Khó khăn là từ láy hay từ ghép? Láy gì, từ loại gì?

“Khó khăn” là từ ai cũng dùng hằng ngày, nhưng khi phải xếp vào từ láy hay từ ghép thì nhiều bạn lại do dự. Nguyên nhân là tiếng “khăn” đứng riêng cũng có nghĩa: cái khăn, khăn quàng. Vậy “khó khăn” có phải được ghép từ “khó” và “khăn” không? Cùng tách từng tiếng như các bài khác trong mục từ láy.

✅ Khó khăn là từ láy, cụ thể là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu kh, chỉ tiếng “khó” mang nghĩa. ❌ Không phải từ ghép.

Từ loại: tính từ (cuộc sống khó khăn); trong “vượt qua khó khăn” được dùng như danh từ. VD: Dù gặp khó khăn, bạn ấy vẫn không bỏ cuộc.

💡 Mẹo nhớ: hai tiếng cùng âm đầu KH, “khăn” không góp nghĩa (không phải cái khăn) → từ láy.

Vì sao “khó khăn” là từ láy?

Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:

Tiêu chí	Khó	Khăn
Âm đầu	kh	kh
Đứng riêng có nghĩa không?	Có: không dễ, phải tốn công	Có (cái khăn), nhưng là nghĩa khác hẳn
Góp nghĩa vào “khó khăn”?	✅ Có, đây là tiếng gốc	❌ Không

“Khó khăn” không có nghĩa là “khó” cộng với “cái khăn”. Toàn bộ nghĩa của từ đến từ tiếng “khó”; tiếng “khăn” chỉ lặp lại âm đầu kh để từ nghe tròn hơn, nhấn mạnh hơn. Tiếng này chỉ trùng âm với chữ khăn trong khăn mặt, khăn quàng, giống như “vẻ” trong vui vẻ không mang nghĩa “dáng vẻ”.

Theo cách gọi ở lớp 4, đây là láy âm đầu: hai tiếng giống nhau ở âm đầu, khác vần (o – ăn). Lớp 7 xếp vào láy bộ phận, vì chỉ một phần của tiếng được lặp lại.

Từ trái nghĩa của nó, “dễ dàng”, cũng được tạo theo cách này: “dễ” có nghĩa, “dàng” chỉ lặp âm đầu d. Cặp trái nghĩa khó khăn – dễ dàng đều là từ láy âm đầu, rất dễ nhớ.

“Khó khăn” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?

Khó khăn chỉ tình trạng có nhiều trở ngại hoặc thiếu thốn, phải bỏ nhiều công sức mới vượt qua được. Từ này dùng cho công việc (một nhiệm vụ khó khăn), cho hoàn cảnh sống (gia đình khó khăn) hay cho một giai đoạn (những ngày khó khăn).

Về từ loại, “khó khăn” chủ yếu là tính từ: thêm “rất”, “quá” vẫn xuôi (rất khó khăn, quá khó khăn). Khi đứng sau “những”, “mọi”, “sự” hoặc sau các động từ “gặp”, “vượt qua”, “khắc phục”, nó được dùng như danh từ, chỉ chính những trở ngại đó: những khó khăn ban đầu, vượt qua mọi khó khăn.

Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, thì “khó khăn” trong câu “Cuộc sống còn khó khăn” thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.

Cụm từ hay gặp: gặp khó khăn, vượt qua khó khăn, khắc phục khó khăn, hoàn cảnh khó khăn, giai đoạn khó khăn.
Gần nghĩa: gian nan, gian khổ, vất vả, trắc trở.
Trái nghĩa: dễ dàng, thuận lợi, suôn sẻ.

Đặt câu với “khó khăn”

Dù gặp khó khăn, bạn ấy vẫn không bỏ cuộc.
Những ngày đầu đi học xa nhà, em thấy việc gì cũng khó khăn.
Cả lớp góp sách vở tặng các bạn có hoàn cảnh khó khăn.
Nhờ thầy cô động viên, em đã vượt qua khó khăn trong việc học hành.
Con đường lên bản tuy khó khăn nhưng cảnh vật rất đẹp.

Ở câu 2, 3 và 5, “khó khăn” là tính từ, nêu đặc điểm của sự việc. Ở câu 1 và 4, nó đứng sau “gặp”, “vượt qua” nên được dùng như danh từ.

Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép qua “khó khăn”

Bẫy của từ này là tiếng “khăn” trùng với một từ có nghĩa. Cách gỡ là hỏi: tiếng đó có góp nghĩa vào cả từ không, chứ không chỉ hỏi nó có nghĩa khi đứng riêng hay không.

Từ	Tiếng thứ hai trong từ	Xếp loại
khó khăn	“khăn” không góp nghĩa	Từ láy âm đầu
dễ dàng	“dàng” không có nghĩa	Từ láy âm đầu
khó nhọc	“nhọc” có nghĩa (mệt nhọc)	Từ ghép
khó chịu	“chịu” có nghĩa	Từ ghép

Từ mơ màng cũng vậy: tiếng đầu mang nghĩa, tiếng sau chỉ lặp âm đầu, nên là từ láy.

Mẹo 1 – Hỏi “góp nghĩa” chứ không hỏi “có nghĩa”: “khăn” đứng riêng có nghĩa (cái khăn) nhưng không góp nghĩa vào “khó khăn”, nên từ vẫn là từ láy.

Mẹo 2 – Ghép nghĩa thử: nếu nghĩa của cả từ không phải là nghĩa tiếng thứ nhất cộng nghĩa tiếng thứ hai (khó + cái khăn) thì tiếng thứ hai chỉ lặp âm, từ đó là từ láy.

Mẹo 3 – Nhớ theo cặp trái nghĩa: khó khăn – dễ dàng đều là từ láy âm đầu (kh – kh, d – d).

Mẹo ghi nhớ: khó khăn có hai tiếng cùng âm đầu KH, “khăn” không góp nghĩa nên là từ láy âm đầu.

Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?

Gia đình bạn Lan đang gặp nhiều khó khăn.
Bài toán này em giải rất dễ dàng.
Bác nông dân làm việc khó nhọc suốt cả ngày.
Cả lớp vui vẻ chào đón bạn mới.
Bạn Nam giải quyết mọi việc rất khôn khéo.

Xem đáp án

Từ láy: “khó” có nghĩa, “khăn” chỉ lặp âm đầu kh.
Từ láy: “dễ” có nghĩa, “dàng” chỉ lặp âm đầu d.
Từ ghép: “khó” và “nhọc” (mệt nhọc) đều có nghĩa.
Từ láy: chỉ “vui” có nghĩa, “vẻ” lặp âm đầu v.
Từ ghép: trùng âm đầu kh như “khó khăn”, nhưng “khôn” và “khéo” đều có nghĩa.

Câu hỏi thường gặp

Khó khăn là từ láy gì?

Khó khăn là từ láy âm đầu (lặp âm kh). Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.

Khó khăn là từ loại gì?

Khó khăn chủ yếu là tính từ (cuộc sống khó khăn). Khi đứng sau “những”, “mọi” hoặc sau “gặp”, “vượt qua”, nó được dùng như danh từ (vượt qua mọi khó khăn).