“Hôm nay thật đen đủi, vừa ra đường đã gặp mưa” là câu than quen thuộc của nhiều người. Khi làm bài tập, nhiều bạn phân vân “đen đủi” là từ ghép hay từ láy, và tiếng “đen” ở đây có phải là màu đen không. Bài này tách từng tiếng để trả lời, giống các bài khác trong mục từ láy.
✅ Đen đủi là từ láy, cụ thể là từ láy âm đầu (lớp 7 gọi là láy bộ phận): hai tiếng cùng âm đầu đ, chỉ tiếng “đen” (khẩu ngữ: xui) mang nghĩa. ❌ Không phải từ ghép.
Từ loại: tính từ, chỉ đặc điểm (vận may). VD: Hôm nay thật đen đủi, vừa ra đường đã gặp mưa.
💡 Mẹo nhớ: hai tiếng cùng âm đầu Đ, “đủi” không góp nghĩa → từ láy.
Vì sao “đen đủi” là từ láy?
Tách hai tiếng ra và xét xem mỗi tiếng có góp nghĩa vào cả từ không:
| Tiêu chí | Đen | Đủi |
|---|---|---|
| Âm đầu | đ | đ |
| Đứng riêng có nghĩa không? | Có: (khẩu ngữ) xui, không may (hôm nay đen quá) | Không |
| Góp nghĩa vào “đen đủi”? | ✅ Có, đây là tiếng gốc | ❌ Không |
Nghĩa của cả từ đến từ tiếng “đen”, nhưng không phải màu đen: trong khẩu ngữ, “đen” còn có nghĩa là xui, không may (đen như chó mực, vận đen, “hôm nay đen thế”). Tiếng “đủi” đứng riêng không có nghĩa; nó chỉ lặp âm đầu đ, làm cho cái xui nghe nặng hơn. Hai tiếng giống âm, chỉ một tiếng góp nghĩa → từ láy âm đầu (cách gọi lớp 4), hay láy bộ phận (cách gọi lớp 7).
Cùng kiểu láy âm đầu đ với đen đủi có đau đớn, đầy đặn, đầm đìa.
“Đen đủi” nghĩa là gì? Thuộc từ loại gì?
Đen đủi có hai nghĩa. Nghĩa thường gặp: gặp toàn điều không may, xui xẻo (ngày đen đủi, số phận đen đủi). Nghĩa ít gặp hơn: (nước da, vẻ ngoài) đen và trông xấu (nước da đen đủi). Gặp chuyện đen đủi, ai cũng dễ buồn bã.
Về từ loại, “đen đủi” là tính từ: thêm “thật”, “quá” vẫn nghe xuôi (thật đen đủi). Nếu bài tập chia từ thành ba nhóm sự vật, hoạt động, đặc điểm, nó thuộc nhóm từ chỉ đặc điểm.
- Cụm từ hay gặp: ngày đen đủi, thật đen đủi, gặp chuyện đen đủi, số đen đủi.
- Gần nghĩa: xui xẻo, không may, gặp hạn.
- Trái nghĩa: may mắn, suôn sẻ, gặp may.
Đặt câu với “đen đủi”
- Hôm nay thật đen đủi, vừa ra đường đã gặp mưa.
- Đội bóng lớp em thua vì một bàn phản lưới nhà đen đủi.
- Cứ đến ngày thi là bạn ấy lại gặp chuyện đen đủi.
- Đen đủi thế nào mà vừa mua chiếc ô mới đã để quên trên xe.
- Đừng nản lòng vì một ngày đen đủi, ngày mai sẽ tốt hơn.
Ở cả năm câu, đen đủi đều chỉ sự không may, xui xẻo.
Mẹo phân biệt các từ chỉ may – rủi
| Từ | Cấu tạo | Xếp loại |
|---|---|---|
| đen đủi | “đen” (xui) có nghĩa, “đủi” lặp âm đ | Từ láy âm đầu |
| xui xẻo | “xui” có nghĩa, “xẻo” lặp âm x | Từ láy âm đầu |
| may mắn | “may” có nghĩa, “mắn” lặp âm m | Từ láy âm đầu |
| suôn sẻ | “suôn” có nghĩa (trơn, thuận), “sẻ” lặp âm s | Từ láy âm đầu |
Cả bốn từ đều là từ láy âm đầu: tiếng đầu có nghĩa, tiếng sau chỉ lặp âm. Đen đủi và xui xẻo gần nghĩa nhau; may mắn, suôn sẻ trái nghĩa với cả hai.
Mẹo 1 – Tìm tiếng gốc: “đen” (xui) mang nghĩa chính, “đủi” chỉ lặp âm đ → từ láy âm đầu, giống đầy đặn.
Mẹo 2 – “Đen” ở đây không phải màu đen: trong khẩu ngữ, “đen” là xui (vận đen, hôm nay đen quá).
Mẹo 3 – Nhớ cặp trái nghĩa: đen đủi và may mắn đều là từ láy âm đầu, nghĩa trái nhau.
Bài tập: Từ in đậm là từ láy hay từ ghép?
- Hôm nay thật đen đủi.
- Chúc bạn thi may mắn.
- Mất ví giữa đường, chú thấy mình thật xui xẻo.
- Gương mặt bà đầy đặn, hiền hậu.
- Mặc áo đen trắng, cô giáo trông thật thanh lịch.
Xem đáp án
- Từ láy âm đầu: “đen” (xui) có nghĩa, “đủi” chỉ lặp âm đ.
- Từ láy âm đầu: “may” có nghĩa, “mắn” chỉ lặp âm m.
- Từ láy âm đầu: “xui” có nghĩa, “xẻo” chỉ lặp âm x.
- Từ láy âm đầu: “đầy” có nghĩa, “đặn” chỉ lặp âm đ.
- Từ ghép: “đen” và “trắng” là hai màu, đều có nghĩa, không lặp âm. Câu này dễ nhầm vì cùng tiếng “đen” như câu 1.
Câu hỏi thường gặp
Đen đủi là từ láy gì?
Đen đủi là từ láy âm đầu (lặp âm đ). Theo cách chia ở lớp 7, đây là từ láy bộ phận.
Đen đủi là từ loại gì?
Đen đủi là tính từ, chỉ đặc điểm không may, xui xẻo. Trong bài tập ở lớp 2–3, đây là từ chỉ đặc điểm.
“Đen” trong đen đủi có phải màu đen không?
Không hẳn. Ở nghĩa thường gặp, “đen” là xui, không may (cách nói khẩu ngữ, như vận đen). Chỉ khi nói “nước da đen đủi” thì mới liên quan đến màu da.
Trái nghĩa với đen đủi là gì?
Trái nghĩa với đen đủi là may mắn, suôn sẻ, gặp may.
