“Nụ cười ngây thơ của em bé” là câu văn quen thuộc khi tả trẻ nhỏ. Khi gặp câu hỏi “ngây thơ là từ ghép hay từ láy”, nhiều bạn lúng túng vì tiếng “ngây” hiếm khi đứng một mình, còn “thơ” lại dễ làm ta nghĩ đến bài thơ. Bài này giải thích nghĩa từng tiếng và cách xếp, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Ngây thơ là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “ngây” (chưa hiểu biết) và “thơ” (còn nhỏ, như thơ ấu) đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, vì hai tiếng không lặp âm.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm. VD: Nụ cười ngây thơ của em bé.
💡 Mẹo nhớ: “ngây” và “thơ” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “ngây thơ” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra và xét từng điều kiện:
| Tiêu chí | Ngây | Thơ |
|---|---|---|
| Âm đầu, vần | ng + ây | th + ơ |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: ngơ ngẩn, chưa hiểu biết (ngây người, ngây ngô) | Có: còn nhỏ, non trẻ (tuổi thơ, thơ ấu) |
| Góp nghĩa vào “ngây thơ”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng khác cả âm đầu (ng – th) lẫn vần (ây – ơ), nên ngây thơ không thể là từ láy. Cả hai đều có nghĩa: “ngây” là chưa hiểu biết, như trong ngây ngô; “thơ” ở đây là còn nhỏ, non trẻ, như trong tuổi thơ, thơ ấu (không phải bài thơ). Ghép lại, ngây thơ là còn nhỏ dại, trong sáng, chưa hiểu biết nhiều. Nghĩa của từ được ghép từ nghĩa hai tiếng, nên đây là từ ghép.
Hai tiếng ngang hàng, nghĩa chung khái quát hơn từng tiếng, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5). Đảo thành “thơ ngây” vẫn dùng được (tuổi thơ ngây), giống tươi tốt – tốt tươi.
“Ngây thơ” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Ngây thơ có hai nghĩa. Nghĩa khen: nhỏ dại, hồn nhiên, trong sáng, chưa bị tác động bởi chuyện đời (nụ cười ngây thơ, đôi mắt ngây thơ). Nghĩa chê nhẹ: quá ít hiểu biết, dễ tin, dễ bị lừa do còn non trẻ, ít kinh nghiệm (suy nghĩ ngây thơ).
Về từ loại, “ngây thơ” là tính từ: thêm “rất”, “thật” phía trước vẫn nghe xuôi (thật ngây thơ). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: nụ cười ngây thơ, đôi mắt ngây thơ, tuổi thơ ngây, suy nghĩ ngây thơ.
- Gần nghĩa: hồn nhiên, trong trắng, ngây ngô, non nớt.
- Trái nghĩa: từng trải, sành sỏi, già dặn.
Đặt câu với “ngây thơ”
- Nụ cười ngây thơ của em bé làm cả nhà vui.
- Đôi mắt ngây thơ của cô bé nhìn mọi thứ đầy tò mò.
- Ngày ấy, em ngây thơ tin rằng ông già Noel có thật.
- Đừng ngây thơ tin mọi lời quảng cáo trên mạng.
- Bà luôn nhớ về tuổi thơ ngây bên bờ sông quê.
Câu 1, 2 và 5 dùng ngây thơ với ý khen, trong sáng; câu 3 và 4 dùng với ý ít hiểu biết, dễ tin.
Mẹo phân biệt từ ghép và từ láy có tiếng “ngây”, “thơ”
| Từ | Cách tạo | Xếp loại |
|---|---|---|
| ngây thơ | “ngây” và “thơ” đều có nghĩa, không lặp âm | Từ ghép |
| thơ ngây | đảo trật tự của ngây thơ | Từ ghép |
| ngây ngô | “ngây” có nghĩa, “ngô” lặp âm ng (không phải bắp ngô) | Từ láy âm đầu |
| non nớt | “non” có nghĩa, “nớt” lặp âm n | Từ láy âm đầu |
Ngây thơ và ngây ngô cùng có tiếng “ngây” nhưng khác loại: “ngô” chỉ lặp âm đầu ng nên ngây ngô là từ láy; “thơ” có nghĩa (thơ ấu) và không lặp âm nên ngây thơ là từ ghép. Tương tự, nhỏ nhắn là từ láy vì “nhắn” chỉ lặp âm.
Mẹo 1 – Không lặp âm thì không phải từ láy: ngây thơ khác cả âm đầu (ng – th) lẫn vần (ây – ơ) → không thể là từ láy.
Mẹo 2 – “Thơ” là thơ ấu, không phải bài thơ: nhớ cụm tuổi thơ, thơ ấu để thấy “thơ” có nghĩa là còn nhỏ.
Mẹo 3 – Đảo được, nghĩa không đổi: ngây thơ – thơ ngây đều dùng được, dấu hiệu thường gặp của từ ghép đẳng lập.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Nụ cười ngây thơ của em bé.
- Câu hỏi ngây ngô làm cả nhà bật cười.
- Bà nhớ mãi tuổi thơ ngây bên bờ sông.
- Em bé còn non nớt, chưa biết gì.
- Bạn Nam là người rất thành thật.
Xem đáp án
- Từ ghép: “ngây” và “thơ” (thơ ấu) đều có nghĩa, không lặp âm.
- Từ láy âm đầu: “ngây” có nghĩa, “ngô” chỉ lặp âm ng.
- Từ ghép: “thơ ngây” là “ngây thơ” đảo trật tự.
- Từ láy âm đầu: “non” có nghĩa, “nớt” chỉ lặp âm n.
- Từ ghép: trùng âm đầu th, nhưng “thành” (thật lòng) và “thật” đều có nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Ngây thơ là từ ghép gì?
Ngây thơ là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng ngang hàng, cùng góp nghĩa.
Vì sao ngây thơ không phải từ láy?
Vì hai tiếng không lặp âm đầu hay vần (ngây – thơ), và cả “ngây” lẫn “thơ” đều có nghĩa.
“Thơ” trong ngây thơ nghĩa là gì?
“Thơ” ở đây là còn nhỏ, non trẻ, như trong tuổi thơ, thơ ấu. Nó không mang nghĩa bài thơ.
Ngây thơ và ngây ngô khác nhau thế nào?
Ngây thơ thường mang ý khen: trong sáng, hồn nhiên (nụ cười ngây thơ) và là từ ghép. Ngây ngô mang ý chê: khờ khạo, thiếu hiểu biết (câu hỏi ngây ngô) và là từ láy.
