“Làng xóm luôn giúp đỡ nhau” là câu văn quen thuộc khi viết về quê hương. Trong bài tập, từ này hay được hỏi: làng xóm là từ ghép gì, tổng hợp hay phân loại, đẳng lập hay chính phụ? Bài này trả lời từng bước, kèm cách phân biệt với đường làng, xóm trọ, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Làng xóm là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “làng” và “xóm” đều có nghĩa, ghép lại chỉ chung nơi ở và những người cùng làng. ❌ Không phải từ ghép chính phụ, cũng không phải từ láy.
Từ loại: danh từ, chỉ sự vật (nơi chốn, cộng đồng). VD: Làng xóm luôn giúp đỡ nhau.
💡 Mẹo nhớ: “làng” và “xóm” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “làng xóm” là từ ghép đẳng lập?
Bước 1 – Từ láy hay từ ghép? Tách hai tiếng ra:
| Tiêu chí | Làng | Xóm |
|---|---|---|
| Âm đầu, vần | l + ang | x + om |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: nơi nhiều gia đình sống quây quần ở nông thôn (làng em) | Có: một phần nhỏ của làng (xóm trên, xóm dưới) |
| Góp nghĩa vào “làng xóm”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng không lặp âm: khác âm đầu (l – x), khác vần (ang – om). Cả hai đều có nghĩa riêng: “làng” là nơi nhiều gia đình sống quây quần ở nông thôn, “xóm” là một khu nhỏ trong làng. Không lặp âm và đều có nghĩa, nên làng xóm là từ ghép, không thể là từ láy.
Bước 2 – Ghép kiểu gì? Làng xóm không phải “một loại làng” nào. Hai tiếng ngang hàng, gộp lại thành nghĩa chung, khái quát hơn: nơi ở của cả cộng đồng, và cả những người sống cùng làng. Vì vậy đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5). Đảo lại thành “xóm làng” cũng có nghĩa gần như nhau.
Cùng kiểu “gộp hai nơi, hai vật thành tên gọi chung” với làng xóm có nhà cửa, ruộng vườn, phố phường.
“Làng xóm” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Làng xóm có hai nghĩa gắn với nhau. Thứ nhất: làng và xóm nói chung, nơi ở ở nông thôn (làng xóm yên bình). Thứ hai: những người sống cùng làng, cùng xóm, thường gắn với tình cảm thân thiết, đùm bọc (tình làng nghĩa xóm, làng xóm láng giềng).
Về từ loại, “làng xóm” là danh từ, chỉ nơi chốn và cộng đồng người. Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ sự vật.
- Cụm từ hay gặp: làng xóm láng giềng, tình làng nghĩa xóm, làng xóm yên bình, bà con làng xóm.
- Gần nghĩa: xóm làng, thôn xóm, làng mạc, hàng xóm (người ở gần nhà).
Đặt câu với “làng xóm”
- Làng xóm luôn giúp đỡ nhau.
- Sau cơn bão, cả làng xóm chung tay dựng lại nhà cho bà cụ.
- Mỗi dịp Tết, làng xóm lại rộn ràng tiếng cười.
- Ông bà dạy em phải sống có tình có nghĩa với làng xóm.
- Buổi chiều, làng xóm yên bình dưới làn khói bếp.
Câu 1, 2 và 4 dùng nghĩa “những người cùng làng”; câu 3 và 5 dùng nghĩa “nơi ở” (cảnh làng quê).
Mẹo phân biệt từ ghép tổng hợp và từ ghép phân loại có tiếng “làng”, “xóm”
| Từ | Nghĩa | Xếp loại |
|---|---|---|
| làng xóm | làng và xóm nói chung | Ghép đẳng lập (tổng hợp) |
| làng mạc | làng nói chung | Ghép đẳng lập (tổng hợp) |
| đường làng | một loại đường: đường trong làng | Ghép chính phụ (phân loại) |
| xóm trọ | một loại xóm: nơi nhiều phòng cho thuê | Ghép chính phụ (phân loại) |
Cách thử nhanh: hỏi “đây có phải một loại… không?”. Đường làng là một loại đường, xóm trọ là một loại xóm → ghép chính phụ. Làng xóm, làng mạc không chỉ một loại làng nào, mà chỉ chung → ghép đẳng lập.
Mẹo 1 – Hai nơi gộp lại thành tên gọi chung → ghép tổng hợp: làng xóm, nhà cửa, phố phường.
Mẹo 2 – Hỏi “một loại… không?”: đường làng là một loại đường → chính phụ; làng xóm không phải một loại làng → đẳng lập.
Mẹo 3 – Không lặp âm thì không phải từ láy: làng – xóm khác cả âm đầu lẫn vần → chắc chắn là từ ghép.
Bài tập: Từ nào là từ ghép tổng hợp, từ nào là từ ghép phân loại?
- làng xóm
- đường làng
- nhà cửa
- xóm trọ
- làng mạc
Xem đáp án
- Tổng hợp (đẳng lập): chỉ chung làng và xóm, cả những người cùng làng.
- Phân loại (chính phụ): một loại đường, “đường” là tiếng chính.
- Tổng hợp (đẳng lập): chỉ chung nhà ở.
- Phân loại (chính phụ): một loại xóm, “xóm” là tiếng chính.
- Tổng hợp (đẳng lập): chỉ chung các làng; “mạc” không lặp âm với “làng”. Câu này dễ nhầm vì “mạc” đứng riêng ít ai hiểu nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Làng xóm là từ ghép gì?
Làng xóm là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): nghĩa của từ là làng xóm nói chung, khái quát hơn nghĩa từng tiếng.
Làng xóm là từ ghép tổng hợp hay phân loại?
Làng xóm là từ ghép tổng hợp, vì nó chỉ chung nơi ở và cộng đồng, không chỉ một loại làng riêng.
Làng xóm có phải từ láy không?
Không. Hai tiếng khác âm đầu (l – x), khác vần (ang – om), và cả hai đều có nghĩa, nên đây là từ ghép.
Làng xóm và hàng xóm khác nhau thế nào?
Làng xóm chỉ chung cả làng, cả cộng đồng. Hàng xóm chỉ những nhà, những người ở gần nhà mình (bác hàng xóm, nhà hàng xóm).
