“Lũ trẻ chạy nhảy tung tăng ngoài sân” là câu văn quen thuộc khi tả giờ ra chơi. Hai tiếng “chạy” và “nhảy” cùng vần ay, đọc lên rất êm, nên nhiều bạn hỏi: chạy nhảy có phải là từ láy không? Câu trả lời là không. Bài này giải thích vì sao, giống các bài khác trong mục từ ghép.
❌ Chạy nhảy không phải từ láy. ✅ Chạy nhảy là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “chạy” và “nhảy” đều có nghĩa, dù hai tiếng cùng vần ay.
Từ loại: động từ, chỉ hoạt động. VD: Lũ trẻ chạy nhảy tung tăng ngoài sân.
💡 Mẹo nhớ: trùng âm (cùng vần AY) nhưng “chạy” và “nhảy” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “chạy nhảy” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Chạy | Nhảy |
|---|---|---|
| Âm đầu | ch | nh |
| Vần | ay | ay |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: di chuyển nhanh bằng chân (chạy thi) | Có: bật người lên khỏi mặt đất (nhảy dây) |
| Góp nghĩa vào “chạy nhảy”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng khác âm đầu (ch – nh) nhưng cùng vần “ay”, nên nhìn qua rất giống một từ láy vần như loạng choạng hay lảo đảo. Điều quyết định là cả hai tiếng đều là những hoạt động có thật: “chạy” là di chuyển nhanh, “nhảy” là bật người lên. Thử nói riêng từng tiếng: “em chạy”, “em nhảy”, câu nào cũng có nghĩa. Ghép lại, chạy nhảy là chạy và nhảy, rộng ra là vui chơi, vận động nói chung. Cả hai tiếng đều góp nghĩa, nên đây là từ ghép; việc cùng vần chỉ là tình cờ.
Hai tiếng ngang hàng, gộp hai hoạt động thành nghĩa chung, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Cùng kiểu “trùng vần mà vẫn là từ ghép” với chạy nhảy có vắng lặng (ăng), tươi cười (ươi), xa lạ (a).
“Chạy nhảy” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Chạy nhảy nghĩa là chạy và nhảy, và rộng ra là vui chơi, vận động một cách hồn nhiên, nhất là ở trẻ em. Từ này thường gợi không khí vui vẻ, hồn nhiên của tuổi thơ, nhưng cũng hay gặp trong lời dặn (đừng chạy nhảy trong lớp).
Về từ loại, “chạy nhảy” là động từ, chỉ hoạt động: có thể đặt sau “đang”, “thích”, “đừng” (thích chạy nhảy). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ hoạt động.
- Cụm từ hay gặp: chạy nhảy tung tăng, chạy nhảy nô đùa, thích chạy nhảy, đừng chạy nhảy.
- Gần nghĩa: nô đùa, vui chơi, nhảy nhót.
- Trái nghĩa: ngồi yên, nằm im.
Đặt câu với “chạy nhảy”
- Lũ trẻ chạy nhảy tung tăng ngoài sân.
- Giờ ra chơi, học sinh chạy nhảy khắp sân trường.
- Cô giáo dặn không được chạy nhảy trong lớp học.
- Chú chó con chạy nhảy quanh chân chủ.
- Ốm mấy hôm, giờ bé đã chạy nhảy được rồi.
Ở cả năm câu, chạy nhảy đều chỉ hoạt động vận động, vui chơi.
Mẹo phân biệt chạy nhảy với các từ dễ nhầm
| Từ | Cấu tạo | Xếp loại |
|---|---|---|
| chạy nhảy | “chạy” và “nhảy” đều có nghĩa (cùng vần ay) | Từ ghép đẳng lập |
| nhảy nhót | “nhảy” có nghĩa, “nhót” lặp âm nh | Từ láy âm đầu |
| lảo đảo | cùng vần ao, không tiếng nào có nghĩa riêng | Từ láy vần |
| tung tăng | âm đầu t | Từ láy âm đầu |
Chạy nhảy và lảo đảo đều có hai tiếng cùng vần, nhưng khác loại: lảo đảo không tiếng nào mang nghĩa riêng nên là từ láy; chạy nhảy có hai tiếng đều là hoạt động có thật nên là từ ghép. Nhảy nhót cũng có tiếng “nhảy” nhưng là từ láy, vì “nhót” không góp nghĩa.
Mẹo 1 – Cùng vần chưa chắc là từ láy: tách từng tiếng, nếu cả hai đều có nghĩa thì là từ ghép (chạy nhảy, vắng lặng, tươi cười).
Mẹo 2 – Thử nói riêng từng tiếng: “em chạy”, “em nhảy” đều có nghĩa → từ ghép.
Mẹo 3 – Hai hoạt động gộp lại → ghép đẳng lập: chạy nhảy, đi lại, ăn uống.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Lũ trẻ chạy nhảy tung tăng ngoài sân.
- Các bạn nhỏ nhảy nhót theo tiếng nhạc.
- Đàn cá bơi tung tăng trong hồ.
- Cả nhà quây quần ăn uống vui vẻ.
- Say sóng, chú bước xuống tàu lảo đảo.
Xem đáp án
- Từ ghép đẳng lập: “chạy” và “nhảy” đều có nghĩa, dù cùng vần ay.
- Từ láy âm đầu: “nhảy” có nghĩa, “nhót” chỉ lặp âm nh.
- Từ láy âm đầu: hai tiếng lặp âm t (tung – tăng), vần ung – ăng khác nhau.
- Từ ghép đẳng lập: “ăn” và “uống” đều có nghĩa.
- Từ láy vần: hai tiếng cùng vần ao (lảo – đảo). Câu này dễ nhầm vì cùng vần như chạy nhảy, nhưng “lảo”, “đảo” đứng riêng không mang nghĩa nghiêng ngả.
Câu hỏi thường gặp
Chạy nhảy có phải là từ láy không?
Không. Chạy nhảy là từ ghép đẳng lập: hai tiếng cùng vần ay, nhưng cả “chạy” và “nhảy” đều có nghĩa.
Chạy nhảy là từ ghép gì?
Chạy nhảy là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai hoạt động ngang hàng, gộp lại thành nghĩa chung.
Chạy nhảy là từ loại gì?
Chạy nhảy là động từ, chỉ hoạt động chạy, nhảy, vui chơi. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ hoạt động.
Chạy nhảy và nhảy nhót khác nhau thế nào?
Chạy nhảy là từ ghép, chỉ vui chơi, vận động nói chung. Nhảy nhót là từ láy, nhấn vào việc nhảy lên nhảy xuống liên tục, thường theo nhạc hoặc vì vui.
