“Cô bán hàng tươi cười chào khách” là câu văn quen thuộc. Hai tiếng “tươi” và “cười” có cùng vần “ươi”, đọc lên rất êm, nên nhiều bạn đoán đây là từ láy vần. Bài này tách từng tiếng để thấy vì sao tươi cười là từ ghép, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Tươi cười là từ ghép (thường xếp vào từ ghép đẳng lập, lớp 4–5 gọi là tổng hợp): “tươi” (vui, rạng rỡ) và “cười” đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng vần ươi.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (nét mặt). VD: Cô bán hàng tươi cười chào khách.
💡 Mẹo nhớ: trùng âm (cùng vần ƯƠI) nhưng “tươi” và “cười” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép.
Vì sao “tươi cười” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra, xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Tươi | Cười |
|---|---|---|
| Âm đầu | t | c |
| Vần | ươi | ươi |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: vui, rạng rỡ (nét mặt tươi) | Có: nhoẻn miệng vì vui |
| Góp nghĩa vào “tươi cười”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng khác âm đầu (t – c) nhưng cùng vần “ươi”, nên nhìn qua giống một từ láy vần. Điều quyết định là cả hai tiếng đều có nghĩa: “tươi” là vui, rạng rỡ (nét mặt tươi), “cười” là nhoẻn miệng vì vui. Ghép lại, tươi cười là nét mặt vui vẻ, miệng cười. Nghĩa của cả từ được ghép từ nghĩa hai tiếng, nên đây là từ ghép; việc cùng vần chỉ là tình cờ.
Hai tiếng cùng góp nghĩa ngang nhau, nên thường được xếp là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5). Trường hợp “cùng vần mà vẫn là từ ghép” này giống xa lạ (cùng vần a).
“Tươi cười” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Tươi cười nghĩa là có nét mặt vui vẻ, rạng rỡ, miệng cười, tỏ ra niềm nở, hồ hởi. Từ này hay dùng khi tả cách chào đón, tiếp chuyện (tươi cười chào khách, tươi cười đón bạn) hoặc vẻ mặt của một người (khuôn mặt tươi cười).
Về từ loại, “tươi cười” là tính từ: thêm “rất” phía trước vẫn nghe xuôi (rất tươi cười), và hay đứng trước động từ để nói người làm việc đó với nét mặt thế nào (tươi cười chào). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: tươi cười chào hỏi, khuôn mặt tươi cười, tươi cười niềm nở, luôn tươi cười.
- Gần nghĩa: tươi tắn, rạng rỡ, niềm nở, hớn hở.
- Trái nghĩa: cau có, nhăn nhó, ủ rũ.
Đặt câu với “tươi cười”
- Cô bán hàng tươi cười chào khách.
- Bà lúc nào cũng tươi cười với hàng xóm.
- Cả nhà tươi cười đón em đi học về.
- Bức ảnh chụp cả lớp với những khuôn mặt tươi cười.
- Dù mệt, mẹ vẫn tươi cười hỏi han chúng em.
Câu 1, 3 và 5 dùng tươi cười trước động từ (chào, đón, hỏi han); câu 2 và 4 dùng để nêu đặc điểm nét mặt.
Mẹo phân biệt từ ghép và từ láy có tiếng “tươi”
| Từ | Tiếng còn lại | Xếp loại |
|---|---|---|
| tươi cười | “cười” có nghĩa (dù cùng vần ươi) | Từ ghép |
| tươi tốt | “tốt” có nghĩa | Từ ghép |
| tươi đẹp | “đẹp” có nghĩa | Từ ghép |
| tươi tắn | “tắn” không có nghĩa, lặp âm t | Từ láy âm đầu |
Tiếng “tươi” tạo ra nhiều từ ghép (tươi cười, tươi tốt, tươi đẹp) và một từ láy hay gặp là tươi tắn. Cách gỡ vẫn là đọc riêng tiếng còn lại: có nghĩa thì là ghép, chỉ lặp âm thì là láy.
Mẹo 1 – Cùng vần chưa chắc là láy vần: tươi cười cùng vần ươi nhưng “tươi” và “cười” đều có nghĩa → từ ghép, giống xa lạ cùng vần a.
Mẹo 2 – Đọc riêng tiếng còn lại: “cười” có nghĩa → ghép; “tắn” (tươi tắn) không có nghĩa → láy.
Mẹo 3 – Láy cần lặp âm và một tiếng mờ nghĩa: có lặp âm mà cả hai tiếng đều góp nghĩa thì vẫn là từ ghép.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Cô giáo tươi cười chào cả lớp.
- Bạn Lan có nụ cười tươi tắn.
- Sau mưa, vườn rau tươi tốt hẳn lên.
- Quê hương em ngày càng tươi đẹp.
- Ở nơi xa lạ, em rất nhớ nhà.
Xem đáp án
- Từ ghép: “tươi” và “cười” đều có nghĩa, dù cùng vần ươi.
- Từ láy âm đầu: “tươi” có nghĩa, “tắn” chỉ lặp âm t.
- Từ ghép: “tươi” và “tốt” đều có nghĩa.
- Từ ghép: “tươi” và “đẹp” đều có nghĩa.
- Từ ghép: cùng vần a giống tươi cười cùng vần ươi, nhưng “xa” và “lạ” đều có nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Tươi cười là từ ghép gì?
Tươi cười là từ ghép, thường xếp vào ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là ghép tổng hợp): hai tiếng cùng góp nghĩa ngang nhau.
Tươi cười có phải từ láy vần không?
Không. Hai tiếng cùng vần ươi, nhưng “tươi” và “cười” đều có nghĩa riêng và cùng góp nghĩa, nên tươi cười là từ ghép.
Tươi cười là từ loại gì?
Tươi cười là tính từ, chỉ đặc điểm nét mặt vui vẻ, rạng rỡ. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
Tươi cười và tươi tắn khác nhau thế nào?
Tươi cười nhấn vào nét mặt vui, miệng cười (tươi cười chào khách) và là từ ghép. Tươi tắn nói vẻ tươi, rạng rỡ, đầy sức sống nói chung (nụ cười tươi tắn, nét mặt tươi tắn) và là từ láy.
