“Bước chân nặng nề”, “bầu không khí nặng nề” là những cách nói hay gặp. Khi làm bài tập, nhiều bạn xếp “nặng nề” vào từ ghép, vì tiếng “nề” cũng là một từ có nghĩa (thợ nề). Bài này tách từng tiếng để thấy vì sao nặng nề là từ láy, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Nặng nề là từ láy, cụ thể là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu n, chỉ tiếng “nặng” mang nghĩa. ❌ Không phải từ ghép.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm. VD: Bước chân nặng nề vì mệt.
💡 Mẹo nhớ: hai tiếng cùng âm đầu N, “nề” không góp nghĩa → từ láy.
Vì sao “nặng nề” là từ láy?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Nặng | Nề |
|---|---|---|
| Âm đầu | n | n |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: có trọng lượng lớn | Có (thợ nề), nhưng là nghĩa khác hẳn |
| Góp nghĩa vào “nặng nề”? | ✅ Có, đây là tiếng gốc | ❌ Không |
Nghĩa của cả từ đến từ tiếng “nặng”. Tiếng “nề” chỉ lặp âm đầu n, cùng thanh trầm với “nặng”, làm cho cảm giác nặng thêm rõ. Chữ “nề” trong thợ nề (thợ xây, trát tường) hay trong nề nếp là những nghĩa khác, không liên quan đến nặng nề. Hai tiếng giống âm, chỉ một tiếng góp nghĩa → từ láy âm đầu (cách gọi lớp 4), hay láy bộ phận (cách gọi lớp 7).
Cùng kiểu “tiếng gốc đứng trước, tiếng sau lặp âm đầu” với nặng nề có chậm chạp, khó khăn, vui vẻ.
“Nặng nề” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Nặng nề có mấy cách dùng. Nói về vật: rất nặng, nặng trĩu (chiếc ba lô nặng nề). Nói về dáng đi, cử chỉ: chậm chạp, ì ạch, như mang vật nặng (bước chân nặng nề). Nói về không khí, tâm trạng, công việc: gây cảm giác khó chịu, đè nén, hoặc đòi hỏi nhiều sức lực (bầu không khí nặng nề, nhiệm vụ nặng nề).
Về từ loại, “nặng nề” là tính từ: thêm “rất”, “quá” phía trước vẫn nghe xuôi (rất nặng nề). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: bước chân nặng nề, thở nặng nề, không khí nặng nề, thiệt hại nặng nề, nhiệm vụ nặng nề.
- Gần nghĩa: nặng trĩu, nặng nhọc, ì ạch.
- Trái nghĩa: nhẹ nhàng, nhẹ nhõm, thanh thoát.
Đặt câu với “nặng nề”
- Bước chân ông nặng nề vì mệt.
- Chú voi nặng nề bước qua con suối.
- Cơn bão gây thiệt hại nặng nề cho làng chài.
- Bị điểm kém, em thấy lòng nặng nề suốt cả buổi chiều.
- Sau cuộc cãi nhau, không khí trong phòng trở nên nặng nề.
Câu 1 và 2 tả dáng đi chậm chạp, nặng nhọc; câu 3 nói mức độ thiệt hại lớn; câu 4 và 5 tả tâm trạng, bầu không khí khó chịu.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép có tiếng “nặng”, “nhẹ”
| Từ | Tiếng thứ hai | Xếp loại |
|---|---|---|
| nặng nề | “nề” không góp nghĩa | Từ láy âm đầu |
| nặng nhọc | “nhọc” có nghĩa (mệt nhọc) | Từ ghép |
| nhẹ nhàng | “nhàng” không có nghĩa, lặp âm nh | Từ láy âm đầu |
| nhẹ nhõm | “nhõm” không có nghĩa, lặp âm nh | Từ láy âm đầu |
Cặp trái nghĩa nặng nề – nhẹ nhàng cùng là từ láy âm đầu, rất dễ nhớ. Còn nặng nhọc là từ ghép, vì “nhọc” (mệt nhọc) có nghĩa riêng.
Mẹo 1 – Hỏi “góp nghĩa” chứ không hỏi “có nghĩa”: “nề” đứng riêng có nghĩa (thợ nề) nhưng không góp nghĩa vào “nặng nề”, nên từ vẫn là từ láy.
Mẹo 2 – Nhớ theo cặp trái nghĩa: nặng nề – nhẹ nhàng đều là từ láy âm đầu (n – n, nh – nh).
Mẹo 3 – Tiếng sau có nghĩa riêng là từ ghép: nặng nhọc (nhọc là mệt) khác nặng nề.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Con trâu kéo cày nặng nề.
- Công việc ngoài đồng rất nặng nhọc.
- Mẹ nhẹ nhàng đắp chăn cho em.
- Làm xong bài, em thấy nhẹ nhõm hẳn.
- Trưa hè nóng nực, cả nhà bật quạt.
Xem đáp án
- Từ láy âm đầu: “nặng” có nghĩa, “nề” chỉ lặp âm n.
- Từ ghép: “nặng” và “nhọc” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “nhẹ” có nghĩa, “nhàng” chỉ lặp âm nh.
- Từ láy âm đầu: “nhẹ” có nghĩa, “nhõm” chỉ lặp âm nh.
- Từ ghép: trùng âm đầu n như nặng nề, nhưng “nực” cũng có nghĩa (nóng bức).
Câu hỏi thường gặp
Nặng nề là từ láy gì?
Nặng nề là từ láy âm đầu (lặp âm n). Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Nặng nề là từ loại gì?
Nặng nề là tính từ, chỉ đặc điểm: rất nặng, chậm chạp, hoặc gây cảm giác khó chịu. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
“Nề” trong nặng nề có phải là thợ nề không?
Không. “Nề” ở đây chỉ lặp âm đầu n với “nặng”, không mang nghĩa thợ nề hay nề nếp.
Từ trái nghĩa với nặng nề là gì?
Hay dùng là nhẹ nhàng, nhẹ nhõm. Cả hai cũng là từ láy âm đầu như nặng nề.
