“Chúc ông bà luôn khỏe mạnh” là lời chúc quen thuộc mỗi dịp Tết. Khi làm bài tập, nhiều bạn hỏi: khỏe mạnh có phải là từ láy không, vì hai tiếng đọc lên rất êm, lại có cách nói đảo là “mạnh khỏe”. Câu trả lời là không. Bài này giải thích vì sao, giống các bài khác trong mục từ ghép.
❌ Khỏe mạnh không phải từ láy. ✅ Khỏe mạnh là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “khỏe” và “mạnh” đều có nghĩa. Đảo lại “mạnh khỏe” cũng đúng, cũng là từ ghép.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (sức khỏe). VD: Chúc ông bà luôn khỏe mạnh.
💡 Mẹo nhớ: “khỏe” và “mạnh” đều có nghĩa → từ ghép. Đảo lại “mạnh khỏe” cũng đúng.
Vì sao “khỏe mạnh” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Khỏe | Mạnh |
|---|---|---|
| Âm đầu, vần | kh + oe | m + anh |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: có sức, không ốm đau (người khỏe) | Có: có sức lực lớn (tay mạnh, gió mạnh) |
| Góp nghĩa vào “khỏe mạnh”? | ✅ Có | ✅ Có |
Hai tiếng không lặp âm: khác âm đầu (kh – m), khác vần (oe – anh). Cả hai đều có nghĩa riêng và gần nghĩa nhau: “khỏe” là có sức, không ốm đau; “mạnh” là có sức lực lớn. Thử nói riêng từng tiếng: “ông vẫn khỏe”, “cánh tay mạnh”, câu nào cũng có nghĩa. Không lặp âm và đều có nghĩa, nên khỏe mạnh là từ ghép, không thể là từ láy.
Hai tiếng ngang hàng, đổi chỗ được mà nghĩa vẫn giữ (khỏe mạnh – mạnh khỏe), nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5).
“Khỏe mạnh” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Khỏe mạnh nghĩa là có sức khỏe tốt, cơ thể chắc, không ốm đau, bệnh tật. “Mạnh khỏe” cùng nghĩa, hay gặp trong lời chúc, lời hỏi thăm (chúc bà mạnh khỏe, dạo này anh có mạnh khỏe không).
Về từ loại, “khỏe mạnh” là tính từ: thêm “rất”, “luôn” phía trước vẫn nghe xuôi (luôn khỏe mạnh). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: luôn khỏe mạnh, cơ thể khỏe mạnh, sống khỏe mạnh, chúc mạnh khỏe.
- Gần nghĩa: mạnh khỏe, khỏe khoắn, cường tráng.
- Trái nghĩa: ốm yếu, yếu ớt, ốm đau.
Về chính tả, nếu còn phân vân viết khỏe mạnh hay khoẻ mạnh: cả hai cách đều đúng, chỉ khác chỗ đặt dấu (kiểu cũ trên chữ o, kiểu mới trên chữ e). Bài này dùng kiểu cũ “khỏe” cho thống nhất; khi viết, chọn kiểu nào thì giữ kiểu đó trong cả bài.
Đặt câu với “khỏe mạnh”
- Chúc ông bà luôn khỏe mạnh.
- Tập thể dục mỗi sáng giúp cơ thể khỏe mạnh.
- Em bé sinh ra khỏe mạnh, nặng ba cân rưỡi.
- Bà nội tuy đã già nhưng vẫn còn khỏe mạnh lắm.
- Con cháu chúc ông mạnh khỏe, sống lâu.
Câu 1 đến 4 dùng “khỏe mạnh”; câu 5 dùng cách nói đảo “mạnh khỏe”, hay gặp trong lời chúc.
Mẹo phân biệt khỏe mạnh với các từ dễ nhầm
| Từ | Cấu tạo | Xếp loại |
|---|---|---|
| khỏe mạnh | “khỏe” và “mạnh” đều có nghĩa, không lặp âm | Từ ghép đẳng lập |
| mạnh mẽ | “mạnh” có nghĩa, “mẽ” lặp âm m | Từ láy âm đầu |
| yếu ớt | cùng không có phụ âm đầu, “ớt” không góp nghĩa | Từ láy âm đầu (vắng phụ âm đầu) |
| ốm yếu | “ốm” và “yếu” đều có nghĩa | Từ ghép đẳng lập |
Khỏe mạnh và mạnh mẽ cùng có tiếng “mạnh” nhưng khác cấu tạo: “khỏe” có nghĩa riêng nên khỏe mạnh là từ ghép; “mẽ” không góp nghĩa nên mạnh mẽ là từ láy. Trái nghĩa với khỏe mạnh là ốm yếu (từ ghép) và yếu ớt (từ láy).
Mẹo 1 – Không lặp âm thì không phải từ láy: khỏe – mạnh khác cả âm đầu (kh – m) lẫn vần (oe – anh).
Mẹo 2 – Hai tiếng gần nghĩa, đổi chỗ được → ghép đẳng lập: khỏe mạnh – mạnh khỏe, giống nhỏ bé – bé nhỏ.
Mẹo 3 – Khỏe mạnh là ghép, mạnh mẽ là láy: cùng tiếng “mạnh”, nhưng “mẽ” không có nghĩa riêng.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Chúc ông bà luôn khỏe mạnh.
- Anh ấy có giọng nói mạnh mẽ.
- Con cháu chúc bà mạnh khỏe, sống lâu.
- Chú mèo con còn yếu ớt, chưa đi vững.
- Hồi nhỏ, em ốm yếu nên mẹ rất lo.
Xem đáp án
- Từ ghép đẳng lập: “khỏe” và “mạnh” đều có nghĩa, không lặp âm.
- Từ láy âm đầu: “mạnh” có nghĩa, “mẽ” chỉ lặp âm m.
- Từ ghép đẳng lập: đảo lại từ “khỏe mạnh”, hai tiếng vẫn đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu (vắng phụ âm đầu): “yếu” có nghĩa, “ớt” chỉ đi kèm.
- Từ ghép đẳng lập: “ốm” và “yếu” đều có nghĩa. Câu này dễ nhầm vì trái nghĩa với khỏe mạnh, nghe êm như một từ láy.
Câu hỏi thường gặp
Khỏe mạnh có phải là từ láy không?
Không. Khỏe mạnh là từ ghép đẳng lập: “khỏe” và “mạnh” đều có nghĩa, không lặp âm.
Mạnh khỏe là từ láy hay từ ghép?
Mạnh khỏe cũng là từ ghép đẳng lập: chỉ là khỏe mạnh đảo trật tự, hai tiếng vẫn đều có nghĩa.
Khỏe mạnh là từ loại gì?
Khỏe mạnh là tính từ, chỉ đặc điểm có sức khỏe tốt. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
Khỏe mạnh hay khoẻ mạnh?
Cả hai đều đúng, chỉ khác vị trí đặt dấu (kiểu cũ “khỏe”, kiểu mới “khoẻ”). Chọn kiểu nào thì giữ kiểu đó trong cả bài viết.
