“Bà mong mỏi con cháu về thăm”: “mong mỏi” là từ ghép hay từ láy? Hai tiếng cùng âm đầu m; “mỏi” đứng riêng là mệt, nhưng bà mong mỏi đâu phải vì mệt. Chính chỗ này làm các tài liệu xếp khác nhau. Bài này nêu cả hai cách xếp và cách trả lời khi làm bài, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Nên xếp mong mỏi là từ láy (láy âm đầu m): “mong” mang nghĩa, còn “mỏi” trong từ này không mang nghĩa mệt, chỉ lặp âm m và làm nỗi mong thêm tha thiết.
⚠️ Còn tranh cãi: có tài liệu xếp mong mỏi là từ ghép, vì “mỏi” có nghĩa khi đứng riêng, và có thể hiểu là mong lâu đến mỏi mòn.
Từ loại: động từ, chỉ hoạt động (trạng thái tình cảm). VD: Bà mong mỏi con cháu về thăm.
💡 Mẹo nhớ: cùng âm đầu M, “mỏi” ở đây không mang nghĩa mệt → nên xếp từ láy; có tài liệu xếp ghép vì “mỏi” có nghĩa khi đứng riêng.
Hai cách xếp “mong mỏi”
Từ ghép là từ có các tiếng gắn với nhau bằng nghĩa; từ láy là từ có các tiếng gắn với nhau bằng âm. Tách mong mỏi ra:
| Tiêu chí | Mong | Mỏi |
|---|---|---|
| Âm đầu | m | m |
| Đứng riêng có nghĩa không? | ✅ Có: muốn điều gì đó xảy ra | ✅ Có: mệt (mỏi chân, mỏi mắt) |
| Giữ nghĩa trong “mong mỏi”? | ✅ Có | ❌ Không mang nghĩa mệt (có ý kiến hiểu là chờ lâu đến mỏi mòn) |
Từ đó có hai cách xếp:
| Cách xếp | Vì sao |
|---|---|
| Từ láy âm đầu | Hai tiếng cùng âm đầu m; nghĩa cả từ (mong tha thiết) nằm ở “mong”, “mỏi” không giữ nghĩa mệt. |
| Từ ghép | “Mỏi” có nghĩa khi đứng riêng; có thể hiểu mong mỏi là mong đến mỏi mòn, nên có tài liệu xếp ghép. |
Tài liệu bồi dưỡng Tiếng Việt 4 nâng cao khuyên: với những từ chỉ còn một tiếng mang nghĩa, tiếng kia không còn nghĩa trong từ mà hai tiếng có quan hệ về âm, thì ở tiểu học nên xếp vào từ láy cho dễ phân biệt. Mong mỏi gần với trường hợp này, nên cách xếp láy dễ giải thích hơn.
Làm bài ở trường nên trả lời thế nào?
Hãy xếp mong mỏi là từ láy (láy âm đầu, lớp 7 gọi là láy bộ phận) và giải thích: “mong” mang nghĩa, “mỏi” không mang nghĩa mệt trong từ này, chỉ lặp âm m.
Nếu thầy cô lớp mình dạy mong mỏi là từ ghép thì làm theo, kèm giải thích “mỏi” có nghĩa (mong đến mỏi mòn). Đừng lẫn mong mỏi với mong muốn: “muốn” giữ nguyên nghĩa, nên mong muốn chắc chắn là từ ghép.
“Mong mỏi” nghĩa là gì?
Mong mỏi nghĩa là mong một cách tha thiết, thường là mong đã lâu. Wiktionary giải nghĩa là “mong tha thiết”, ví dụ “mong mỏi tin nhà”. So với “mong”, mong mỏi nặng tình hơn, gợi cảm giác chờ đợi khắc khoải.
Về từ loại, mong mỏi là động từ (Wiktionary ghi động từ), chỉ trạng thái tình cảm. Theo cách chia ở lớp 2–3, đây là từ chỉ hoạt động (trạng thái). Thử: “bà mong mỏi con cháu”, có người, vật đi kèm phía sau.
- Cụm từ hay gặp: mong mỏi tin nhà, mong mỏi con về, niềm mong mỏi, mong mỏi từng ngày.
- Gần nghĩa: mong chờ, mong ngóng, trông mong, mong muốn.
Đặt câu với “mong mỏi”
- Bà mong mỏi con cháu về thăm.
- Người lính nơi biên giới mong mỏi tin nhà.
- Cả làng mong mỏi một cơn mưa sau mấy tháng nắng hạn.
- Niềm mong mỏi của mẹ là con được bình an, chăm ngoan.
- Em mong mỏi từng ngày đến ngày nghỉ hè.
Câu 1, 2, 3 và 5 dùng mong mỏi như động từ; câu 4 có “niềm mong mỏi”, đi sau “niềm” nên cả cụm là danh từ.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép có tiếng “mong”
| Từ | Tiếng còn lại | Xếp loại |
|---|---|---|
| mong mỏi | “mỏi” không giữ nghĩa mệt | Nên xếp từ láy (có tài liệu xếp ghép) |
| mong muốn | “muốn” có nghĩa | Từ ghép đẳng lập |
| mong ước | “ước” có nghĩa | Từ ghép đẳng lập |
| mong chờ | “chờ” có nghĩa | Từ ghép |
Mẹo: đọc riêng tiếng thứ hai rồi hỏi “trong từ này nó còn giữ nghĩa ấy không?”. Mong muốn vẫn là “muốn”, mong ước vẫn là “ước” → từ ghép. Mong mỏi không còn nghĩa “mệt” → nghiêng về từ láy.
Mẹo 1 – Hỏi tiếng thứ hai còn giữ nghĩa không: “mỏi” trong mong mỏi không có nghĩa mệt → nên xếp từ láy.
Mẹo 2 – So với mong muốn, mong ước: “muốn”, “ước” giữ nguyên nghĩa → từ ghép.
Mẹo 3 – Còn tranh cãi: có tài liệu xếp ghép (hiểu là mong đến mỏi mòn); luôn giải thích kèm đáp án.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Bà mong mỏi con cháu về thăm.
- Em mong muốn trở thành cô giáo.
- Cả nhà mong chờ ngày bố về.
- Mong ước của em là được đi thăm biển.
- Đi bộ cả buổi, em thấy mỏi chân.
Xem đáp án
- Từ láy âm đầu (cách xếp nên dùng); có tài liệu xếp ghép.
- Từ ghép đẳng lập: “mong” và “muốn” đều có nghĩa.
- Từ ghép: “mong” và “chờ” đều có nghĩa.
- Từ ghép đẳng lập: “mong” và “ước” đều có nghĩa.
- Đây là từ đơn (một tiếng), không phải từ láy hay từ ghép: “mỏi” nghĩa là mệt. Câu này dễ lừa vì “mỏi” cũng có trong mong mỏi, nhưng ở đây nó đứng một mình và mang đúng nghĩa của nó.
Câu hỏi thường gặp
Mong mỏi là từ láy hay từ ghép?
Còn tranh cãi. Nên xếp từ láy âm đầu, vì “mỏi” không mang nghĩa mệt trong từ này; có tài liệu xếp là từ ghép vì “mỏi” có nghĩa khi đứng riêng.
Mong mỏi và mong muốn khác nhau thế nào?
Mong mỏi là mong tha thiết, thường đã chờ lâu (mong mỏi tin nhà). Mong muốn là muốn điều gì đó xảy ra, nghĩa nhẹ hơn (mong muốn trở thành cô giáo). Mong muốn là từ ghép; mong mỏi còn tranh cãi.
Mong mỏi là từ loại gì?
Mong mỏi là động từ, chỉ trạng thái tình cảm. Khi đi sau “niềm” (niềm mong mỏi), cả cụm là danh từ.
