“Cuối tuần em về thăm ông bà” là câu văn quen thuộc trong bài kể về gia đình. Trong bài tập, từ này hay được hỏi: ông bà là từ ghép gì, đẳng lập hay chính phụ, tổng hợp hay phân loại? Bài này trả lời từng bước, kèm cách phân biệt với ông nội, bà ngoại, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Ông bà là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “ông” và “bà” đều có nghĩa, ngang hàng nhau. ❌ Không phải từ ghép chính phụ, cũng không phải từ láy.
Từ loại: danh từ, chỉ người. VD: Cuối tuần em về thăm ông bà.
💡 Mẹo nhớ: “ông” và “bà” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “ông bà” là từ ghép đẳng lập?
Bước 1 – Từ láy hay từ ghép? Tách hai tiếng ra:
| Tiêu chí | Ông | Bà |
|---|---|---|
| Âm đầu, vần | không có + ông | b + a |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: người sinh ra bố hoặc mẹ (người nam) | Có: người sinh ra bố hoặc mẹ (người nữ) |
| Góp nghĩa vào “ông bà”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng không lặp âm: “ông” không có phụ âm đầu, “bà” có âm đầu b; vần cũng khác (ông – a). Cả hai đều có nghĩa rõ ràng: “ông” và “bà” là người sinh ra bố mẹ mình. Không lặp âm và đều có nghĩa, nên ông bà là từ ghép, không thể là từ láy.
Bước 2 – Ghép kiểu gì? Ông bà không phải “một loại ông” hay “một loại bà”. Hai tiếng ngang hàng, gộp lại thành nghĩa chung: cả ông và bà, rộng ra là thế hệ trước, tổ tiên, giống cách nhà cửa chỉ chung nhà ở. Vì vậy đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Cùng kiểu “gộp hai người thân thành tên gọi chung” với ông bà có cha mẹ, anh em, và họ hàng.
“Ông bà” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Ông bà có ba cách dùng. Thứ nhất: ông và bà của mình (ông bà nội, ông bà ngoại). Thứ hai: tổ tiên, những người đi trước (ông bà ta có câu…). Thứ ba: cách gọi một cặp vợ chồng đã có tuổi (ông bà hàng xóm). Với nhiều bạn nhỏ, ông bà là những người luôn che chở, yêu thương con cháu.
Về từ loại, “ông bà” là danh từ, chỉ người: có thể đứng sau “thăm”, “của” (thăm ông bà). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ sự vật (chỉ người).
- Cụm từ hay gặp: ông bà nội, ông bà ngoại, thăm ông bà, ông bà tổ tiên, ông bà ta có câu.
- Gần nghĩa: tổ tiên, người xưa (nghĩa 2).
Đặt câu với “ông bà”
- Cuối tuần em về thăm ông bà.
- Tết đến, cả nhà quây quần bên ông bà nội.
- Ông bà ta có câu: “Uống nước nhớ nguồn.”
- Ông bà ngoại em sống ở một làng nhỏ ven sông.
- Ông bà hàng xóm rất quý lũ trẻ trong xóm.
Câu 1, 2 và 4 nói về ông bà của mình; câu 3 dùng nghĩa tổ tiên, người xưa; câu 5 nói về một cặp vợ chồng đã có tuổi.
Mẹo phân biệt ông bà với ông nội, bà ngoại
| Từ | Nghĩa | Xếp loại |
|---|---|---|
| ông bà | cả ông và bà nói chung | Ghép đẳng lập (tổng hợp) |
| cha mẹ | cả cha và mẹ nói chung | Ghép đẳng lập (tổng hợp) |
| ông nội | một kiểu ông: bố của bố | Ghép chính phụ (phân loại) |
| bà ngoại | một kiểu bà: mẹ của mẹ | Ghép chính phụ (phân loại) |
Ông bà, cha mẹ gộp hai người ngang hàng nên là ghép đẳng lập. Ông nội, bà ngoại thì có tiếng chính (ông, bà) và tiếng phụ (nội, ngoại) cho biết bên nào, nên là ghép chính phụ.
Mẹo 1 – Hai người thân gộp lại → ghép đẳng lập: ông bà, cha mẹ, anh em.
Mẹo 2 – Hỏi “một kiểu… không?”: ông nội là một kiểu ông (bên nội) → chính phụ; ông bà thì không.
Mẹo 3 – Không lặp âm thì không phải từ láy: ông – bà khác âm đầu và khác vần.
Bài tập: Từ nào là từ ghép đẳng lập, từ nào là từ ghép chính phụ?
- ông bà
- ông nội
- cha mẹ
- bà ngoại
- anh em
Xem đáp án
- Đẳng lập: “ông” và “bà” ngang hàng, chỉ chung cả hai.
- Chính phụ: “ông” là tiếng chính, “nội” cho biết bên nội.
- Đẳng lập: “cha” và “mẹ” ngang hàng.
- Chính phụ: “bà” là tiếng chính, “ngoại” cho biết bên ngoại.
- Đẳng lập: “anh” và “em” ngang hàng, chỉ chung anh chị em. Câu này dễ nhầm vì hai tiếng cùng không có phụ âm đầu, nghe như từ láy.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà là từ ghép gì?
Ông bà là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng ngang hàng, nghĩa chung là cả ông và bà.
Ông bà là từ ghép tổng hợp hay phân loại?
Ông bà là từ ghép tổng hợp, vì nó chỉ chung cả ông và bà, không chỉ một người riêng.
Ông bà có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng khác âm đầu, khác vần, và cả hai đều có nghĩa, nên đây là từ ghép.
Ông bà là từ loại gì?
Ông bà là danh từ, chỉ người. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ sự vật (chỉ người).
