỗi tiếng đều có nghĩa. Bài này giải thích từng bước, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Cần mẫn là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “cần” (siêng) và “mẫn” (nhanh nhẹn) là hai tiếng Hán Việt đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng vần ân.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (phẩm chất). VD: Những chú ong cần mẫn hút mật.
💡 Mẹo nhớ: trùng âm (cùng vần ÂN) nhưng là từ Hán Việt: “cần” và “mẫn” đều có nghĩa → từ ghép.
Vì sao “cần mẫn” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra và xét từng tiếng:
| Tiêu chí | Cần | Mẫn |
|---|---|---|
| Âm đầu | c | m |
| Vần | ân | ân |
| Nghĩa (Hán Việt) | 勤: siêng, chăm (như cần cù, chuyên cần) | 敏: nhanh nhẹn, nhạy bén (như mẫn cảm) |
| Góp nghĩa vào “cần mẫn”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng khác âm đầu (c – m) nhưng cùng vần “ân”, nên nhìn qua giống một từ láy vần. Điều quyết định là đây là từ Hán Việt và cả hai tiếng đều có nghĩa: “cần” là siêng năng, chăm chỉ (có trong chuyên cần, cần kiệm); “mẫn” là nhanh nhẹn, nhạy bén. Ghép lại, cần mẫn là siêng năng và chăm chỉ, làm việc đều đặn, bền bỉ. Nghĩa của từ được ghép từ nghĩa hai tiếng, nên đây là từ ghép; việc cùng vần chỉ là tình cờ.
Hai tiếng ngang hàng, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Về chính tả, “cần” và “mẫn” đều kết thúc bằng n: viết cần mẫn, không viết “cầng mẫn”. Giải thích chi tiết có trong bài Cần mẫn hay cầng mẫn?
“Cần mẫn” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Cần mẫn nghĩa là siêng năng, chăm chỉ, chịu khó làm việc một cách đều đặn, bền bỉ. Từ này mang ý khen, hay dùng cho người lao động, học sinh chăm học và cho những con vật chăm chỉ như ong, kiến.
Về từ loại, “cần mẫn” là tính từ: thêm “rất”, “thật” phía trước vẫn nghe xuôi (rất cần mẫn). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm (phẩm chất).
- Cụm từ hay gặp: cần mẫn làm việc, chú ong cần mẫn, cần mẫn chăm sóc, đức tính cần mẫn.
- Gần nghĩa: chăm chỉ, siêng năng, cần cù, chịu khó.
- Trái nghĩa: lười biếng, biếng nhác, lười nhác.
Đặt câu với “cần mẫn”
- Những chú ong cần mẫn hút mật.
- Bà cần mẫn chăm sóc vườn rau mỗi sáng.
- Nhờ học tập cần mẫn, bạn Lan đạt học sinh giỏi.
- Những người thợ cần mẫn xây ngôi trường mới.
- Đàn kiến cần mẫn tha mồi về tổ trước mùa mưa.
Ở cả năm câu, cần mẫn đều khen sự siêng năng, bền bỉ của người hoặc con vật.
Mẹo phân biệt từ ghép và từ láy cùng vần
| Từ | Hai tiếng | Xếp loại |
|---|---|---|
| cần mẫn | cùng vần ân, nhưng “cần” và “mẫn” đều có nghĩa | Từ ghép |
| xa lạ | cùng vần a, nhưng “xa” và “lạ” đều có nghĩa | Từ ghép |
| tấp nập | cùng vần âp, không tiếng nào có nghĩa riêng | Từ láy vần |
| khéo léo | cùng vần eo, “léo” không có nghĩa | Từ láy vần |
Cùng vần là điều kiện để nghĩ đến từ láy vần, nhưng chưa đủ. Cần mẫn và xa lạ cùng vần mà vẫn là từ ghép, vì hai tiếng đều có nghĩa; tấp nập, khéo léo là từ láy vì có tiếng không mang nghĩa.
Mẹo 1 – Cùng vần chưa chắc là láy vần: cần mẫn cùng vần ân nhưng hai tiếng đều có nghĩa → từ ghép.
Mẹo 2 – Từ Hán Việt: tìm nghĩa từng chữ: “cần” có trong chuyên cần, “mẫn” có trong mẫn cảm → mỗi tiếng đều có nghĩa.
Mẹo 3 – Nhớ chính tả: cần mẫn có hai vần ân, đều kết thúc bằng n; không viết “cầng mẫn”.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Những chú ong cần mẫn hút mật.
- Ông em làm việc gì cũng chăm chỉ.
- Phố phường tấp nập ngày cuối năm.
- Ở nơi xa lạ, em rất nhớ nhà.
- Bà khéo léo xâu kim may áo.
Xem đáp án
- Từ ghép: “cần” (siêng) và “mẫn” (nhanh nhẹn) đều có nghĩa, dù cùng vần ân.
- Từ láy âm đầu: “chăm” có nghĩa, “chỉ” ở đây chỉ lặp âm ch.
- Từ láy vần: hai tiếng cùng vần âp, không tiếng nào có nghĩa riêng.
- Từ ghép: cùng vần a, nhưng “xa” và “lạ” đều có nghĩa.
- Từ láy vần: “khéo” có nghĩa, “léo” chỉ lặp vần eo.
Câu hỏi thường gặp
Cần mẫn là từ ghép gì?
Cần mẫn là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng Hán Việt ngang hàng, cùng góp nghĩa.
Vì sao cần mẫn không phải từ láy?
Vì “cần” (siêng) và “mẫn” (nhanh nhẹn) đều có nghĩa và cùng góp nghĩa. Hai tiếng chỉ tình cờ cùng vần ân.
Cần mẫn là từ loại gì?
Cần mẫn là tính từ, chỉ phẩm chất siêng năng, chăm chỉ. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
Cần mẫn viết “cần” hay “cầng”?
Viết cần mẫn, kết thúc bằng n. “Cầng mẫn” là sai chính tả.
