“Bố em làm việc ở nhà máy” là câu văn quen thuộc khi giới thiệu nghề của bố mẹ. Trong bài tập, từ này hay được hỏi: nhà máy là từ ghép gì, đẳng lập hay chính phụ? Đây cũng là một từ có trong bài tập phân loại từ ghép của sách Ngữ văn 7, và rất dễ lẫn với “nhà cửa”. Bài này trả lời từng bước, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Nhà máy là từ ghép chính phụ (lớp 4–5 gọi là từ ghép phân loại): “nhà” là tiếng chính, “máy” bổ sung nghĩa (nơi đặt máy móc). ❌ Không phải từ ghép đẳng lập, cũng không phải từ láy.
Từ loại: danh từ, chỉ sự vật (nơi chốn). VD: Bố em làm việc ở nhà máy.
💡 Mẹo nhớ: “nhà” là tiếng chính, “máy” bổ sung nghĩa cho “nhà” → từ ghép chính phụ.
Vì sao “nhà máy” là từ ghép chính phụ?
Bước 1 – Từ láy hay từ ghép? Tách hai tiếng ra:
| Tiêu chí | Nhà | Máy |
|---|---|---|
| Âm đầu, vần | nh + a | m + ay |
| Nghĩa trong từ | công trình xây dựng có mái, tường | máy móc dùng để sản xuất |
| Vai trò trong từ | tiếng chính | bổ sung nghĩa: loại nhà nào |
Hai tiếng không lặp âm: khác âm đầu (nh – m), khác vần (a – ay). Cả hai đều có nghĩa rõ ràng: “nhà” là công trình có mái, có tường; “máy” là máy móc. Không lặp âm và đều có nghĩa, nên nhà máy là từ ghép, không thể là từ láy.
Bước 2 – Ghép kiểu gì? “Nhà” là tiếng chính, “máy” đứng sau cho biết đây là loại nhà nào: nơi đặt máy móc để làm ra sản phẩm. Nhà máy là “một loại nhà”, khác với nhà ở, nhà ăn, nhà kho. Vì vậy đây là từ ghép chính phụ (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép phân loại (cách gọi lớp 4–5).
Đáp án bài tập trong sách giáo khoa cũng xếp như vậy: trong bài tập phân loại của bài “Từ ghép” (Ngữ văn 7, sách cũ), nhà máy được xếp vào nhóm chính phụ, cùng với nhà ăn và xanh ngắt.
“Nhà máy” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Nhà máy là nơi có nhiều máy móc, nhiều công nhân làm việc để sản xuất ra sản phẩm với số lượng lớn: nhà máy dệt, nhà máy điện, nhà máy đường, nhà máy nước.
Về từ loại, “nhà máy” là danh từ: có thể đứng sau “một”, “những”, “các” (các nhà máy). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ sự vật (nơi chốn).
- Cụm từ hay gặp: nhà máy dệt, nhà máy điện, nhà máy đường, công nhân nhà máy, xây nhà máy.
- Gần nghĩa: xí nghiệp, xưởng, công xưởng.
Đặt câu với “nhà máy”
- Bố em làm việc ở nhà máy.
- Nhà máy dệt đầu thị trấn có hàng trăm công nhân.
- Nhà máy nước cung cấp nước sạch cho cả thành phố.
- Ống khói nhà máy nhả khói lên trời mỗi sáng.
- Thị trấn sẽ xây thêm một nhà máy đường mới.
Ở cả năm câu, nhà máy đều chỉ nơi có máy móc sản xuất ra sản phẩm.
Mẹo phân biệt các từ có tiếng “nhà”
| Từ | Nghĩa | Xếp loại |
|---|---|---|
| nhà máy | một loại nhà: nơi đặt máy móc sản xuất | Ghép chính phụ (phân loại) |
| nhà ăn | một loại nhà: nơi ăn uống chung | Ghép chính phụ (phân loại) |
| nhà kho | một loại nhà: nơi chứa đồ | Ghép chính phụ (phân loại) |
| nhà cửa | nhà ở nói chung | Ghép đẳng lập (tổng hợp) |
Nhà máy, nhà ăn, nhà kho đều là “một loại nhà” nên là ghép chính phụ. Nhà cửa thì gộp “nhà” và “cửa” ngang hàng, chỉ chung nhà ở, nên là ghép đẳng lập. Cách thử: hỏi “đây có phải một loại nhà không?”. Nhà máy, nhà ăn, nhà kho đều trả lời được “có”; nhà cửa thì không, vì nó chỉ chung nhà ở.
Mẹo 1 – Hỏi “một loại… không?”: nhà máy là một loại nhà (nơi đặt máy) → chính phụ.
Mẹo 2 – Tiếng chính đứng trước: nhà máy, nhà ăn, nhà kho đều có “nhà” là tiếng chính, tiếng sau chỉ loại nhà.
Mẹo 3 – Nhà máy là chính phụ, nhà cửa là đẳng lập: cùng tiếng “nhà”, nhưng “cửa” ngang hàng với “nhà”.
Bài tập: Từ nào là từ ghép chính phụ, từ nào là từ ghép đẳng lập?
- nhà máy
- nhà cửa
- nhà ăn
- xe máy
- xe cộ
Xem đáp án
- Chính phụ: một loại nhà, “nhà” là tiếng chính, “máy” chỉ loại nhà.
- Đẳng lập: “nhà” và “cửa” ngang hàng, chỉ chung nhà ở.
- Chính phụ: một loại nhà dùng để ăn uống chung.
- Chính phụ: một loại xe, “xe” là tiếng chính, “máy” chỉ loại xe.
- Đẳng lập: chỉ chung các loại xe. Câu này dễ nhầm vì có tiếng “xe” như xe máy, nhưng xe cộ không phải một loại xe nào.
Câu hỏi thường gặp
Nhà máy là từ ghép gì?
Nhà máy là từ ghép chính phụ: “nhà” là tiếng chính, “máy” bổ sung nghĩa. Lớp 4–5 gọi đây là từ ghép phân loại.
Nhà máy là từ ghép đẳng lập hay chính phụ?
Nhà máy là từ ghép chính phụ, vì nó là một loại nhà (nơi đặt máy móc sản xuất).
Nhà máy có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng khác âm đầu (nh – m), khác vần (a – ay), và cả hai đều có nghĩa, nên đây là từ ghép.
Nhà máy là từ loại gì?
Nhà máy là danh từ, chỉ nơi sản xuất có nhiều máy móc. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ sự vật.
