“Đó là một việc làm ngu ngốc” là câu nói quen thuộc khi chê một hành động thiếu suy nghĩ. Hai tiếng “ngu” và “ngốc” cùng âm đầu ng, đọc lên rất giống từ láy, nên nhiều bạn xếp nhầm. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Ngu ngốc là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “ngu” và “ngốc” đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng âm đầu ng.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm. VD: Đó là một việc làm ngu ngốc.
💡 Mẹo nhớ: trùng âm (cùng âm đầu NG) nhưng “ngu” và “ngốc” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “ngu ngốc” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Ngu | Ngốc |
|---|---|---|
| Âm đầu | ng | ng |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: kém hiểu biết, chậm hiểu (ngu dốt) | Có: khờ, kém hiểu biết (đồ ngốc, ngốc nghếch) |
| Góp nghĩa vào “ngu ngốc”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng giống nhau ở âm đầu ng, nhưng cả hai đều có nghĩa riêng và đều góp vào nghĩa của từ: “ngu” là kém hiểu biết, “ngốc” là khờ khạo. Thử nói riêng từng tiếng: “cậu ấy ngu quá”, “cậu ấy ngốc quá”, câu nào cũng có nghĩa. Ở từ láy, thường chỉ một tiếng có nghĩa (hoặc không tiếng nào có nghĩa); ở đây cả hai đều có, nên ngu ngốc là từ ghép. Việc trùng âm đầu chỉ là tình cờ.
Hai tiếng lại gần nghĩa, ngang hàng nhau, ghép lại thành nghĩa chung (kém hiểu biết, thiếu suy nghĩ). Vì vậy đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
Cùng kiểu “trùng âm đầu mà vẫn là từ ghép” với ngu ngốc có mong muốn (m), tươi tốt (t), giam giữ (gi).
“Ngu ngốc” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Ngu ngốc nghĩa là kém hiểu biết, chậm hiểu, hoặc hành động thiếu suy nghĩ. Đây là từ có ý chê, khá nặng, nên khi nói với người khác cần cẩn thận; trong văn viết, nó hay dùng để chê một việc làm, một quyết định (việc làm ngu ngốc, sai lầm ngu ngốc).
Về từ loại, “ngu ngốc” là tính từ: thêm “rất”, “thật” phía trước vẫn nghe xuôi (thật ngu ngốc). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: việc làm ngu ngốc, sai lầm ngu ngốc, câu hỏi ngu ngốc, hành động ngu ngốc.
- Gần nghĩa: ngu dốt, ngốc nghếch, khờ dại, dại dột.
- Trái nghĩa: thông minh, khôn ngoan, sáng dạ.
Đặt câu với “ngu ngốc”
- Đó là một việc làm ngu ngốc.
- Chú cáo trong truyện bị lừa vì một sai lầm ngu ngốc.
- Em hối hận vì đã có hành động ngu ngốc như vậy.
- Đừng nghĩ câu hỏi của mình là ngu ngốc, cứ hỏi cô giáo nhé.
- Chạy ra đường lúc mưa bão là việc rất ngu ngốc.
Ở cả năm câu, ngu ngốc đều chê một việc làm, một ý nghĩ thiếu suy xét.
Mẹo phân biệt từ ghép trùng âm đầu với từ láy
| Từ | Tiếng thứ hai đứng riêng | Xếp loại |
|---|---|---|
| ngu ngốc | có nghĩa: khờ, kém hiểu biết | Từ ghép đẳng lập |
| ngốc nghếch | “nghếch” không có nghĩa riêng | Từ láy âm đầu (ng – ngh) |
| mong muốn | có nghĩa: muốn | Từ ghép đẳng lập |
| ngây ngô | “ngô” (bắp ngô) không góp nghĩa | Từ láy âm đầu |
Ngu ngốc và ngốc nghếch cùng có tiếng “ngốc”, cùng lặp âm /ŋ/ (ng và ngh là một âm), nhưng khác loại: “ngu” có nghĩa nên ngu ngốc là từ ghép; “nghếch” không có nghĩa riêng nên ngốc nghếch là từ láy.
Mẹo 1 – Thấy trùng âm đầu, đừng vội kết luận là từ láy: tách từng tiếng, nếu cả hai đều có nghĩa thì là từ ghép (ngu ngốc, mong muốn, giam giữ).
Mẹo 2 – Thử nói riêng từng tiếng: “ngu quá”, “ngốc quá” đều có nghĩa → từ ghép; “nghếch quá” không có nghĩa → ngốc nghếch là từ láy.
Mẹo 3 – Hai tiếng gần nghĩa, ngang hàng → đẳng lập: ngu + ngốc, mong + muốn đều là ghép đẳng lập.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Đó là một việc làm ngu ngốc.
- Chú hề làm mặt ngốc nghếch khiến cả lớp bật cười.
- Em mong muốn được đi thăm Hà Nội.
- Đôi mắt em bé nhìn ngây thơ.
- Chú nai con ngơ ngác nhìn quanh khu rừng.
Xem đáp án
- Từ ghép đẳng lập: “ngu” và “ngốc” đều có nghĩa, dù cùng âm đầu ng.
- Từ láy âm đầu: “ngốc” có nghĩa, “nghếch” chỉ lặp âm /ŋ/ (ng – ngh).
- Từ ghép đẳng lập: “mong” và “muốn” đều có nghĩa, dù cùng âm đầu m.
- Từ ghép: “ngây” và “thơ” đều góp nghĩa, không lặp âm.
- Từ láy âm đầu: hai tiếng lặp âm ng (ngơ – ngác). Câu này dễ nhầm vì cùng âm đầu ng như ngu ngốc nhưng lại là từ láy.
Câu hỏi thường gặp
Ngu ngốc là từ ghép gì?
Ngu ngốc là từ ghép đẳng lập: hai tiếng ngang hàng, cùng có nghĩa. Lớp 4–5 gọi đây là từ ghép tổng hợp.
Ngu ngốc có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng cùng âm đầu ng, nhưng cả “ngu” và “ngốc” đều có nghĩa, nên đây là từ ghép.
Ngu ngốc là từ loại gì?
Ngu ngốc là tính từ, chỉ đặc điểm kém hiểu biết, thiếu suy nghĩ. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
Ngu ngốc và ngốc nghếch khác nhau thế nào?
Ngu ngốc là từ ghép, ý chê nặng. Ngốc nghếch là từ láy, ý nhẹ hơn, đôi khi đùa vui, trìu mến (cậu bé ngốc nghếch).
