“Căn hầm tối tăm, ẩm thấp” là kiểu câu hay gặp khi tả nơi thiếu ánh sáng. Khi làm bài tập, nhiều bạn phân vân “tối tăm” là từ láy hay từ ghép, vì tiếng “tăm” cũng là một từ có nghĩa (cái tăm, tăm hơi). Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Tối tăm là từ láy, cụ thể là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu t, chỉ tiếng “tối” mang nghĩa. ❌ Không phải từ ghép.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm. VD: Căn hầm tối tăm, ẩm thấp.
💡 Mẹo nhớ: hai tiếng cùng âm đầu T, “tăm” không góp nghĩa → từ láy.
Vì sao “tối tăm” là từ láy?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Tối | Tăm |
|---|---|---|
| Âm đầu | t | t |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: thiếu ánh sáng (trời tối) | Có (cái tăm, tăm hơi), nhưng là nghĩa khác hẳn |
| Góp nghĩa vào “tối tăm”? | ✅ Có, đây là tiếng gốc | ❌ Không |
Nghĩa của cả từ đến từ tiếng “tối”. Tiếng “tăm” chỉ lặp âm đầu t, làm cho cái tối nghe nặng nề, kéo dài hơn; nó không mang nghĩa cái tăm xỉa răng hay tăm hơi. Hai tiếng giống âm, chỉ một tiếng góp nghĩa → từ láy âm đầu (cách gọi lớp 4), hay láy bộ phận (cách gọi lớp 7).
Từ này còn có cách nói đảo lại là “tăm tối” (tương lai tăm tối), nghĩa gần như nhau, cũng là từ láy âm đầu.
“Tối tăm” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Tối tăm có hai nghĩa. Nghĩa đen: tối, thiếu ánh sáng, thường kèm cảm giác bí bách, ẩm thấp (căn phòng tối tăm, ngõ hẻm tối tăm). Nghĩa bóng: mờ mịt, cực khổ, không thấy lối ra (cuộc sống tối tăm); đôi khi còn chỉ đầu óc kém hiểu biết (đầu óc tối tăm).
Về từ loại, “tối tăm” là tính từ: thêm “rất”, “quá” phía trước vẫn nghe xuôi (rất tối tăm). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: căn phòng tối tăm, ngõ hẻm tối tăm, cuộc sống tối tăm, những ngày tối tăm.
- Gần nghĩa: tối om, tối mịt, u tối, mờ mịt (nghĩa bóng).
- Trái nghĩa: sáng sủa, tươi sáng, rực rỡ.
Đặt câu với “tối tăm”
- Căn hầm tối tăm, ẩm thấp.
- Con ngõ nhỏ tối tăm vì không có đèn đường.
- Mẹ mở hết cửa sổ cho căn phòng bớt tối tăm.
- Sau bao năm tháng tối tăm, gia đình ông đã có cuộc sống ấm no.
- Cái chữ giúp người ta thoát khỏi cảnh tối tăm, lạc hậu.
Câu 1, 2 và 3 dùng nghĩa đen (thiếu ánh sáng); câu 4 và 5 dùng nghĩa bóng (cực khổ, mờ mịt, kém hiểu biết).
Mẹo phân biệt các từ có tiếng “tối”
| Từ | Tiếng còn lại | Xếp loại |
|---|---|---|
| tối tăm | “tăm” chỉ lặp âm đầu t | Từ láy âm đầu |
| tối om | “om” làm rõ: tối đen hẳn | Từ ghép chính phụ |
| tối mịt | “mịt” làm rõ: tối kín mít | Từ ghép chính phụ |
| sáng tối | “sáng” có nghĩa, ngang hàng với “tối” | Từ ghép đẳng lập |
Tối om, tối mịt có tiếng sau làm rõ “tối đến mức nào”, nên thường được xếp là từ ghép chính phụ. Tối tăm khác ở chỗ tiếng “tăm” không chỉ mức độ, chỉ lặp âm t để tạo nhạc điệu.
Mẹo 1 – Hỏi “góp nghĩa” chứ không hỏi “có nghĩa”: “tăm” đứng riêng có nghĩa (cái tăm) nhưng không góp nghĩa vào “tối tăm”, giống “khăn” trong khó khăn.
Mẹo 2 – Đảo lại vẫn là từ láy: tối tăm và tăm tối đều lặp âm đầu t, đều là từ láy âm đầu.
Mẹo 3 – Nhớ cặp trái nghĩa: tối tăm và sáng sủa đều là từ láy âm đầu, nghĩa trái nhau.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Căn hầm tối tăm, ẩm thấp.
- Căn phòng mới sơn trông thật sáng sủa.
- Trên phố người đi lại tấp nập.
- Mất điện, cả xóm tối om.
- Ngày xưa, cuộc sống của người nghèo rất tăm tối.
Xem đáp án
- Từ láy âm đầu: “tối” có nghĩa, “tăm” chỉ lặp âm t.
- Từ láy âm đầu: “sáng” có nghĩa, “sủa” chỉ lặp âm s.
- Từ láy vần: hai tiếng cùng vần âp (tấp – nập).
- Từ ghép chính phụ: “tối” là tiếng chính, “om” làm rõ: tối đen hẳn.
- Từ láy âm đầu: đảo lại từ “tối tăm”, vẫn lặp âm t.
Câu hỏi thường gặp
Tối tăm là từ láy gì?
Tối tăm là từ láy âm đầu (lặp âm t). Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Tối tăm là từ loại gì?
Tối tăm là tính từ, chỉ đặc điểm thiếu ánh sáng hoặc (nghĩa bóng) mờ mịt, cực khổ. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
“Tăm” trong tối tăm có nghĩa không?
Không. “Tăm” ở đây chỉ lặp âm đầu t với “tối”, không mang nghĩa cái tăm hay tăm hơi.
Tối tăm và tăm tối có giống nhau không?
Gần như giống nhau, đều là từ láy âm đầu. “Tăm tối” hay dùng theo nghĩa bóng hơn (tương lai tăm tối, những ngày tăm tối).
