“Chiếc áo đồng phục trắng tinh” là câu văn quen thuộc khi tả ngày khai trường. Khi làm bài tập, nhiều bạn phân vân “trắng tinh” là từ ghép hay từ láy, vì nó hay đứng cạnh trăng trắng, trắng trẻo, vốn là từ láy. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Trắng tinh là từ ghép, cụ thể là từ ghép chính phụ (lớp 4–5 gọi là từ ghép phân loại): “trắng” là tiếng chính, “tinh” bổ sung nghĩa (không lẫn màu khác). ❌ Không phải từ láy.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (màu sắc). VD: Chiếc áo đồng phục trắng tinh.
💡 Mẹo nhớ: “trắng” là tiếng chính, “tinh” bổ sung nghĩa cho “trắng” → từ ghép chính phụ.
Vì sao “trắng tinh” là từ ghép?
Bước 1 – Từ láy hay từ ghép? Tách hai tiếng ra:
| Tiêu chí | Trắng | Tinh |
|---|---|---|
| Âm đầu, vần | tr + ăng | t + inh |
| Nghĩa trong từ | màu như vôi, như sữa | không lẫn thứ khác, sạch hoàn toàn |
| Vai trò trong từ | tiếng chính | bổ sung nghĩa: trắng kiểu nào |
Hai tiếng không lặp âm: khác âm đầu (tr – t), khác vần (ăng – inh). Chú ý: “tr” và “t” là hai phụ âm khác nhau, nên đây không phải lặp âm đầu. Tiếng “tinh” góp nghĩa vào từ: nó cho biết màu trắng ấy không lẫn chút màu nào khác, sạch hoàn toàn, như trong “tinh khiết”.
Bước 2 – Ghép kiểu gì? “Trắng” là tiếng chính, “tinh” đứng sau làm rõ kiểu trắng: trắng hoàn toàn, sạch sẽ. Trắng tinh là “một kiểu trắng”, nên đây là từ ghép chính phụ (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép phân loại (cách gọi lớp 4–5).
Cùng kiểu “tiếng chính đứng trước, tiếng phụ làm rõ” với trắng tinh có trắng muốt, trắng phau, và trắng xóa.
“Trắng tinh” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Trắng tinh nghĩa là rất trắng, trắng toàn một màu, không lẫn màu khác và thường rất sạch. Từ này hay dùng cho quần áo mới, giấy mới, răng, đường, gạo, những vật trắng sạch, chưa bị vấy bẩn.
Về từ loại, “trắng tinh” là tính từ, chỉ màu sắc. Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: áo trắng tinh, tờ giấy trắng tinh, hàm răng trắng tinh, đường trắng tinh, gạo trắng tinh.
- Gần nghĩa: trắng muốt, trắng phau, trắng ngần.
- Trái nghĩa: đen sì, lem luốc, bẩn thỉu.
Đặt câu với “trắng tinh”
- Chiếc áo đồng phục trắng tinh.
- Cô giáo phát cho mỗi bạn một tờ giấy trắng tinh.
- Bé cười để lộ hai hàm răng trắng tinh.
- Bát cơm gạo mới trắng tinh, thơm dẻo.
- Đôi giày trắng tinh của em đã lấm bùn sau buổi đá bóng.
Ở cả năm câu, trắng tinh đều tả màu trắng sạch, không lẫn màu khác.
Mẹo phân biệt các từ có tiếng “trắng”
| Từ | Tiếng còn lại | Xếp loại |
|---|---|---|
| trắng tinh | “tinh” làm rõ: không lẫn màu khác | Ghép chính phụ (phân loại) |
| trắng muốt | “muốt” làm rõ: trắng mịn, đẹp | Ghép chính phụ (phân loại) |
| trăng trắng | lặp lại cả tiếng “trắng”, đổi thanh | Từ láy toàn bộ |
| trắng trẻo | “trẻo” chỉ lặp âm đầu tr | Từ láy âm đầu |
Trắng tinh và trăng trắng trái nghĩa nhau về mức độ: trắng tinh là rất trắng (ghép làm đậm), trăng trắng là hơi trắng (láy làm nhạt). Trắng trẻo cũng có tiếng “trắng”, nhưng “trẻo” chỉ lặp âm tr nên là từ láy; nó hay dùng cho da dẻ (làn da trắng trẻo).
Mẹo 1 – Hỏi “một kiểu trắng không?”: trắng tinh là một kiểu trắng (trắng sạch hoàn toàn) → chính phụ.
Mẹo 2 – TR và T là hai âm khác nhau: trắng – tinh không lặp âm đầu, nên không phải từ láy.
Mẹo 3 – Láy làm nhạt, ghép làm đậm: trăng trắng (hơi trắng) là láy; trắng tinh (rất trắng) là ghép.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Chiếc áo đồng phục trắng tinh.
- Bức tường trăng trắng đã ngả màu.
- Em bé có làn da trắng trẻo.
- Tuyết phủ trắng xóa cánh đồng.
- Mấy cánh hoa huệ trắng muốt trong bình.
Xem đáp án
- Từ ghép chính phụ: “trắng” là tiếng chính, “tinh” làm rõ: không lẫn màu khác.
- Từ láy toàn bộ: lặp lại tiếng “trắng”, tiếng đầu đổi thanh.
- Từ láy âm đầu: “trắng” có nghĩa, “trẻo” chỉ lặp âm tr.
- Từ ghép chính phụ: “trắng” là tiếng chính, “xóa” làm rõ: trắng khắp một vùng.
- Từ ghép chính phụ: “trắng” là tiếng chính, “muốt” làm rõ: trắng mịn, đẹp. Câu này dễ nhầm vì “muốt” đứng riêng ít ai dùng, nhưng nó vẫn góp nghĩa “trắng mịn”.
Câu hỏi thường gặp
Trắng tinh là từ ghép gì?
Trắng tinh là từ ghép chính phụ: “trắng” là tiếng chính, “tinh” bổ sung nghĩa. Lớp 4–5 gọi đây là từ ghép phân loại.
Trắng tinh có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng khác âm đầu (tr – t), khác vần (ăng – inh), nên trắng tinh là từ ghép.
Trắng tinh là từ loại gì?
Trắng tinh là tính từ, chỉ màu trắng sạch, không lẫn màu khác. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
Trắng tinh và trăng trắng khác nhau thế nào?
Trắng tinh là từ ghép, nghĩa là rất trắng, trắng sạch. Trăng trắng là từ láy toàn bộ, nghĩa là hơi trắng, trắng nhạt.
