“Ánh đèn mập mờ trong màn sương” là câu văn quen thuộc khi tả cảnh đêm. Khi làm bài tập, nhiều bạn phân vân “mập mờ” là từ láy hay từ ghép, vì tiếng “mập” cũng là một từ có nghĩa (béo mập). Từ này còn đặc biệt ở chỗ tiếng mang nghĩa lại đứng sau. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Mập mờ là từ láy, cụ thể là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu m, chỉ tiếng “mờ” (không rõ) mang nghĩa. ❌ Không phải từ ghép.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm. VD: Ánh đèn mập mờ trong màn sương.
💡 Mẹo nhớ: hai tiếng cùng âm đầu M, “mập” không góp nghĩa → từ láy.
Vì sao “mập mờ” là từ láy?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Mập | Mờ |
|---|---|---|
| Âm đầu | m | m |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có (béo mập), nhưng là nghĩa khác hẳn | Có: không rõ (kính mờ, chữ mờ) |
| Góp nghĩa vào “mập mờ”? | ❌ Không | ✅ Có, đây là tiếng gốc |
Nghĩa của cả từ đến từ tiếng “mờ”: không rõ. Tiếng “mập” đứng trước chỉ lặp âm đầu m; nó không mang nghĩa béo mập. Hai tiếng giống âm, chỉ một tiếng góp nghĩa → từ láy âm đầu (cách gọi lớp 4), hay láy bộ phận (cách gọi lớp 7).
Điểm cần chú ý: ở nhiều từ láy, tiếng gốc đứng trước (vui vẻ, khó khăn). Ở mập mờ thì ngược lại: tiếng gốc “mờ” đứng sau, tiếng láy “mập” đứng trước. Vì vậy, khi tìm tiếng gốc, đừng chỉ nhìn tiếng đầu tiên.
Cùng kiểu láy âm đầu m với mập mờ có mơ màng, mênh mông, mới mẻ.
“Mập mờ” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Mập mờ có hai nghĩa. Nghĩa đen: lờ mờ, lúc tỏ lúc mờ, nhìn không rõ (ánh đèn mập mờ, bóng người mập mờ). Nghĩa bóng: không rõ ràng, nửa nọ nửa kia, khiến người khác khó hiểu rõ (câu trả lời mập mờ, thái độ mập mờ).
Về từ loại, “mập mờ” là tính từ: thêm “rất”, “hơi” phía trước vẫn nghe xuôi (hơi mập mờ). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: ánh sáng mập mờ, câu trả lời mập mờ, thái độ mập mờ, nói mập mờ, thông tin mập mờ.
- Gần nghĩa: lờ mờ, lập lờ, không rõ ràng.
- Trái nghĩa: rõ ràng, minh bạch, sáng tỏ.
Đặt câu với “mập mờ”
- Ánh đèn mập mờ trong màn sương.
- Trong bóng tối, em chỉ thấy mập mờ dáng người đứng ở cổng.
- Câu trả lời mập mờ của bạn ấy khiến cô giáo chưa hài lòng.
- Đừng nói mập mờ, hãy kể rõ chuyện gì đã xảy ra.
- Tờ quảng cáo ghi giá mập mờ nên nhiều người bị nhầm.
Câu 1 và 2 dùng nghĩa đen (nhìn không rõ); câu 3, 4 và 5 dùng nghĩa bóng (không rõ ràng, khó hiểu).
Mẹo phân biệt các từ có tiếng “mờ”
| Từ | Tiếng gốc ở đâu | Xếp loại |
|---|---|---|
| mập mờ | “mờ” đứng sau, “mập” lặp âm m | Từ láy âm đầu |
| lờ mờ | “mờ” đứng sau, “lờ” lặp vần ơ | Từ láy vần |
| mờ mịt | “mờ” đứng trước, “mịt” lặp âm m | Từ láy âm đầu |
| mờ nhạt | “mờ” và “nhạt” đều có nghĩa | Từ ghép |
Ba từ đầu có một tiếng chỉ lặp âm nên là từ láy; mờ nhạt ghép hai tiếng có nghĩa nên là từ ghép. Chú ý mập mờ và lờ mờ: tiếng gốc “mờ” đều đứng sau.
Mẹo 1 – Tiếng gốc có thể đứng sau: mập mờ, lờ mờ có tiếng gốc “mờ” ở sau; đừng chỉ nhìn tiếng đầu.
Mẹo 2 – Hỏi “góp nghĩa” chứ không hỏi “có nghĩa”: “mập” đứng riêng có nghĩa (béo mập) nhưng không góp nghĩa vào mập mờ, giống “khăn” trong khó khăn.
Mẹo 3 – Hai tiếng cùng âm đầu, một tiếng có nghĩa → láy âm đầu: mập mờ, mơ màng, mới mẻ.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Ánh đèn mập mờ trong màn sương.
- Trời tối, em chỉ nhìn thấy lờ mờ con đường.
- Em bé ngồi mơ màng nhìn mây trôi.
- Nét chữ trên tấm bia đã mờ nhạt.
- Tương lai của chú bé mồ côi thật mờ mịt.
Xem đáp án
- Từ láy âm đầu: “mờ” có nghĩa, “mập” chỉ lặp âm m.
- Từ láy vần: hai tiếng cùng vần ơ (lờ – mờ).
- Từ láy âm đầu: hai tiếng lặp âm m.
- Từ ghép: “mờ” và “nhạt” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “mờ” có nghĩa, “mịt” chỉ lặp âm m.
Câu hỏi thường gặp
Mập mờ là từ láy gì?
Mập mờ là từ láy âm đầu (lặp âm m). Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Mập mờ là từ loại gì?
Mập mờ là tính từ, chỉ đặc điểm không rõ (ánh sáng mập mờ) hoặc không rõ ràng (câu trả lời mập mờ). Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
“Mập” trong mập mờ có phải là béo mập không?
Không. “Mập” ở đây chỉ lặp âm đầu m với “mờ”, không mang nghĩa béo mập. Nghĩa của cả từ đến từ tiếng “mờ”.
Mập mờ và lập lờ khác nhau thế nào?
Hai từ gần nghĩa. Mập mờ dùng cả cho ánh sáng lẫn lời nói, thái độ. Lập lờ hay dùng cho thái độ, lời nói cố ý không rõ ràng (lập lờ đánh lận con đen).
