“Khuôn mặt đầy đặn”, “bữa cơm đầy đặn” là những cách nói quen thuộc. Khi làm bài tập, nhiều bạn phân vân “đầy đặn” là từ láy hay từ ghép, nhất là khi so với từ “đầy đủ” cũng bắt đầu bằng tiếng “đầy”. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Đầy đặn là từ láy, cụ thể là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu đ, chỉ tiếng “đầy” mang nghĩa. ❌ Không phải từ ghép.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm. VD: Khuôn mặt đầy đặn, phúc hậu.
💡 Mẹo nhớ: hai tiếng cùng âm đầu Đ, “đặn” không góp nghĩa → từ láy.
Vì sao “đầy đặn” là từ láy?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Đầy | Đặn |
|---|---|---|
| Âm đầu | đ | đ |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: chứa hết chỗ (cốc nước đầy) | Không có nghĩa |
| Góp nghĩa vào “đầy đặn”? | ✅ Có, đây là tiếng gốc | ❌ Không |
Nghĩa của cả từ đến từ tiếng “đầy”. Tiếng “đặn” đứng riêng không có nghĩa, chỉ lặp âm đầu đ để từ nghe tròn trịa, chắc chắn hơn. Hai tiếng giống âm, chỉ một tiếng góp nghĩa → từ láy âm đầu (cách gọi lớp 4), hay láy bộ phận (cách gọi lớp 7).
Tiếng “đặn” còn gặp trong đều đặn, cũng là một từ láy âm đầu (đều – đặn). Ở cả hai từ, “đặn” chỉ có vai trò lặp âm, không mang nghĩa riêng.
“Đầy đặn” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Đầy đặn có hai cách dùng chính. Nói về hình dáng, số lượng: đầy, tròn trịa, không có chỗ nào lõm, khuyết (khuôn mặt đầy đặn, bát cơm đầy đặn). Nói về cách cư xử: chu đáo, trọn vẹn, không để thiếu sót (đối xử đầy đặn với mọi người).
Về từ loại, “đầy đặn” là tính từ: thêm “rất”, “thật” phía trước vẫn nghe xuôi (rất đầy đặn). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: khuôn mặt đầy đặn, dáng người đầy đặn, bữa cơm đầy đặn, đầy đặn và chu đáo.
- Gần nghĩa: tròn trịa, đầy đủ, trọn vẹn, chu đáo.
- Trái nghĩa: hốc hác, gầy gò, sơ sài, thiếu thốn.
Đặt câu với “đầy đặn”
- Khuôn mặt đầy đặn, phúc hậu của bà luôn nở nụ cười.
- Mẹ xới cho em một bát cơm đầy đặn.
- Những bông lúa chín đầy đặn, trĩu hạt.
- Ông bà đối xử đầy đặn với con cháu, không thiên vị ai.
- Mặt trăng đêm rằm tròn và đầy đặn.
Câu 1, 2, 3 và 5 dùng đầy đặn cho hình dáng, số lượng; câu 4 dùng cho cách cư xử chu đáo, trọn vẹn.
Mẹo phân biệt từ láy và từ ghép có tiếng “đầy”
| Từ | Tiếng thứ hai | Xếp loại |
|---|---|---|
| đầy đặn | “đặn” không có nghĩa | Từ láy âm đầu |
| đầy đủ | “đủ” có nghĩa (không thiếu) | Từ ghép |
| đều đặn | “đặn” không có nghĩa, lặp âm đ | Từ láy âm đầu |
| đầy ắp | “ắp” làm rõ: đầy đến tràn | Từ ghép |
Cặp dễ nhầm nhất là đầy đặn và đầy đủ: cùng tiếng “đầy”, cùng lặp âm đ. Khác nhau ở tiếng thứ hai: “đủ” có nghĩa nên đầy đủ là từ ghép; “đặn” không có nghĩa nên đầy đặn là từ láy. Cách nhận biết này giống trường hợp khó khăn (láy) và khó nhọc (ghép).
Mẹo 1 – Đọc riêng tiếng thứ hai: “đặn” không có nghĩa → đầy đặn là từ láy; “đủ” có nghĩa → đầy đủ là từ ghép.
Mẹo 2 – Tiếng gốc đứng trước, tiếng sau lặp âm đầu: đầy đặn, vui vẻ, chậm chạp đều được tạo theo cách này.
Mẹo 3 – Nhớ “đặn” không bao giờ đứng một mình: nó chỉ xuất hiện trong từ láy như đầy đặn, đều đặn.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Bà có khuôn mặt đầy đặn, phúc hậu.
- Em chuẩn bị đầy đủ sách vở trước khi đi học.
- Ông tập thể dục đều đặn mỗi sáng.
- Rổ trứng gà đầy ắp.
- Đôi bạn đi đứng cạnh nhau trên đường làng.
Xem đáp án
- Từ láy âm đầu: “đầy” có nghĩa, “đặn” chỉ lặp âm đ.
- Từ ghép: “đầy” và “đủ” đều có nghĩa.
- Từ láy âm đầu: “đều” có nghĩa, “đặn” chỉ lặp âm đ.
- Từ ghép: “ắp” có nghĩa, làm rõ mức đầy đến tràn.
- Từ ghép: trùng âm đầu đ như đầy đặn, nhưng “đi” và “đứng” đều có nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Đầy đặn là từ láy gì?
Đầy đặn là từ láy âm đầu (lặp âm đ). Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Đầy đặn là từ loại gì?
Đầy đặn là tính từ, chỉ đặc điểm đầy, tròn trịa hoặc chu đáo, trọn vẹn. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
Đầy đặn và đầy đủ khác nhau thế nào?
Đầy đủ là có đủ cả, không thiếu thứ gì (chuẩn bị đầy đủ) và là từ ghép. Đầy đặn thiên về đầy, tròn trịa (khuôn mặt đầy đặn) và là từ láy.
“Đặn” có nghĩa là gì?
“Đặn” không có nghĩa khi đứng riêng. Nó chỉ xuất hiện trong từ láy như đầy đặn, đều đặn, với vai trò lặp âm đầu đ.
