Hai tiếng “tươi” và “tốt” cùng bắt đầu bằng âm t, nên rất nhiều bạn đoán ngay “tươi tốt” là từ láy. Đáp án lại ngược với phỏng đoán đó. Bài này tách từng tiếng để thấy vì sao, kèm từ loại, cách đặt câu và mẹo nhớ, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Tươi tốt là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “tươi” và “tốt” đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng âm đầu t.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (của cây cối). VD: Sau cơn mưa, vườn rau tươi tốt hẳn lên.
💡 Mẹo nhớ: trùng âm đầu chưa chắc là láy: tách ra, “tươi” có nghĩa, “tốt” có nghĩa → từ ghép.
Vì sao “tươi tốt” là từ ghép?
Từ láy chỉ có một tiếng gốc mang nghĩa (có khi không tiếng nào có nghĩa riêng), tiếng còn lại lặp âm, như khó khăn: chỉ “khó” có nghĩa. Từ ghép thì mỗi tiếng đều góp nghĩa. Thử tách “tươi tốt”:
| Tiêu chí | Tươi | Tốt |
|---|---|---|
| Âm đầu | t | t |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: còn tươi, không héo (rau tươi) | Có: phát triển tốt (lúa tốt) |
| Góp nghĩa vào “tươi tốt”? | ✅ Có | ✅ Có |
Cây cối tươi tốt là vừa tươi (lá xanh, không héo úa) vừa tốt (lớn nhanh, phát triển mạnh). Nghĩa của cả từ được ghép từ nghĩa của hai tiếng. Hai tiếng trùng âm đầu t chỉ là tình cờ về âm, không làm thay đổi cách xếp.
Hai tiếng có vai trò ngang nhau, không tiếng nào phụ cho tiếng nào, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7). Nghĩa của cả từ khái quát hơn nghĩa từng tiếng (nói chung về vẻ phát triển tốt của cây), nên sách lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp.
Thêm một dấu hiệu: đảo trật tự thành tốt tươi vẫn dùng được, nghĩa gần như không đổi (lúa tốt tươi, mùa màng tốt tươi). Nhiều từ ghép đẳng lập đảo được như vậy, còn từ láy hầu như không đảo được: không ai nói “khăn khó” thay cho “khó khăn”. Đây chỉ là dấu hiệu phụ, vì cũng có nhiều từ ghép không đảo được, như học hỏi.
“Tươi tốt” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Tươi tốt nghĩa là (cây cối) xanh tươi và phát triển mạnh. Từ này chủ yếu dùng cho cây trồng, vườn cây, ruộng lúa, mùa màng: vườn rau tươi tốt, cây lúa tươi tốt, đồi chè tươi tốt.
Về từ loại, “tươi tốt” là tính từ: thêm “rất”, “thật” phía trước vẫn nghe xuôi (rất tươi tốt). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm, vì nó cho biết đặc điểm của cây cối.
- Cụm từ hay gặp: cây cối tươi tốt, vườn rau tươi tốt, lúa tốt tươi, mùa màng tươi tốt, phát triển tươi tốt.
- Gần nghĩa: xanh tốt, xanh tươi, um tùm (khi cây mọc dày).
- Trái nghĩa: héo úa, khô héo, cằn cỗi.
Đặt câu với “tươi tốt”
- Sau cơn mưa, vườn rau tươi tốt hẳn lên.
- Nhờ bà chăm bón, mấy chậu hoa trước hiên lúc nào cũng tươi tốt.
- Năm nay được mùa, lúa ngoài đồng tốt tươi.
- Cây bàng giữa sân trường tươi tốt, cho bóng mát cả một góc sân.
- Muốn cây tươi tốt, phải tưới nước và bón phân đều đặn.
Câu 3 dùng “tốt tươi” (đảo trật tự), nghĩa giống “tươi tốt”. Cách đảo này hay gặp trong lời văn tả cảnh, câu thơ, câu hát.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép qua “tươi tốt”
Tiếng “tươi” tạo ra cả từ láy lẫn từ ghép, nên đặt các từ cạnh nhau là thấy rõ cách xếp:
| Từ | Tiếng thứ hai | Xếp loại |
|---|---|---|
| tươi tốt | “tốt” có nghĩa | Từ ghép |
| tươi tắn | “tắn” không có nghĩa | Từ láy âm đầu |
| tươi cười | “cười” có nghĩa | Từ ghép |
| tươi đẹp | “đẹp” có nghĩa | Từ ghép |
Riêng “tươi tỉnh” còn được xếp khác nhau: “tỉnh” (tỉnh táo) cũng có nghĩa nên theo tiêu chí nghĩa là từ ghép, nhưng có tài liệu xếp là từ láy. Cùng kiểu “trùng âm đầu mà vẫn là từ ghép” như tươi tốt còn có nóng nực, mệt mỏi, đầy đủ.
Mẹo 1 – Trùng âm đầu chưa chắc là láy: tách ra, thấy hai tiếng đều có nghĩa (tươi, tốt) → từ ghép.
Mẹo 2 – Thử đảo trật tự: tươi tốt → tốt tươi vẫn dùng được, nghĩa không đổi → nghiêng về từ ghép đẳng lập. Ngoại lệ: nhiều từ ghép không đảo được (học hỏi, nóng nực), nên không đảo được chưa chắc đã là từ láy.
Mẹo 3 – So với “tươi tắn”: “tắn” không có nghĩa nên tươi tắn là từ láy; “tốt” có nghĩa nên tươi tốt là từ ghép.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Vườn cây nhà bác Ba rất tươi tốt.
- Cô giáo có nụ cười tươi tắn.
- Quê hương em ngày càng tươi đẹp.
- Cả lớp vui vẻ ra sân tập thể dục.
- Năm nay lúa ngoài đồng tốt tươi.
Xem đáp án
- Từ ghép: “tươi” và “tốt” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: chỉ “tươi” có nghĩa, “tắn” lặp âm t.
- Từ ghép: “tươi” và “đẹp” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: chỉ “vui” có nghĩa, “vẻ” lặp âm v.
- Từ ghép: “tốt tươi” là “tươi tốt” đảo trật tự, hai tiếng vẫn đều có nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Tươi tốt là từ ghép gì?
Tươi tốt là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng ngang hàng, cùng góp nghĩa vào từ.
Vì sao tươi tốt không phải từ láy?
Vì cả “tươi” và “tốt” đều có nghĩa và cùng góp nghĩa. Hai tiếng chỉ tình cờ cùng âm đầu t; trùng âm đầu không đủ để là từ láy.
Tốt tươi là từ láy hay từ ghép?
Tốt tươi cũng là từ ghép đẳng lập. Đó là “tươi tốt” đảo trật tự, nghĩa gần như không đổi.
Tươi tốt là từ loại gì?
Tươi tốt là tính từ, chỉ đặc điểm của cây cối (xanh tươi, phát triển mạnh). Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
