“Chiếc ti vi bị hư hỏng sau trận mưa” là câu nói quen thuộc. Hai tiếng “hư” và “hỏng” cùng âm đầu h, đọc liền lại nghe như từ láy, nên câu hỏi “hư hỏng là từ ghép hay từ láy” khiến nhiều bạn phân vân. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ ghép.
✅ Hư hỏng là từ ghép, cụ thể là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): “hư” và “hỏng” đều có nghĩa. ❌ Không phải từ láy, dù hai tiếng cùng âm đầu h.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (đồ vật bị hỏng; người có tính nết xấu). VD: Chiếc ti vi bị hư hỏng sau trận mưa.
💡 Mẹo nhớ: trùng âm (cùng âm đầu H) nhưng “hư” và “hỏng” đều có nghĩa, ghép lại thành nghĩa chung → từ ghép đẳng lập.
Vì sao “hư hỏng” là từ ghép?
Tách hai tiếng ra, xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Hư | Hỏng |
|---|---|---|
| Âm đầu | h | h |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: hỏng, không dùng được (máy hư); không ngoan (đứa bé hư) | Có: không còn dùng được (xe hỏng) |
| Góp nghĩa vào “hư hỏng”? | ✅ Có | ✅ Có |
Cả “hư” và “hỏng” đều có nghĩa, và hai nghĩa rất gần nhau: đồ vật hư là đồ vật hỏng. Ghép hai tiếng gần nghĩa lại, ta được nghĩa hỏng nói chung (với đồ vật) hoặc có nết xấu nói chung (với người). Nghĩa của từ được ghép từ nghĩa hai tiếng, nên đây là từ ghép. Hai tiếng cùng âm đầu h chỉ là tình cờ.
Hai tiếng ngang hàng, cùng nghĩa, nên đây là từ ghép đẳng lập (cách gọi lớp 6–7), hay từ ghép tổng hợp (cách gọi lớp 4–5). Kiểu ghép hai tiếng gần nghĩa này giống nóng nực, san sẻ, núi non.
“Hư hỏng” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Hư hỏng có hai nghĩa. Nói về đồ vật, máy móc, công trình: bị hỏng, không dùng được hoặc dùng không tốt nữa (ti vi hư hỏng, đường bị hư hỏng). Nói về người: có nhiều tính nết xấu, sa vào thói hư tật xấu (một cậu bé hư hỏng). Nghĩa thứ hai mang ý chê nặng.
Về từ loại, “hư hỏng” là tính từ: thêm “rất”, “bị” phía trước vẫn nghe xuôi (bị hư hỏng nặng). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: bị hư hỏng, hư hỏng nặng, sửa chữa hư hỏng, đồ đạc hư hỏng.
- Gần nghĩa: hỏng hóc, hư hại, xuống cấp (với đồ vật); hư đốn (với người).
- Trái nghĩa: lành lặn, nguyên vẹn (với đồ vật); ngoan ngoãn (với người).
Đặt câu với “hư hỏng”
- Chiếc ti vi bị hư hỏng sau trận mưa.
- Sau cơn bão, nhiều mái nhà bị hư hỏng nặng.
- Bố mang chiếc xe đạp hư hỏng ra tiệm sửa.
- Con đường làng xuống cấp, hư hỏng nhiều chỗ.
- Ông dặn: chơi với bạn xấu dễ bị hư hỏng.
Bốn câu đầu dùng hư hỏng cho đồ vật, công trình; câu cuối dùng cho người, với nghĩa có tính nết xấu.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép có âm đầu “h”
| Từ | Tiếng thứ hai | Xếp loại |
|---|---|---|
| hư hỏng | “hỏng” có nghĩa | Từ ghép |
| hiền hậu | “hậu” có nghĩa (tử tế) | Từ ghép |
| hỏi han | “han” không góp nghĩa, lặp âm h | Từ láy âm đầu |
| hớn hở | lặp âm h, không tiếng nào mang nghĩa vui mừng | Từ láy âm đầu |
Các từ bắt đầu bằng âm h rất dễ bị đoán là từ láy. Hãy đọc riêng tiếng thứ hai: hỏng, hậu có nghĩa → từ ghép; han (trong hỏi han) không góp nghĩa → từ láy. Từ hiền hậu cũng thuộc nhóm “trùng âm h mà vẫn là từ ghép” như hư hỏng.
Mẹo 1 – Hai tiếng gần nghĩa ghép lại là từ ghép đẳng lập: hư hỏng (hư = hỏng), nóng nực, núi non.
Mẹo 2 – Trùng âm đầu chưa chắc là láy: hư hỏng cùng âm h nhưng hai tiếng đều có nghĩa → từ ghép, giống học hỏi.
Mẹo 3 – Đọc riêng tiếng thứ hai: hỏng, hậu có nghĩa → ghép; han, hở không góp nghĩa → láy.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Chiếc máy giặt bị hư hỏng.
- Bà ân cần hỏi han từng đứa cháu.
- Em hớn hở khoe điểm mười với mẹ.
- Bà có nụ cười hiền hậu.
- Chúng em thi đua học hành chăm chỉ.
Xem đáp án
- Từ ghép: “hư” và “hỏng” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “hỏi” có nghĩa, “han” chỉ lặp âm h.
- Từ láy âm đầu: hai tiếng lặp âm h, không tiếng nào mang nghĩa vui mừng.
- Từ ghép: “hiền” và “hậu” (tử tế) đều có nghĩa.
- Từ ghép: trùng âm đầu h như hư hỏng, nhưng “học” và “hành” (làm, thực hành) đều có nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Hư hỏng là từ ghép gì?
Hư hỏng là từ ghép đẳng lập (lớp 4–5 gọi là từ ghép tổng hợp): hai tiếng ngang hàng, gần nghĩa nhau.
Vì sao hư hỏng không phải từ láy?
Vì “hư” và “hỏng” đều có nghĩa (cùng chỉ sự hỏng). Hai tiếng chỉ tình cờ cùng âm đầu h.
Hư hỏng là từ loại gì?
Hư hỏng là tính từ, chỉ đặc điểm bị hỏng (đồ vật) hoặc có nết xấu (người). Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
“Hư” và “hỏng” khác nhau thế nào?
Với đồ vật, hai tiếng gần như cùng nghĩa (máy hư, máy hỏng). Với người, “hư” còn có nghĩa không ngoan (đứa bé hư), còn “hỏng” thì ít dùng theo nghĩa này.
