“Tuyết phủ trắng xóa cánh đồng” là hình ảnh quen thuộc trong bài văn tả cảnh mùa đông. Khi làm bài tập, nhiều bạn phân vân “trắng xóa” là từ ghép hay từ láy, và tiếng “xóa” ở đây có phải là xóa bảng, xóa bài không. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Trắng xóa là từ ghép, cụ thể là từ ghép chính phụ (lớp 4–5 gọi là từ ghép phân loại): “trắng” là tiếng chính, “xóa” bổ sung nghĩa (trắng khắp một vùng). ❌ Không phải từ láy.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (màu sắc). VD: Tuyết phủ trắng xóa cánh đồng.
💡 Mẹo nhớ: “trắng” là tiếng chính, “xóa” bổ sung nghĩa cho “trắng” → từ ghép chính phụ.
Vì sao “trắng xóa” là từ ghép?
Bước 1 – Từ láy hay từ ghép? Tách hai tiếng ra:
| Tiêu chí | Trắng | Xóa |
|---|---|---|
| Âm đầu, vần | tr + ăng | x + oa |
| Nghĩa trong từ | màu như vôi, như tuyết | trắng đều khắp cả một vùng |
| Vai trò trong từ | tiếng chính | bổ sung nghĩa: trắng kiểu nào |
Hai tiếng không lặp âm: khác âm đầu (tr – x), khác vần (ăng – oa). Không có phần âm nào lặp lại, nên trắng xóa không thể là từ láy. Tiếng “xóa” ở đây không phải “xóa bảng”, “xóa bài”; trong từ này, nó cho biết màu trắng ấy trải đều khắp cả một vùng rộng, không chừa chỗ nào.
Bước 2 – Ghép kiểu gì? “Trắng” là tiếng chính, “xóa” đứng sau làm rõ kiểu trắng: trắng khắp, trắng trải rộng. Trắng xóa là “một kiểu trắng”, nên đây là từ ghép chính phụ (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép phân loại (cách gọi lớp 4–5).
Cùng kiểu “tiếng chính đứng trước, tiếng phụ làm rõ” với trắng xóa có trắng tinh, trắng muốt, và xanh ngắt (xanh đều một màu).
“Trắng xóa” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Trắng xóa nghĩa là trắng đều khắp cả một vùng rộng, như phủ kín một màu trắng. Từ này hay dùng cho tuyết, sương, mây, mưa, sóng biển, hoa nở rộ, những thứ trải ra trên một khoảng lớn.
Về từ loại, “trắng xóa” là tính từ, chỉ màu sắc. Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: tuyết trắng xóa, mưa trắng xóa, sương trắng xóa, bọt sóng trắng xóa, trắng xóa một vùng.
- Gần nghĩa: trắng phau, trắng tinh, trắng muốt.
- Khác nghĩa cần chú ý: trăng trắng là hơi trắng, nhạt màu, ngược với trắng xóa.
Đặt câu với “trắng xóa”
- Tuyết phủ trắng xóa cánh đồng.
- Cơn mưa rào làm con đường trước nhà trắng xóa.
- Sáng sớm, sương mù trắng xóa cả thung lũng.
- Những con sóng tung bọt trắng xóa vào bờ đá.
- Mùa xuân, hoa mơ nở trắng xóa cả sườn đồi.
Ở cả năm câu, trắng xóa đều tả màu trắng trải rộng khắp một vùng: tuyết, mưa, sương, bọt sóng, hoa.
Mẹo phân biệt các từ chỉ màu trắng
| Từ | Tiếng còn lại | Xếp loại |
|---|---|---|
| trắng xóa | “xóa” làm rõ: trắng khắp một vùng | Ghép chính phụ (phân loại) |
| trắng tinh | “tinh” làm rõ: trắng không lẫn màu khác | Ghép chính phụ (phân loại) |
| trăng trắng | lặp lại cả tiếng “trắng”, đổi thanh | Từ láy toàn bộ |
| trắng trẻo | “trẻo” chỉ lặp âm đầu tr | Từ láy âm đầu |
Trắng xóa, trắng tinh là “một kiểu trắng” (trắng khắp, trắng tinh khiết) nên là từ ghép chính phụ. Trăng trắng và trắng trẻo thì có tiếng chỉ lặp âm nên là từ láy; trăng trắng làm màu nhạt đi, trắng trẻo tả da dẻ trắng và mịn. Quy luật “láy làm nhạt, ghép làm đậm” ở đây vẫn đúng.
Mẹo 1 – Hỏi “một kiểu trắng không?”: trắng xóa là một kiểu trắng (trắng khắp một vùng) → từ ghép chính phụ.
Mẹo 2 – Không lặp âm thì không phải từ láy: trắng – xóa khác cả âm đầu (tr – x) lẫn vần (ăng – oa).
Mẹo 3 – “Xóa” ở đây không phải xóa bảng: trong trắng xóa, nó chỉ màu trắng trải khắp.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Tuyết phủ trắng xóa cánh đồng.
- Bức tường trăng trắng đã ngả màu.
- Mẹ mua cho em chiếc áo sơ mi trắng tinh.
- Em bé có làn da trắng trẻo.
- Bầu trời mùa thu xanh ngắt.
Xem đáp án
- Từ ghép chính phụ: “trắng” là tiếng chính, “xóa” làm rõ: trắng khắp một vùng.
- Từ láy toàn bộ: lặp lại tiếng “trắng”, tiếng đầu đổi thanh.
- Từ ghép chính phụ: “trắng” là tiếng chính, “tinh” làm rõ: không lẫn màu khác.
- Từ láy âm đầu: “trắng” có nghĩa, “trẻo” chỉ lặp âm tr.
- Từ ghép chính phụ: “xanh” là tiếng chính, “ngắt” làm rõ: xanh đậm, đều màu. Câu này dễ nhầm vì không nói về màu trắng nhưng cùng kiểu ghép với trắng xóa.
Câu hỏi thường gặp
Trắng xóa là từ ghép gì?
Trắng xóa là từ ghép chính phụ: “trắng” là tiếng chính, “xóa” bổ sung nghĩa. Lớp 4–5 gọi đây là từ ghép phân loại.
Trắng xóa có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng khác âm đầu (tr – x), khác vần (ăng – oa), nên trắng xóa là từ ghép.
Trắng xóa là từ loại gì?
Trắng xóa là tính từ, chỉ màu trắng trải khắp một vùng. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
Trắng xóa và trăng trắng khác nhau thế nào?
Trắng xóa là từ ghép, nghĩa là trắng khắp, rất trắng. Trăng trắng là từ láy toàn bộ, nghĩa là hơi trắng, trắng nhạt.
