“Con thuyền chao đảo giữa cơn sóng” là câu văn quen thuộc khi tả cảnh biển động. Hai tiếng “chao” và “đảo” cùng vần ao, đọc lên rất giống lảo đảo, nên nhiều bạn đoán ngay đây là từ láy vần. Thực ra không phải. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Chao đảo là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “chao” (nghiêng qua lại) và “đảo” (lật, đảo lộn) đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng vần ao.
Từ loại: động từ, chỉ trạng thái nghiêng ngả. VD: Con thuyền chao đảo giữa cơn sóng.
💡 Mẹo nhớ: trùng âm (cùng vần AO) nhưng “chao” và “đảo” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “chao đảo” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Chao | Đảo |
|---|---|---|
| Âm đầu | ch | đ |
| Vần | ao | ao |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: nghiêng qua nghiêng lại (cánh chim chao) | Có: lật lại, làm cho lộn đi (đảo cơm, đảo lộn) |
| Góp nghĩa vào “chao đảo”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng khác âm đầu (ch – đ) nhưng cùng vần “ao”, nên nhìn qua giống một từ láy vần như lảo đảo. Điều quyết định là cả hai tiếng đều có nghĩa riêng: “chao” là nghiêng qua nghiêng lại (cánh diều chao trên trời), “đảo” là lật lại, làm cho lộn đi (đảo cơm, đảo lộn). Ghép lại, chao đảo là nghiêng ngả mạnh, như sắp lật, không giữ được thăng bằng. Cả hai tiếng đều góp nghĩa, nên đây là từ ghép; việc cùng vần chỉ là tình cờ.
Hai tiếng ngang hàng, cùng tạo nên nghĩa chung, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Cần phân biệt với lảo đảo: cũng cùng vần ao, nhưng “lảo” đứng riêng không có nghĩa, nên lảo đảo là từ láy vần, giống loạng choạng.
“Chao đảo” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Chao đảo có hai nghĩa. Nghĩa đen: nghiêng ngả mạnh, không giữ được thăng bằng (con thuyền chao đảo, máy bay chao đảo). Nghĩa bóng: rối loạn, mất ổn định, lung lay (thị trường chao đảo, tinh thần chao đảo).
Về từ loại, “chao đảo” thường dùng như động từ, chỉ trạng thái của sự vật: có thể đặt sau “đang”, “bị” (bị chao đảo). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó gần với nhóm từ chỉ hoạt động, trạng thái.
- Cụm từ hay gặp: con thuyền chao đảo, chao đảo giữa sóng, chao đảo trong gió, tinh thần chao đảo.
- Gần nghĩa: nghiêng ngả, lắc lư, chòng chành.
- Trái nghĩa: vững vàng, ổn định, thăng bằng.
Đặt câu với “chao đảo”
- Con thuyền chao đảo giữa cơn sóng.
- Gió to làm cánh diều chao đảo rồi rơi xuống.
- Chiếc xe đạp chao đảo khi em mới tập đi.
- Máy bay chao đảo vì gặp vùng thời tiết xấu.
- Tin xấu làm cả gia đình chao đảo một thời gian.
Câu 1 đến 4 dùng nghĩa đen (nghiêng ngả, mất thăng bằng); câu 5 dùng nghĩa bóng (rối loạn, mất ổn định).
Mẹo phân biệt chao đảo và các từ cùng vần
| Từ | Cấu tạo | Xếp loại |
|---|---|---|
| chao đảo | “chao” và “đảo” đều có nghĩa (cùng vần ao) | Từ ghép đẳng lập |
| lảo đảo | cùng vần ao, “lảo” không có nghĩa riêng | Từ láy vần |
| loạng choạng | cùng vần oang, không tiếng nào có nghĩa riêng | Từ láy vần |
| lắc lư | “lắc” có nghĩa, “lư” lặp âm l | Thường xếp là từ láy âm đầu |
Chao đảo và lảo đảo trông rất giống nhau (cùng vần ao, gần nghĩa), nhưng khác loại. Cách phân biệt: thử nói riêng tiếng đầu. “Cánh chim chao” có nghĩa → chao đảo là từ ghép; “lảo” không có nghĩa → lảo đảo là từ láy.
Mẹo 1 – Cùng vần chưa chắc là từ láy: tách từng tiếng, nếu cả hai đều có nghĩa thì là từ ghép (chao đảo, chạy nhảy, vắng lặng).
Mẹo 2 – Thử nói riêng từng tiếng: “cánh diều chao”, “đảo cơm” đều có nghĩa → từ ghép.
Mẹo 3 – Chao đảo là ghép, lảo đảo là láy: cùng vần ao, nhưng “lảo” không có nghĩa riêng.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Con thuyền chao đảo giữa cơn sóng.
- Say sóng, chú bước xuống tàu lảo đảo.
- Em bé tập đi loạng choạng.
- Ngọn núi sừng sững trước mặt.
- Lũ trẻ chạy nhảy tung tăng ngoài sân.
Xem đáp án
- Từ ghép đẳng lập: “chao” và “đảo” đều có nghĩa, dù cùng vần ao.
- Từ láy vần: hai tiếng cùng vần ao, “lảo” không có nghĩa riêng.
- Từ láy vần: hai tiếng cùng vần oang.
- Từ láy toàn bộ: lặp cả âm đầu s và vần ưng, chỉ đổi thanh.
- Từ ghép đẳng lập: “chạy” và “nhảy” đều có nghĩa, dù cùng vần ay. Câu này dễ nhầm vì cùng vần như một từ láy vần.
Câu hỏi thường gặp
Chao đảo là từ ghép gì?
Chao đảo là từ ghép đẳng lập: hai tiếng ngang hàng, cùng có nghĩa. Lớp 4–5 gọi đây là từ ghép tổng hợp.
Chao đảo có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng cùng vần ao, nhưng cả “chao” và “đảo” đều có nghĩa, nên đây là từ ghép.
Chao đảo và lảo đảo khác nhau thế nào?
Chao đảo là từ ghép, hay dùng cho thuyền, máy bay, vật đang nghiêng ngả mạnh. Lảo đảo là từ láy vần, hay dùng cho người đi đứng không vững vì chóng mặt, say.
Chao đảo là từ loại gì?
Chao đảo thường dùng như động từ, chỉ trạng thái nghiêng ngả, mất thăng bằng. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ hoạt động, trạng thái.
