“Chiếc bình rơi xuống vụn vỡ” là câu văn hay gặp, và trong thơ văn còn có “giấc mơ vụn vỡ”, “trái tim vụn vỡ”. Hai tiếng “vụn” và “vỡ” cùng âm đầu v, đọc lên giống từ láy, nên nhiều bạn xếp nhầm. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Vụn vỡ là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “vụn” và “vỡ” đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng âm đầu v.
Từ loại: chỉ trạng thái vỡ nát, dùng như tính từ (giấc mơ vụn vỡ) hoặc động từ (bình rơi xuống vụn vỡ). VD: Chiếc bình rơi xuống vụn vỡ.
💡 Mẹo nhớ: trùng âm (cùng âm đầu V) nhưng “vụn” và “vỡ” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “vụn vỡ” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Vụn | Vỡ |
|---|---|---|
| Âm đầu | v | v |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: mảnh nhỏ (giấy vụn, bánh vụn) | Có: bị tách ra thành mảnh (bát vỡ) |
| Góp nghĩa vào “vụn vỡ”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng giống nhau ở âm đầu v, nhưng cả hai đều có nghĩa riêng: “vụn” là mảnh nhỏ, “vỡ” là bị tách ra thành nhiều mảnh. Thử nói riêng từng tiếng: “giấy vụn”, “bát vỡ”, cụm nào cũng có nghĩa. Ghép lại, vụn vỡ là vỡ thành nhiều mảnh nhỏ. Cả hai tiếng đều góp nghĩa, nên đây là từ ghép; việc trùng âm đầu chỉ là tình cờ.
Hai tiếng ngang hàng, cùng tạo nên nghĩa chung, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5). Đảo lại thành “vỡ vụn” cũng có nghĩa gần như nhau (chiếc cốc vỡ vụn).
Cần phân biệt với vui vẻ: cũng cùng âm đầu v, nhưng “vẻ” không góp nghĩa “vui”, nên vui vẻ là từ láy.
“Vụn vỡ” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Vụn vỡ có hai nghĩa. Nghĩa đen: vỡ thành nhiều mảnh nhỏ (chiếc bình vụn vỡ, mảnh kính vụn vỡ). Nghĩa bóng: tan nát, không còn nguyên vẹn, thường nói về tình cảm, ước mơ (giấc mơ vụn vỡ, trái tim vụn vỡ, niềm tin vụn vỡ). Nghĩa bóng hay gặp trong thơ, lời bài hát.
Về từ loại, “vụn vỡ” chỉ trạng thái của sự vật. Khi đứng sau danh từ để tả (giấc mơ vụn vỡ), nó dùng như tính từ; khi nói việc xảy ra (chiếc bình rơi xuống vụn vỡ), nó gần với động từ. Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thường được xếp vào nhóm từ chỉ đặc điểm (trạng thái).
- Cụm từ hay gặp: vụn vỡ thành từng mảnh, giấc mơ vụn vỡ, trái tim vụn vỡ, niềm tin vụn vỡ, mảnh kính vụn vỡ.
- Gần nghĩa: vỡ vụn, tan vỡ, đổ vỡ, tan nát.
- Trái nghĩa: nguyên vẹn, lành lặn.
Đặt câu với “vụn vỡ”
- Chiếc bình rơi xuống vụn vỡ.
- Tấm kính cửa sổ vụn vỡ sau trận bão.
- Thua trận chung kết, giấc mơ vô địch của cả đội vụn vỡ.
- Bà cẩn thận nhặt từng mảnh bát vụn vỡ trên sàn.
- Những mảnh hồi ức tuổi thơ trở về, vụn vỡ mà thân thương.
Câu 1, 2 và 4 dùng nghĩa đen (vỡ thành mảnh nhỏ); câu 3 và 5 dùng nghĩa bóng (tan nát, không còn nguyên vẹn).
Mẹo phân biệt từ ghép trùng âm đầu với từ láy
| Từ | Tiếng thứ hai đứng riêng | Xếp loại |
|---|---|---|
| vụn vỡ | có nghĩa: bị tách thành mảnh | Từ ghép đẳng lập |
| vui vẻ | “vẻ” không góp nghĩa “vui” | Từ láy âm đầu |
| vội vàng | “vàng” không góp nghĩa “vội” | Từ láy âm đầu |
| tan vỡ | có nghĩa, không lặp âm | Từ ghép đẳng lập |
Vụn vỡ, vui vẻ, vội vàng đều lặp âm đầu v, nhưng chỉ vụn vỡ có hai tiếng cùng góp nghĩa nên là từ ghép. Tan vỡ, đổ vỡ gần nghĩa với vụn vỡ và cũng là từ ghép. Về chính tả, “đổ vỡ” viết thanh hỏi ở tiếng đầu, không viết “đỗ vỡ”.
Mẹo 1 – Thấy trùng âm đầu, đừng vội kết luận là từ láy: tách từng tiếng, nếu cả hai đều có nghĩa thì là từ ghép (vụn vỡ, mong muốn, ngu ngốc).
Mẹo 2 – Thử nói riêng từng tiếng: “giấy vụn”, “bát vỡ” đều có nghĩa → từ ghép.
Mẹo 3 – Vụn vỡ khác vui vẻ: “vỡ” có nghĩa riêng nên vụn vỡ là từ ghép; “vẻ” không góp nghĩa “vui” nên vui vẻ là từ láy.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Chiếc bình rơi xuống vụn vỡ.
- Lũ trẻ chơi đùa vui vẻ.
- Cơn bão làm bao ước mơ tan vỡ.
- Sắp muộn học, em vội vàng chạy ra cổng.
- Cái cốc rơi xuống đất vỡ vụn.
Xem đáp án
- Từ ghép đẳng lập: “vụn” và “vỡ” đều có nghĩa, dù cùng âm đầu v.
- Từ láy âm đầu: “vui” có nghĩa, “vẻ” chỉ lặp âm v.
- Từ ghép: “tan” và “vỡ” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “vội” có nghĩa, “vàng” chỉ lặp âm v.
- Từ ghép: đảo lại từ “vụn vỡ”, hai tiếng vẫn đều có nghĩa. Câu này dễ nhầm vì trật tự hai tiếng khác câu 1.
Câu hỏi thường gặp
Vụn vỡ là từ ghép gì?
Vụn vỡ là từ ghép đẳng lập: hai tiếng ngang hàng, cùng có nghĩa. Lớp 4–5 gọi đây là từ ghép tổng hợp.
Vụn vỡ có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng cùng âm đầu v, nhưng cả “vụn” và “vỡ” đều có nghĩa, nên đây là từ ghép.
Vụn vỡ và vỡ vụn khác nhau thế nào?
Hai cách nói gần như cùng nghĩa: vỡ thành mảnh nhỏ. “Vỡ vụn” hay dùng cho đồ vật cụ thể (cốc vỡ vụn); “vụn vỡ” hay gặp hơn trong văn thơ với nghĩa bóng (giấc mơ vụn vỡ).
Vụn vỡ là từ loại gì?
Vụn vỡ chỉ trạng thái vỡ nát. Khi tả sự vật (giấc mơ vụn vỡ), nó dùng như tính từ; khi nói việc xảy ra (bình rơi xuống vụn vỡ), nó gần với động từ.
