“Trời nắng nôi thế này, ra đường nhớ đội mũ” là lời dặn quen thuộc của ông bà, cha mẹ. Khi làm bài tập, nhiều bạn phân vân “nắng nôi” là từ ghép hay từ láy, vì tiếng “nôi” cũng là một từ có nghĩa (cái nôi). Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Nắng nôi là từ láy, cụ thể là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu n, chỉ tiếng “nắng” mang nghĩa. ❌ Không phải từ ghép.
Từ loại: Wiktionary ghi là danh từ (nắng nói chung); trong câu “trời nắng nôi” nó dùng để tả thời tiết. VD: Trời nắng nôi thế này, ra đường nhớ đội mũ.
💡 Mẹo nhớ: hai tiếng cùng âm đầu N, “nôi” không góp nghĩa → từ láy.
Vì sao “nắng nôi” là từ láy?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Nắng | Nôi |
|---|---|---|
| Âm đầu | n | n |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: ánh mặt trời (trời nắng) | Có (cái nôi của em bé), nhưng là nghĩa khác hẳn |
| Góp nghĩa vào “nắng nôi”? | ✅ Có, đây là tiếng gốc | ❌ Không |
Nghĩa của cả từ đến từ tiếng “nắng”. Tiếng “nôi” chỉ lặp âm đầu n; nó không mang nghĩa cái nôi ru em bé. Khi đi cùng “nắng”, nó làm nghĩa của từ rộng ra: không chỉ một tia nắng mà là cái nắng nói chung, thường là nắng gắt, oi bức. Hai tiếng giống âm, chỉ một tiếng góp nghĩa → từ láy âm đầu (cách gọi lớp 4), hay láy bộ phận (cách gọi lớp 7).
Cùng kiểu láy âm đầu n với nắng nôi có nói năng, nặng nề, nồng nàn.
“Nắng nôi” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Nắng nôi nghĩa là nắng nói chung, thường hàm ý nắng gắt, nóng bức, khiến người ta ngại ra đường. Từ này mang sắc thái khẩu ngữ, hay gặp trong lời dặn dò, than thở (nắng nôi thế này, giữa trưa nắng nôi).
Về từ loại, Wiktionary tiếng Việt ghi “nắng nôi” là danh từ, nghĩa là “nắng nói chung”. Trong câu “trời nắng nôi thế này”, nó đứng sau “trời” để tả thời tiết, giống cách “nắng” đứng trong “trời nắng”. Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, cần xem câu cụ thể: chỉ cái nắng thì là sự vật (hiện tượng), tả trời nắng thì gần với đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: trời nắng nôi, nắng nôi thế này, giữa trưa nắng nôi, nắng nôi gay gắt.
- Gần nghĩa: nắng gắt, nắng nóng, oi bức.
- Trái nghĩa: mát mẻ, râm mát.
Đặt câu với “nắng nôi”
- Trời nắng nôi thế này, ra đường nhớ đội mũ.
- Giữa trưa nắng nôi, bác nông dân vẫn cặm cụi ngoài đồng.
- Nắng nôi kéo dài khiến ruộng đồng nứt nẻ.
- Mẹ dặn: “Nắng nôi thế, con đừng chạy chơi ngoài sân.”
- Dù nắng nôi hay mưa gió, chú bưu tá vẫn đi giao thư đều đặn.
Ở cả năm câu, nắng nôi đều chỉ cái nắng gắt, nóng bức, thường kèm ý ngại ngần hay lo lắng.
Mẹo phân biệt các từ có tiếng “nắng”
| Từ | Tiếng còn lại | Xếp loại |
|---|---|---|
| nắng nôi | “nôi” chỉ lặp âm đầu n | Từ láy âm đầu |
| nắng gắt | “gắt” làm rõ: nắng dữ dội | Từ ghép chính phụ |
| nắng mưa | “mưa” có nghĩa, ngang hàng | Từ ghép đẳng lập |
| mưa gió | “mưa” và “gió” đều có nghĩa | Từ ghép đẳng lập |
Nắng gắt là “một kiểu nắng”, nắng mưa gộp hai hiện tượng ngang hàng, nên cả hai là từ ghép. Nắng nôi khác ở chỗ tiếng “nôi” không góp nghĩa, chỉ lặp âm n, nên là từ láy.
Mẹo 1 – Hỏi “góp nghĩa” chứ không hỏi “có nghĩa”: “nôi” đứng riêng có nghĩa (cái nôi) nhưng không góp nghĩa vào nắng nôi, giống “khăn” trong khó khăn.
Mẹo 2 – Tìm tiếng gốc: “nắng” mang nghĩa chính, “nôi” chỉ lặp âm n.
Mẹo 3 – Láy làm nghĩa rộng ra: nắng nôi là nắng nói chung, giống “nói năng” là nói nói chung.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Trời nắng nôi thế này, ra đường nhớ đội mũ.
- Giữa trưa, nắng gắt như đổ lửa.
- Ông bà trải qua bao nắng mưa mới dựng được ngôi nhà.
- Em nói năng lễ phép với người lớn.
- Bố mẹ làm lụng nặng nhọc để nuôi con.
Xem đáp án
- Từ láy âm đầu: “nắng” có nghĩa, “nôi” chỉ lặp âm n.
- Từ ghép chính phụ: “nắng” là tiếng chính, “gắt” làm rõ: nắng dữ dội.
- Từ ghép đẳng lập: “nắng” và “mưa” đều có nghĩa, ngang hàng.
- Từ láy âm đầu: “nói” có nghĩa, “năng” chỉ lặp âm n.
- Từ ghép: “nặng” và “nhọc” (mệt) đều có nghĩa. Câu này dễ nhầm vì “nặng nhọc” nghe giống từ láy, nhưng hai tiếng khác âm đầu (n – nh).
Câu hỏi thường gặp
Nắng nôi là từ láy gì?
Nắng nôi là từ láy âm đầu (lặp âm n). Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Nắng nôi là từ loại gì?
Wiktionary tiếng Việt ghi nắng nôi là danh từ (nắng nói chung). Trong câu “trời nắng nôi”, nó dùng để tả thời tiết.
“Nôi” trong nắng nôi có phải cái nôi không?
Không. “Nôi” ở đây chỉ lặp âm đầu n với “nắng”, không mang nghĩa cái nôi ru em bé.
Nắng nôi có phải từ ghép không?
Không. Hai tiếng cùng âm đầu n, và chỉ “nắng” mang nghĩa; “nôi” không góp nghĩa vào từ, nên nắng nôi là từ láy chứ không phải từ ghép.
